Τελετουργίες από ΛΥΚΟΦΩΤΟΣ, Δ. ΣΟΥΦΛΙΟΥ, Π.Ε. ΕΒΡΟΥ
Έθιμα του λαϊκού εορτολογίου
α,β Η Σαρακοστή πριν από τα Χριστούγεννα και το δωδεκαήμερο (25/12-6/1)
Από τις 14 Νοεμβρίου αρχίζει η νηστεία των Χριστουγέννων. Όλος ο κόσμος νήστευε 40 ημέρες ακόμα και τα παιδιά. Όλες οι μάνες ενδιαφερόντων να κοινωνήσουν τα παιδιά τους στις 21/11, 4/12 και 25/12. Την προ παραμονή έσφαζαν τα γουρούνια. Την ώρα που τα Έσφαζαν άναβαν και το θυμιατό για τα κακά πνεύματα, να είναι ευλογημένα τα γουρούνια αφού τα είχε καταραστεί ο Χριστός. Την παραμονή το απόγευμα οι μάνες μας καθαρίζουν τα χοιρινά έντερα καλά με αλάτι και ξύδι και μετά έκοβαν το συκώτι και το κρέας σε μικρά κομμάτια, έβαζαν μπλιγούρι η ρύζι αργότερα, πράσο και μυρωδικά και γέμιζαν τα έντερα. Αυτό το φαγητό ήταν η "Μπάμπο", Το παραδοσιακό μας έδεσμα. Τα έβγαζαν απο βραδύς Και μοσχοβόλαγε όλο το σπίτι. Τα ξημερώματα ώρα πέντε σχολούσε η εκκλησία και στρώνονταν το τραπέζι και όλη τη μέρα ήταν στρωμένο. Τη δεύτερη μέρα του Χριστουγέννων κατέβασαν το κρέας από την γρεντια (δοκάρι στο κελάρι), Έστρωναν μία καθαρή ψάθα, ένα μεγάλο κούτσουρο στρογγυλό από δέντρο και ένα σκαφίδι και εκεί κομμάτιαζαν το κρέας. Συνήθως το γουρούνι ήταν 100 με 150 οκάδες. Έβαζαν χωριστά τον παστό (λίπος), Τα ψημματα (μπριζόλες), Και το υπόλοιπο το κομμάτι του το έβαζαν στο καζάνι και έβγαζαν τη λιδα (λίγδα). Τα κρέατα που έμεναν αφού έπαιρναν όλο το λίπος τα άδειαζαν εσένα σκαφιδάκι μικρό και έβαζαν κρεμμύδι, πράσο και όλα τα μυρωδικά το ζύμωναν καλά και γινόταν η "Πασουρντι" (καβουρμάς) , Και αυτό το είχαμε μέχρι τις απόκριες.12 μέρες δεν έπλεναν καθόλου κι αν γινόταν από ανάγκη να πλύνει καμιά γυναίκα, το βράδυ τα μάζευαν τα ρούχα για να μην τα μαγαρίσουν τα καλικαντζαρια.
Τα Θεοφάνια μετά την λειτουργία του μεγάλου Βασιλείου γινόταν ο αγιασμός. Μετά έβγαζαν τις εικόνες στην δημοπρασία. Όλες τις εικόνες της είχαν γύρω από τον αγιασμό και στη μέση έβαζαν το σταυρό. Και αρχίζει ο καντηλανάφτης μετά το τέλος του αγιασμού να λέει. "Ο Σταύρος 5 αρετο και μετά 10 και σταματούσε αν έδινε κάποιος μεγαλύτερο ποσό τότε έλεγε: " άρετε 1, άρετε 2, άρετε 3" Και έπαιρνε το σταυρό αυτός που έδωσε τα περισσότερα. Μετά συνέχιζαν έτσι στη δημοπρασία όλες τις εικόνες του Χριστού, της Παναγίας, του Ιωάννη του Προδρόμου κτλ. Αυτός που έπαιρνε τον Σταύρο έδενε ένα μεταξωτό άσπρο μαντήλι και όλοι οι νέοι 18 με 20 χρονών έπαιρναν τα εικονίσματα και γυρνούσαν όλο το χωριό. Κατά διαστήματα σταματούσαν και πήγαιναν από το βουνό γύρω από το χωριό να ξεκουραστούν και μετά έψαχναν όλοι μαζί "Κύριε ελέησον, Κύριε ελέησον, Κύριε ελέησον" και έτρεχαν γρήγορα. Αφού γυρνούσαν πήγαινα στο σπίτι αυτό που είχε πάρει το σταυρό και αφού τους άγιαζαν. Έστρωναν τραπέζι. Μετά τον αγιασμό ο ιερέας πήγαινε και αγίαζε όλα τα σπίτια στο χωριό και όλους τους ανθρώπους. Αγίαζε ακόμα και το χωράφια για να είναι ευλογημένος ο καρπός που θα κάνουν. Σκοπός τους ήταν να διώξουν τα καλικαντζαρια. Οι γιαγιάδες έλεγαν ότι ο παππάς έβαζε τα καλικατζαρια στο σεντούκι που έβαζε τα αμνια για ένα χρόνο. (Σουλτάνα Μπακιρτζη)
