Τελετουργίες από ΚΟΣΜΙΟΥ, Π.Ε. ΡΟΔΟΠΗΣ, Δ. ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ
30 Β
Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης
Τμήμα Ιστορίας Και Εθνολογίας
Η λαογραφική αυτή έρευνα έγινε στα πλαίσια της εργασίας για το μάθημα << Λαογραφία 2>> κατά το χειμερινό εξάμηνο του έτους 1992-93
Διδάσκων: Εμμ. Βαρβούνης
Εκπονήθηκε από την Αναστασία Ιωαννίδου Α.Ε.Μ 06
Η εργασία αφορά στη συλλογή λαογραφικού υλικού από την κοινότητα Κοσμίου του νομού Ροδόπης ( Θράκη)
ΠΑΡΑΜΟΝΗ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ
Έφτιαχναν χριστόψωμο. Έφτιαχναν πάνω στο χριστόψωμο ¨θυμωνιές¨ και ¨στρογγυλό κουλούρι¨. Αυτό το κουλούρι το περνούσαν στο κέρατο του ζώου. Αν έπεφτε κάτω ανάποδα, τότε θα γεννιόταν αρσενικό.
Φαγητά: ¨Μπάμπες¨ ¨μπουμπάρια¨ ( χοιρινά έντερα που τα γέμιζαν με μπλιγούρι), μπριζόλες, φαγητό με πράσο.
Την παραμονή την ονόμαζαν ¨Κόλντα¨. Το πρωί της παραμονής, μόλις ξυπνούσαν οι άνθρωποι, τα παιδιά πήγαιναν από σπίτι σε σπίτι και έλεγαν τρεις φορές: << Κόλντα-κόλντα και του χρον΄>>.
Το απόγευμα χτυπούσε η καμπάνα για τον εσπερινό και τότε τα παιδιά έλεγαν τα κάλαντα.
<<Χριστούγεννα, πρωτούγεννα, πρώτη γιορτή του χρόνου, για βγέτε, δείτε, μάθετε πως ο Χριστός γεννιέται. Γεννιέται κι αναθρέφεται με μέλι και με γάλα. Το γάλα τρώνε οι άρχοντες, το μέλι οι αφεντάδες. Κι αν είστε απ΄τους πλούσιους φλουριά μη τα λυπάστε. Κι αν είστε απ΄τους δεύτερους τάλιρα και δραχμίτσες δώστε μας τον κόπο μας να πάμε σ΄άλλη πόρτα. Και του χρόνου>>.
Το βράδυ έτρωγαν το χριστόψωμο. Συνήθως έφτιαχναν και γλυκό, μπακλαβά. Θύμιαζαν το τραπέζι και ο αρχηγός της οικογένειας θύμιαζε στο στάβλο, τα πρόβατα και μετά έτρωγαν. Πίστευαν ότι εκείνο το βράδυ άνοιγαν οι ουρανοί. Τα παιδιά που τραγουδούσαν τα κάλαντα έπαιρναν συνήθως ως αμοιβή χρήματα, κουφέτα, ξυλοκέρατα, ξερά σύκα, καρύδια και άλλα.
Για τους καλικάντζαρους πίστευαν: Απ΄τις μιθατζάδες (καπνοδόχους) δήθεν θα κατέβουν οι καλικάτζαροι και φοβούνταν τα παιδιά και τα έλεγαν << Μη γκρινιάζεται, θα κατέβει ο καλικάτζαρος να κατουρήσ΄ το λάδ΄>>.
ΠΑΡΑΜΟΝΗ ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑΣ
Οι νοικοκυρές ετοίμαζαν φαγητά, βασιλόπιτα, με κερί πάνω στη πίτα, θυμιάμα. Τη βασιλόπιτα την έκοβε ο παππούς ή ο μπαμπάς. Σταύρωνε την πίτα πρώτα με το μαχαίρι και μετά έκοβε κομμάτι για τα γεννήματα, τα πρόβατα, τα γελάδια (τους αγίους κ.λ.π).
Φαγητά: Έβραζαν το κεφάλι του χοιρινού των Χριστουγέννων, έφτιαχναν πατσά, πράσα ή λάχανα με κρέας [την ημέρα του Αγίου Βασιλείου (έτσι λεν τη Πρωτοχρονιά) δε μαγείρευαν].
Γλυκίσματα: κανταΐφι, μπακλαβάς.
