Τελετουργίες από Π.Ε. ΡΟΔΟΠΗΣ, Δ. ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ, ΚΑΡΥΔΙΑΣ

347

Ονοματεπώνυμο: Φιλιππίδου Μαρία του Θεοδώρου

Φοιτήτρια του τμήματος Ιστορίας και Εθνολογίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης

Χρονολογία :1998-1999 (Α' εξάμηνο)

Διδάσκων καθηγητής : Μ. Γ. Βαρβούνης

 

ΣΥΛΛΟΓΗ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ΑΠΟ ΤΗΝ «ΚΑΡΥΔΙΑ» ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ ΝΟΜΟΥ ΡΟΔΟΠΗΣ

      ΚΑΛΑΝΤΑ

«Μόλις βασίλευε ο ήλιος τη παραμονή, όταν τα παιδιά ένα ή δύο μαζί ή και ολόκληρες παρέες, που φτιάχνονταν από μέρες πριν, με το φαναράκι πρώτα και αργότερα με το φακό στα χέρια έτρεχαν σε όλα τα σπίτια του χωριού και έλεγαν τα κάλαντα χωρίς να κάνουν εξαίρεση σε κανένα σπιτονοικοκύρη.

   Πρώτα γίνονταν ένα πρόγραμμα, δηλαδή από ποιο σπίτι θα γινόταν η αρχή.

 Ντυμένα με ό,τι χοντρό πανωφόρι, είχαν στο ένα χέρι τον «τουρβά», για να βάζουν τα φρούτα, κάστανα, σταφίδες, ξυλοκέρατα και άλλα.

 Ορισμένοι έδιναν μερικές δεκάρες και μισόφραγκα.

Στο άλλο χέρι κρατούσαν μια βέργα για τα σκυλιά, που θα συναντούσαν στις αυλές των σπιτιών που θα πήγαιναν.

Τα χρόνια εκείνα κάθε σπίτι στο χωριό είχε και ένα σκυλί οπωσδήποτε για ασφάλεια. Αυτούς  που είχαν πρόβατα πήγαιναν να τους τραγουδήσουν από νωρίς τα κάλαντα γιατί υπήρχε φόβος τα μεγάλα σκυλιά που είχαν να τους δαγκώσουν.

Το κρύο ήταν τσουχτερό και ανυπόφορο τα χρόνια εκείνα. Τα χιόνια έκλειναν τους δρόμους και τις αυλές των σπιτιών. Γι΄ αυτό και στα χέρια φορούσαν πάντα γάντια πλεχτά κα στο κεφάλι κουκούλα επίσης πλεκτή στο χέρι.

 Οι μύτες κατακόκκινες από το κρύο μια ρουφώντας και μια «χουχουλίζοντας» με το στόμα τις παλάμες, έπαιρναν κουράγιο και δύναμη να συνεχίσουν τα κάλαντα.

Τα κάλαντα λέγονταν με δυνατή φωνή πάντα και δυνάμωνε ακόμα πιο πολύ, όταν τραγουδούσαν σε σπίτι που υπήρχε περίπτωση ο σπιτονοικοκύρης να δώσει πενταροδεκάρες

 Την άλλη μέρα όλοι έλεγαν μεταξύ τους για τα χρήματα που μάζεψαν. Υπήρχαν περιπτώσεις που οι εισπράξεις ανάμεσα σε δυο παιδιά ήταν μόνο μισή δραχμή. Η μοιρασιά ήταν δύσκολη γιατί δεν κοβόταν στην μέση, ή αγόραζαν πέντε καραμέλες, οπότε και πάλι ήταν αδύνατη η μοιρασιά. Στην περίπτωση αυτή έσπαγε ο ένας τις καραμέλες στα δυο.

Πέρα απ΄ όλα οι αθώες εκείνες παιδικές μορφές ζούσαν περιμένοντας τις μέρες αυτές για να απολαύσουν τη χαρά ενός δώρου, οποιουδήποτε. Να φορέσουν ένα καινούργιο ρούχο ή ένα ζευγάρι παπούτσια τα οποία μετά τις γιορτές θα φυλάγονταν πάλι για να φορεθούν σε μια άλλη μεγάλη γιορτή.

                                                           Πέτρος Φιλιππίδης

ΑΠΟΚΡΙΑ

 

«Τα δυο τελευταία Σάββατα της Αποκριάς δε λούζονταν και δεν «έκλωθαν» (έγνεφαν).