δ. Απόκριες
Την τελευταία Αποκριά (Κυριακή της Τυρίνης) γινόταν η αλλαγή των ρούχων. Τα κορίτσια ας πούμε φορούσαν τα ρούχα της μητέρας τους, τα καφτάνια, και πήγαινα στην εκκλησία και αυτές που φορούσαν καφτάνια φορούσαν φουστάνια. Μετά όλη την ημέρα γινόταν χορός ποτέ με τα όργανα και πότε τα κορίτσια τραγουδούσαν μόνες τους στην πλατεία. Όσες κοπέλες ήταν αρραβωνιασμένες, έβγαινε η πεθερά με τους συγγενείς της (γυναίκες) Καθόταν παρέες παρέες και κάθε μία νύφη πήγαινε όπου ήταν η πεθερά της με την κουνιάδα της η με την ξαδέλφη του γαμπρού και προσκυνούσε την πεθερά, της φιλούσε την πόδια και πεθερά είχε μαζί της πορτοκάλια, μήλα και λεφτά ανάλογα με την οικονομική της κατάσταση. Το βράδυ τα παντρεμένα ζευγάρια πήγαινα στους γονείς τους για να συγχωρεθούν αν ήταν μαλωμένοι. Πήγαινα στον κουμπάρο να συγχωρεθούν και πάλι και γενικά με όποιον ήταν παρεξηγημένη. Μετά ανάλογα ο καθένας με την ηλικία του διασκέδαζαν με χορό και με τραγούδια αλλά μέσα στα σπίτια τους. Την καθαρά Δευτέρα Γινόταν καρναβάλια. Ένας άντρας γινόταν νύφη (το μεγαλύτερο καρναβάλι), Άλλος παππάς άλλος γαμπρός για να τους στεφανώσει. Το κάναν σαν μυστήριο. Επίσης νήστευαν ακόμα και από νερό την Δευτέρα, Τρίτη και Τετάρτη. Λεγόταν τριήμερο. Όσοι νήστευαν πήγαινα και κοινωνούσανε. Πετούσαν την καθαρά Δευτέρα και χαρταετούς στους λόφους που τους κατασκεύαζαν οι ίδιοι, όσοι μπορούσαν μόνο βέβαια λόγω χρημάτων. Υπήρχε πολλή φτώχεια.
ε. Κινητές εορτές, Σαρακοστή Πάσχα, Πάσχα, μετά το Πάσχα ως την Πεντηκοστή.
Την Σαρακοστή νήστευαν όλοι μικρή, μεγάλη, εκτός κι αν ήταν κανείς άρρωστος. Είχαμε του Ευαγγελισμού στις 25 Μαρτίου, μεγάλη γιορτή, τα παιδιά στο σχολείο πηγαίναμε στην εκκλησία και μετά γυρνούσαμε στο σπίτι όπου τρώγαμε Παλαμίδα τηγανητή. Μετά πηγαίναμε στο σχολείο και εκεί λέγαν τα παιδιά ποιήματα. Ο καιρός συνήθως ήταν καλός εκείνη την εποχή. Την Σαρακοστή ακόμα και το ντύσιμο ήταν πένθιμό. Δε γινόταν ούτε χώροι ούτε διασκεδάσεις αλλά ούτε και τα παιχνίδια παίζαμε μπάλα, τσιλικ, κυνηγητό, κρυφτό. Το Σάββατο του Λαζάρου όλα τα κοριτσάκια έκαναν καινούργια ρούχα και ένα καλαθάκι βαμμένο με διάφορα χρώματα και γυρνούσα στο χωριό και τραγουδούσαν. Αυτές ήταν οι "Λαζαρινες". Τραγουδούσαν " Στο χωριό τη βηθανια βγήκε η Μάρθα και η Μαρία βγήκε κι έκλαιγε το Λάζαρο τον αδερφό της..." Οι συγγενείς έδιναν μόνο ένα άσπρο αυγό ενώ οι άλλοι καλαμπόκια βρασμένα τα ρεμποσα. Την μεγάλη Πέμπτη και μόνο τότε βάφαμε τα αυγά με μπογιές σε σκόνη από τα μαγαζιά. Παλαιότερα παίρναμε