Το πρωί της Πρωτοχρονιάς πήγαιναν στην εκκλησία. Έπειτα έπαιρναν πετραδάκια και ξυλάκια ( το έθιμο περιγράφεται στη σελ). Στο σπίτι έμπαιναν με το δεξί πόδι. Πρώτο έμπαινε κι ένα τυχερό παιδί ή ο μπαμπάς ή η μαμά.
Κάλαντα Πρωτοχρονιάς.
Αρχιμηνιά κι αρχιχρονιά κι αρχή καλός μας χρόνος. Άγιος Βασίλης έρχεται από την Καισαρία.Βαστάει εικόνα και χαρτί, χαρτί και καλαμάρι. Το καλαμάρι έγραφε και το χαρτί μιλούσε.
- Βασίλη πούθεν έρχεσαι και πούθεν κατεβαίνεις;
- Απ΄τη μάνα μ΄έρχομαι και στο σχολειό πηγαίνω
- Σ΄έμαθε η μάνα σου γράμματα πες με την αλφαβήτα
Και το ραβδί του ακούμπηξε να πει την αλφαβήτα.
Ξερούς, χλωρούς εβάσταγε απάνω στα κλωνάρια.
Κατέβηκε μια πέρδικα να βρέξει τα φτερά της και βρέχει τον αφέντη μας τον πολυχρονισμένο.
Στο σπίτι που πατήσαμε πέτρα να μη ραγίσει κι ο νοικοκύρης του σπιτιού πολλά χρόνια να ζήσει.
Β κ΄Ν Κιοσέ
Όταν έκοβαν τη βασιλόπιτα έλεγαν το εξής:
Παιδί- <<Σουρ΄-σουρ΄>>
Πατέρας- <<Τι σουρνάς;>>
Παιδί- <<μπερεκέτ΄>>
Αυτό το έκαναν ενώ κάποιο παιδί (ή και το ίδιο που μιλούσε) τραβούσε (έσερνε λίγο) τον σοφρά. Το βράδυ εκείνο δεν τίναζαν τη τάβλα εκείν΄. Εκείνη τη νύχτα τα παιδιά με τους γονείς, έπαιζαν κορώνα-γράμματα. Έλεγαν ότι την Πρωτοχρονιά είναι γρουσουζιά να πας σε σπίτι άλλων.
ΘΕΟΦΑΝΕΙΑ (ΦΩΤΑ)
Τη παραμονή τα ξημερώματα τα παιδιά έβγαιναν κι έλεγαν τρεις φορές από σπίτι σε σπίτι: Κόλντα-κόλντα και του χρόν΄.
Το απόγευμα έλεγαν τα κάλανταν των φώτων:
<<Σήμερα τα φώτα κι ο φωτισμός, και χαρές μεγάλες και αγιασμός, κάτω στον Ιορδάνη τον ποταμό, κάθεται η Παναγιά μας και κεριά κρατεί και τον Αϊ- Γιάννη (πρόδρομο) παρακαλεί
-Βάφτισε το γιό μας Θεού παιδί, δύναμη παίρνω και προσμονή…/δεν θυμώνει
Και του χρόν΄
Τα παιδιά κρατούσαν και μια βέργα για τα σκυλιά που την έλεγαν << σβωά>> .
Η παραμονή των φώτων ήταν νηστεία.
Για άνοιγμα του ουρανού είπαν ότι δεν έλεγε κάτι τέτοιο στο παρελθόν ( κάτι τέτοιο πίστευαν για τα Χριστούγεννα).
Την ημέρα των Φώτων έπαιρναν τον αγιασμό και το πήγαιναν όλο στα χωράφια για να τα ραντίσουν. Λίγο πριν την είσοδο του χωριού ρέει ένα μικρό ποτάμι. Οι κάτοικοι μαζεύονταν εκεί κι ο παπάς έριχνε το σταυρό (μάλιστα φέτος στις 6-1-1994 είδα τους κατοίκους του χωριού συγκεντρωμένους και ο παπάς να ρίχνει το σταυρό πάνω από τη γέφυρα που βρίσκεται στο δρόμο προς Ξάνθη, ο ποτάμι βέβαια είχε λίγο νερό κι αυτό δεν εμπόδισε την τέλεση του εθίμου). Παλαιότερα όπου το ποτάμι είχε πολύ νερό βουτούσαν και δυο-τρεις νέοι ή παλληκάρια ή και έφηβοι για να πιάσουν το σταυρό. Αυτός που τον έπιανε στη συνέχεια περιόδευε με δίσκο στο χωριό μαζί με το σταυρό και τον παπά. Οι νοικοκυραίοι του κάθε σπιτιού έβαζαν στο δίσκο χρήματα για τον νέο και για την εκκλησία.