Τη μέρα της Τυρινής κατά το βραδάκι συνήθιζαν να παίρνουν συγχώρεση. Οι αρραβωνιασμένες πήγαιναν στις πεθερές τους , τα βαφτιστικά στο νονό τους, τα παιδιά στους γονείς. ΄Επιαναν το χέρι του μεγαλύτερου, το φιλούσαν κι έλεγαν : «συγχωρεμένα». Το βράδυ της Τυρινής όλα τα παιδιά που ήταν παντρεμένα συγκεντρώνονταν στο πατρικό τους σπίτι, όπου έτρωγαν όλοι μαζί και ακολουθούσε  ένα κεφάτο οικογενειακό γλέντι. Στο τέλος για να διασκεδάσουν τα παιδιά, κρεμούσαν στο ταβάνι με ένα σπάγγο ένα κομμάτι χαλβά καρυδένιο έδεναν τα χέρια των παιδιών πίσω και τα έβαζαν να δαγκώσουν το χαλβά με το στόμα πιάνοντάς τον, ενώ ένας μεγάλος κουνούσε το σπάγγο μια εδώ και μια εκεί. ΄Ηταν δύσκολο να πιάνουν τα παιδιά το χαλβά και καθώς κουνιόταν τους λέρωνε το πρόσωπο πράγμα που προκαλούσε το γέλιο σε όλους. Μετά το παιχνίδι έπαιρναν συγχώρεση και έφευγαν καθένας για το σπίτι του. Συνήθιζαν επίσης το βράδυ της Τυρινής τελευταία απ΄όλα τα φαγητά να τρώνε ένα βρασμένο αυγό. "Βούλωναν το στόμα τους", καθώς έλεγαν, με αυγό για να είναι βουλωμένο από αρτύσιμο φαγητό όλη τη Σαρακοστή. Και θα ξεβούλωναν πάλι μ΄ αυγό, αλλά κόκκινο το βράδυ της Ανάστασης.

    Επίσης, στο πλυσταριό οι γυναίκες έβαζαν όλα τα σκεύη  της κουζίνας, για να καθαρίσουν, καθάριζαν και όλο το σπίτι κατόπιν την «Καθαροδευτέρα» έστηναν χορό στην πλατεία, στους μαχαλάδες και στ΄ αλώνια με νταούλια και με «τσαλγκιά» (όργανα).

Την Καθαρά Δευτέρα κρατούσαν «τρίμερο» , χωρίς να βάλουν στο στόμα τους τίποτα. Αν καμιά γυναίκα που κρατούσε τρίμερο πέθαινε, δεν την πήγαιναν στην εκκλησία να τη διαβάσουν.

Πέτρος Φιλιππίδης

ΠΡΩΤΟΜΑΓΙΑ

«Οι κάτοικοι της Καρυδιάς μέχρι πριν λίγα χρόνια γιόρταζαν την Πρωτομαγιά σύμφωνα με τα έθιμα που έφεραν από την Ανατολική Θράκη και τη Μικρασία. Σιγά σιγά όμως οι παλιοί κάτοικοι φεύγουν και τα έθιμα αυτά εξαλείφονται.

  Τη μέρα αυτή έπρεπε οπωσδήποτε το πρωί να βγούνε στην φύση για να καλωσορίσουν το Μάη. Τα κορίτσια έκαμαν παρέες και περπατούσαν μέσα στα χόρτα τραγουδώντας. Διάλεγαν τα καλύτερα χωράφια και έκαμαν τούμπες μέσα σ΄ αυτά για να γίνουν κι αυτές δυναμωμένες. Έκοβαν τρία καλά στάχυα κι έλεγαν «όπως είναι το χωράφι γιομάτο, να είναι και το σπίτι μ΄», έσπαζαν ένα κλωνάρι από δέντρο καρυδιάς και το έβαζαν στο αυτί ή στα μαλλιά για να είναι «καρδιαρές» όπως έλεγαν και για να έχουν ανοιχτή καρδιά. Επίσης έφερναν καρυδόφυλλα στο σπίτι και αφού τα κτυπούσαν στην πόρτα κάνοντας το σχήμα του σταυρού τα κρεμούσαν στο πάνω μέρος . Μετά από λίγες μέρες έπρεπε τα καρυδόφυλλα αυτά να τα βάλουν στο νερό που θα χρησιμοποιούσαν για το λούσιμο.

   Πίστευαν πως έπρεπε να γυρίσουν στο σπίτι μετά τον πρωινό περίπατο πριν προλάβει να βγει ο ήλιος.  Αν κάποια κοπέλα είχε αποκοιμηθεί και δεν προϋπάντησε το Μάη την κρεμούσαν στην πόρτα ένα γαϊδουράγκαθο με τη ρίζα του γεμάτη χώματα, κρεμούσαν ακόμη μια μασιά ή πυροστιά.

     Για πρωινό έπιναν απαραίτητα γάλα κι έκαναν από βραδίς γαλατόπιτες που τις μοίραζαν και σε όσους δεν είχαν στην γειτονιά για τις ψυχές των πεθαμένων.

   Θεωρούσαν πως τα μάγια έπιαναν εύκολα την παραμονή και ανήμερα . Νερό της βροχής του Μάη δεν έριχναν ποτέ πάνω στην φωτιά για να μην πέσει πάχνη στα σπαρτά, ακόμα δεν έπλεναν ούτε ένα μαντήλι μέχρι τις οχτώ του Μάη.

  Γενικά όλοι οι κάτοικοι του χωριού ζούσαν σε ένα αληθινό πανηγύρι και χαίρονταν την ομορφιά της φύσης.

 Σήμερα, οι πιο ηλικιωμένοι εφαρμόζουν όσα τους επιτρέπει η σωματική τους δύναμη. Αντίθετα, οι νέοι και οι νέες ξυπνούν αργά και χαίρονται με αυτόν τον τρόπο την αργία της Πρωτομαγιάς.