ξύσματα από τα δέντρα τα "σκλήθρα". Τα αυγά μόνο κόκκινα τα βάφομαι. Την μεγάλη Παρασκευή τα κορίτσια στολίζουν τον Επιτάφιο και όλη μέρα τραγουδούσαν. "Σήμερα μαύρος ουρανός, σήμερα μαύρη μέρα, σήμερα ε σταυρώσανε των πάντων βασιλέα η άνομη και τα σκυλιά και οι τρεις καταραμένοι". Πηγαίναμε στα γκιολια (νερά που λίμναζαν στον Έβρο) , Και μαζεύομαι κάτι χόρτα που τα λέγαμε δακρακια, Από της Παναγίας τα δάκρυα και μετά με αυτά στολίζαμε τον Επιτάφιο, όχι με τριαντάφυλλα γιατί έλεγαν πως δεν θα στολίσουμε τον Επιτάφιο με αγκάθια. Το μεγάλο Σάββατο αφού πηγαίναμε στην εκκλησία και κοινωνούσα με δεν τρώγαμε εμείς μαγειρίτσα όπως τώρα αλλά "κουρμπανι", Κρέας δηλαδή αρνί με μπλιγούρι χορταρικά σπανάκι, Άνηθο, κρεμμύδι στο φούρνο. Επίσης κάναμε τις κουλούρες τις λαμπριάτικες, Δηλαδή ζύμη ψωμιού με ένα κόκκινο αυγό στη μέση και της κεντούσα με γύρω-γύρω κάνοντας σχέδια με το πιρούνι. Την Κυριακή του Πάσχα πηγαίναμε πάλι στην εκκλησία στην δεύτερη ανάσταση. Όλη τη μέρα μετά χόρευαν και τραγουδούσαν. Τρώγαμε κυρίως κρέας αρνί στο φούρνο. Σούβλα δεν υπήρχε. Την δεύτερη μέρα του Πάσχα, οι νύφες αποχαιρετούσαν την πεθερά τους και τους συγγενείς στην πλατεία του χωριού και μάζευαν αυγά και καμιά δραχμή. Αλλά η πεθερά έδινε κάτι παραπάνω. Κάλτσες η μαντήλι. Τραγουδούσαν οι ίδιοι και χόρευαν μέχρι που να βραδιάσει. Όλο το χωριό ήταν μαζεμένο στο Καραγάτσι, Που ήταν κρεμασμένη η καμπάνα. Εκεί οι πεθερές καμάρωναν αν είχαν γιους και έβλεπαν τις μέλλουσες νύφες τους. Πολλές φορές τα παλικάρια πείραζαν τις κοπέλες με καθρεφτάκια για παράδειγμα. Από το Πάσχα μέχρι την 2η Ιουνίου, Είχαμε τα κουκούλια. Ήταν η πρώτη σοδειά, τα πρώτα χρήματα που περνάμε και όταν ήταν καιρός να τυλίξουν την φούσκα βάζαμε κλαδιά και κομμάτια πεύκα και εκεί έκαναν την φούσκα. Όταν καθάριζα με τις φούσκες από τα κλαδιά τα μαζεύαμε στην πλατεία και τα καίγαμε χορεύοντας γύρω γύρω. Την Πεντηκοστή, Πηγαίναμε στην εκκλησία. Αλλά πολλές γυναίκες που έχασαν τα παιδιά τους νέα έπαιρναν μετά ένα καθρέφτη και πηγαίνω στο πηγάδι. Περίμεναν μέχρι να βγει το πρόσωπο που περίμεναν αυτές που ήτανε χαροκαμένες. Της Παναγίας νήστευαν 15 μέρες, έψελναν τα εγκώμια της Παναγίας από νωρίς και την άλλη η μέρα πήγαινα στην εκκλησία. Αν η εκκλησία γιορτάζει τότε γινόταν πανηγύρι. Ερχόταν οργανοπαίχτες από τα γύρω χωριά και διασκεδάζει κόσμος. Του Αι Γιάννη , Τα κορίτσια αποβραδίς έκρυβαν Τα δαχτυλίδια τους κάτω από το μαξιλάρι για να τους φανερώσει ο Άγιος ποιον θα παντρευτούν. Του Αγίου Δημητρίου αυτή που φύλαγαν τα ζώα του χωριού ο γρουναρης και ο αγελαδάρης, Σταματούσαν τη δουλειά τους και άρχισαν την επόμενη. Αυτό γινόταν μόνο μία φορά το χρόνο. Ήταν μεγάλη γιορτή για τους Γεωργούς γιατί ξεκουραζόταν έστω και μία μέρα από τους κόπους του καλοκαιριού.
(Σουλτάνα Μπακιρτζή)