Στις 18 Ιανουαρίου γιορτάζουν πολύ τον Άγιο Αθανάσιο.
(Εδώ στη Θράκη στις 8 Ιανουαρίου γιορτάζεται η γιορτή της μπάμπως ( μαμή). Διάφοροι σύλλογοι γυναικών σε χωριά προσφύγων από τη Μ.Ασία κυρίως [π.χ φέτος άκουσα από το κρατικό ραδιόφωνο για τον Ίμερο] διοργανώνουν γλέντια αποκλειστικά για γυναίκες. Στο χωριό Κόσμιο δεν συνηθίζεται αυτό γιατί αυτοί είναι ντόπιοι κάτοικοι).
Για το μήνα Φεβρουάριο του Αγίου Τρύφωνος (1 φεβρ.) οι γυναίκες δεν κάνουν δουλειές και δεν κλαδεύουν γιατί: << αν κλαδεύ΄ς το σκλίκ΄ θα σε κλαδεύ΄>>.
Στη γιορτή της Υπαπαντής (2 φεβρ.) ο γεωργός άρχιζε να διορθώνει το αλέτρι, τον ζυγό γιατί είναι 100 μέρες απ΄τον Αϊ- Δημήτρη και γιουζ ντουζ σαμπανά ντουζ, γιουζ ον ταραάη ον.
Ανάλογα αν αυτή η μέρα ήταν καλή ή κακή οι επόμενες 40 μέρες θα ήταν καλές ή κακές αντίστοιχα.
Τον Άγιο Συμεών τον γιόρταζαν πολύ. Εκείνη τη μέρα οι έγκυες δεν έπιαναν τίποτα για να μη ¨βγει στο παιδί¨. Το ψωμί το έκοβαν από βραδύς. (Βλέπε και στο κεφάλαιο: Πρόγνωση φύλου του εμβρύου).
Ο Άγιος Χαράλαμπος ήταν για την αρρώστια.
Τον Άγιο Βλάσιο είπαν ότι δεν τον ήξεραν και ότι οι καμπάνα χτυπούσε στις μεγάλες γιορτές ( με την έννοια ότι την ημέρα του Αγίου Βλασίου δεν χτυπούσε ίσως για μεγάλη γιορτή).
ΑΠΟΚΡΙΕΣ
1η εβδομάδα: Την ονόμαζαν βδομάδα του κρέας. Σε όλο το τριώδιο γινόταν μεταμφιέσεις, ντυνόντουσαν καρναβάλια.
2η εβδομάδα: Την ονόμαζαν εβδομάδα του ψυχού. Από το ψυχοσάββατο οι γυναίκες δεν κάνουν δουλειές.
3η εβδομάδα: Το ψυχοσάββατο αυτό δεν παν΄στα νεκροταφεία αλλά μοιράζουν και τρων΄ χαλβά ( γι΄αυτό το λένε και χαλβαδοσάββατο) και παζαρο-ψωμί που το έπαιρναν από τη Κομοτηνή.
Την Κυριακή της αποκριάς πήγαιναν το πρωί στην εκκλησία και μετά ¨σχωρνιένταν¨. Έτρωγαν αυτή τη μέρα οπωσδήποτε κρέας, συνήθως κοτόπουλο με πατάτες, γιουφκάδες κ.α .
Την Κυριακή αυτή ρίχναν΄ κεχρί έξω απ΄τις πόρτες στην αυλή για να μη κάνουν μάγια και κόβ΄το γάλα ή λιγοστεύει.
ΚΑΘΑΡΗ ΕΒΔΟΜΑΔΑ
Την Καθαρή Δευτέρα δεν την υπολόγιζαν, έβραζαν φασόλια, χαλβά του Σαββάτου, ελιές, για γιορτή καθάριζαν, πλέναν ρούχα.
Γινόταν καρναβάλια, ντύνονταν νύφες, γαμπροί, παπάδες, καλόγεροι, έγκυες και γυρνούσαν το απόγευμα στο χωριό.
Η τριήμερη νηστεία τηρούνταν από μερικούς ( μου την ανέφερε η κυρία Στέλλα Αρσενίση, η οποία μου είπε για τη σταφλιρμιά, αυτή κατάγεται από τον Ίασμο αλλά παντρεύτηκε στο Κόσμιο. Για τη νηστεία αυτή μου είπε ότι μερικοί την τηρούσαν η κυρία Β. Κιοσέ).
Στη γιορτή των Αγίων Θεοδώρων μεταλάβνησκαν τα παιδιά αν κρατούσαν (νήστευαν) την εβδομάδα. Το έθιμο με τα κόλλυβα κάτω απ΄το μαξιλάρι αναφέρθηκε ότι τελούσαν.
ΚΥΡΙΑΚΗ ΣΤΑΥΡΟΠΡΟΣΚΥΝΗΣΗΣ
Είναι νηστεία και στην εκκλησία ο παπάς δίνει δεντρολίβανο.
ΜΑΡΤΙΟΣ
Στην πρώτη του Μάρτη άναβαν φωτιές. Τις τρεις πρώτες μέρες του μήνα κρατούν τα σκουπίδια σ΄ένα μέρος στο σπίτι, δεν έπρεπε να πλένουν και να υφαίνουν. Αυτές οι μέρες είναι και μέρες πρόβλεψης του καιρού για όλο τον Μάρτιο (μερομήνια). Στρίβουν κόκκινη και άσπρη κλωστή για να μη τις μαυρίς΄ο ήλιος. Φτιάχνουν δαχτυλίδι και βραχιόλι, ένα για το χελιδόνι, ένα για τον λέλεκα (πελαργό), ένα κιρκινέζι.
Τη γιορτή των Αγίων Σαράντα τη λεν΄ του Άι-Σαράντη. Δεν την πιάναν γιατί είχαν δουλειές. Αλλιώς τη λεν΄ και Μάρτ΄ ντοκούζ.
Την ημέρα του Ευαγγελισμού δεν έκαναν δουλειές. Πίστευαν ότι αυτή τη μέρα σηκώνονται στο καλ... (;) τα γεννήματα. Αν είναι μέχρι το γόνα θα ΄χει σοδιά.
ΕΟΡΤΑΙ ΤΟΥ ΠΑΣΧΑ
Σάββατο του Λαζάρου
Μου είπαν ότι υπήρχε ο φτωχός και ο πλούσιος Λάζαρος. (Μάλλον κατά τη παραβολή).
Τα κάλαντα του Λαζάρου τα έλεγαν: οι γύφτοι, οι Ρωμιοκατσιβέλες, στολίζονταν με λουλούδια, ταντέλες, χαρμπαλάδες είχαν ένα ταμπουρά και χτυπούσε αναγ... (;) και χόρευαν τα γυφτάκια. Για φιλοδώρημα τους έδιναν ψωμί, αυγά, χρήματα.
ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΩΝ ΒΑΪΩΝ
Την ονόμαζαν Κυριακή τω Βαγιώ. Χρησιμοποιούσαν κλαδιά δάφνης. Στην εκκλησία του χωριού τα βάγια τα έστελνε η Μητρόπολη. Όταν έφθαναν τα βάγια απ΄την εκκλησιά τα έβαζαν στο εικονοστάσι του σπιτιού, στις πόρτες και κανένα φύλλο στο κεφάλι. (Για κάπνισμα κατά της βασκανίας είχαν τα λουλούδια του Χριστού από τον επιτάφιο). Την ημέρα των Βαΐων πρέπει να φαν΄ ψάρι, αν δεν έτρωγες ψάρι δεν ήσουν χριστιαννός.
ΜΕΓΑΛΗ ΕΒΔΟΜΑΔΑ
(Παρασκευή του ζυμαριού της χρονιάς γινόταν στις 14 Σεπτεμβρίου, την ημέρα Υψώσεως του Τίμιου Σταυρού).
ΜΕΓΑΛΗ ΠΕΜΠΤΗ
Όνομα: Κόκκινη Πέμπτη. Τη μέρα αυτή ζυμώνουν τα τσουρέκια, το σώμα του Χριστού. Τα υλίκά των τσουρεκιών είναι αυγά, γάλα, μεχλέμ, κακουλέ, βούτυρο. Τα έκαναν από πάνω σχέδια με πιρούνι και έβαζαν σουσάμι. Το σχήμα τους ήταν πλεξούδες. Για τη νουνά ή το νουνό έφτιαχναν ένα στρογγυλό τσουρέκι, έβαζαν ένα σταυρό από ζυμάρι κι εκεί που τέμνονταν ο σταυρός έβαζαν ένα κόκκινο αυγό.
Έβαφαν κόκκινα αυγά. Το πρώτο κόκκινο αυγό που έβαφαν ήταν της Παναγιάς και το βάζουν στο εικονοστάσι. Το κόκκινο χρώμα του αυγού συμβολίζει το αίμα του Χριστού.
Πιστεύουν βγαίνουν οι νεκροί απ΄τον Άδη αυτή την ημέρα και επιστρέφουν τη Πεντηκοστή. Τη μέρα αυτή άσπρα ρούχα δεν άπλωναν.
ΜΕΓΑΛΗ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ
Τη μεγάλη Παρασκευή δεν κάνει να ζυμώσεις πριν ανοίξει η εκκλησία. Οι γυναίκες και τα κορίτσια στόλιζαν τον επιτάφιο. Τον σταυρό τον έβγαζαν δημοπρασία. Όταν γινόταν περιφορά οι γυναίκες έβγαζαν στο σπίτι τους θυμιατό κερί…
Καλό ήταν να περάσεις κάτω από τον επιτάφιο. Στέκονταν στη πόρτα της εκκλησίας και κρατούσαν το πανί και ο κόσμος περνούσε από κάτω. Έπαιρναν λουλούδια απ΄τον επιτάφιο για να τα χρησιμοποιήσουν καίγοντάς τα σε περίπτωση βασκανίας ή για να τα βάλουν στην έγκυο ετοιμόγεννη γυναίκα για να γεννήσει εύκολα.
Την Μεγάλη Παρασκευή οι γυναίκες και τα κορίτσια έψελναν (τραγουδούσαν) στην εκκλησία το μοιρολόι της Παναγιάς:
Σήμερα μαύρος ουρανός σήμερα μαύρη μέρα σήμερα όλοι θλίβονται και τα βουνά λυπούνται.
Σήμερα βάλανε βουλή οι άνομοι και τα σκυλιά οι τρεις αναταραμένοι για σταυρώσουν το Χριστό των πάνε βασιλέα.
Ο κύριος εθέλησε να μπει σε περιβόλι να λάβει δείπνο μυστικό για να τον λάβουν όλοι.
Και η Παναγιά η Δέσποινα καθόταν μοναχή της τας προσευχάς της έκαμνε για τον μονογενή της.
Φωνή εξήλθε εξ ουρανού κι απ΄ αρχαγγέλου στόμα:
- Φτάνουν κυρά μου οι προσευχές, φτάνουν και οι μετάνοιες τον γιο σου τον επιάσανε και σα φονιά τον πάνε και στου Πιλάτου τας αυλάς εκεί τον τυραννάνε.
- Χαλκιά, χαλκιά, φτιάξτε καρφιά, φτιάξτε τρία πιρούνια κι εκείνος ο παράνομος πιάνει και φτιάνει πέντε.
- Εσύ Φαραέ που τα ΄φτιαξες πρέπει να μας διδάξεις.
- Βάλτε τα δυο στα χέρια του και τ΄άλλα δυο στα πόδια το πέμπτο το φαρμακερό βάλτε το στην καρδιά του.
Και η Παναγιά σαν τ΄άκουσε έπεσε και λυπώθει.
Σταμνί νερό της ρίξανε τρία κανάτια μόσχο και τρία με ροδόσταμο για να της έρθει ο νους της.
Και σαν της ήρθε ο λογισμός και σαν της ήρθε ο νους της ζητεί μαχαίρι να σφαγί γκρεμνό να πάει να πέσει.
- Λάβε κυρά μ΄ υπομονή λάβε κυρά μ΄ ανέση
- Και πώς να λάβω υπομονή και πώς να λάβω ανέση που έχω γιο μονογενή κι εκείνον σταυρωμένο.
Η Μάρθα και η Μαγδαληνή και του Λαζάρου η μάνα και του Ιακώβου η αδελφή οι τέσσερας αντάμα πήραν το δρόμο το δρομί, δρομί το μονοπάτι και τις έβγαλε εις του ληστού την πόρτα και η πόρτα απ΄το φόβο της ανοίγει μοναχή της.
Τηράει δεξιά, τηράει ζερβά κανέναν δεν γνωρίζουν τηράει δεξιότερα βλέπει τον Άι- Γιάννη.
- Άι- Γιάννη πρόδρομε και βαπτιστή του γιου μου μην είδες τον ιγιόκα μου και σε διδάσκαλο σου
- Βλέπεις εκείνο τον γυμνό τον παραπονεμένο όπου φορεί πουκάμισο στο αίμα βουτηγμένο όπου φορεί στη κεφαλή ακάνθινο στεφάνι; Αυτός είναι ο γιόκας σου κι εμέ διδάσκαλος μου.
Και η Παναγιά πλησίασε γλυκά τον ομιλούσε:
- Δεν μου μιλάς παιδάκι μου δεν μου μιλάς παιδί μου
- Τι να σου πω μανούλα μου που διάφορο δεν έχει. Μόνον το Μεγάλο Σάββατο που κοντά το μεσονύχτι που θα λαλής΄ ο πετεινός σημαίνουν οι καμπάνες σημαίνει γη σημαίνουν τα ουράνια κι Αγιά Σοφιά με τρεις χρυσές καμπάνες όποιος τ΄ακούει σώζεται κι όποιος το λέει αγιάζει κι όποιος το καλοδέχεται παράδεισον θα λάβει, παράδεισον και λίβανον ανθό από τον Άγιο Τάφο .
Δι΄ευχών των Αγίων Πτέρων ημών
Βαγγελιώ Κιοσσέ & Αγγελική Τσομπανγιοβάνη
ΜΕΓΑΛΟ ΣΑΒΒΑΤΟ
Το πρωί στην εκκλησία ο ιερέας σκόρπιζε δαφνόφυλλα. Έφτιαχναν τα τσουρέκια κι έσφαζαν αρνί και μαγείρευαν τη μαγειρίτσα, τον σαρμά και φαγητό με μαρούλι ( κρέας αρνιού με μαρούλι- το φρικασέ).
Με το αίμα του σφαγμένου αρνιού έκαναν σταυρό στα μέτωπα των παιδιών, στους στάβλους.
ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΟΥ ΠΑΣΧΑ
Όνομα: Λαμπρή
Το βράδυ της Αναστάσεως στην εκκλησία μόλις ο ιερέας πει << Χριστός Ανέστη…>> φιλούσαν το χέρι των μεγαλύτερων, έσπαγαν κόκκινα αυγά, έριχναν μπαρούτ΄ και φωτοβολίδες και στο σπίτι πήγαιναν το άγιο φως με τη λαμπάδα. Μου είπαν ότι σταυρούς στις παραστάδες της πόρτας δεν έκαναν. Όταν επέστρεφαν στο σπίτι άναβαν το καντήλι με το άγιο φως και κάθονταν να φαν΄. Το κερί της Αναστάσεως είπαν ότι το κρατούσαν για βασκαμό.
Απ΄την πλάτη του αρνιού είπαν ότι προέβλεπαν τον καιρό και τη σοδειά.
Στην πλατεία του χωριού εκείνη τη μέρα ερχόταν λατέρνα και ο κόσμος μαζευόταν και χόρευαν.
Κούνιες έφτιαχναν του Αγίου Γεωργίου και τις έφτιαχναν και κουνιόνταν κορίτσια και αγόρια.
Οι αρραβωνιασμένοι αυτήν τη μέρα συνήθως έκαναν κανένα δώρο.
ΔΕΥΤΕΡΗ ΑΝΑΣΤΑΣΗ
Όνομα: Δευτερανάσταση. Ο κόσμος πήγαινε στη λειτουργία της εκκλησίας το πρωί.
Η ΕΒΔΟΜΑΔΑ ΤΗΣ ΔΙΑΚΑΙΝΗΣΙΜΟΥ
Της Ζωοδόχου Πηγής αν έχουν τάμα σφάζουν στην Παναγιά αρνί
Πέμπτη: Ντη γιορτάζουν όπως γιορτάζουν ντη πρώτ΄ Πέμπτ΄. Απ΄τη Μεγάλη Πέμπτ΄ μέχρι που να γίνουν 40. Τις Πέμπτες δεν πηγαίνουν στ΄αμπέλια.
Σάββατο: Πηγαίνουν στο νεκροταφείο και μοιράζουν αυγά κόκκινα ή άλλα.
Κυριακή: Ψευτο- Θωμά (έτσι την ονομάζουν). Απ΄τη Δευτέρα του Θωμά αρχίζ΄ η δουλειά κανονικά.
ΑΠΡΙΛΙΟΣ
Πρωταπριλιά: Υπήρχε το έθιμο να λεν΄ ψέματα.
Αγίου Γεωργίου: ( ανέφερα για τις κούνιες). Οι τσομπαναραίοι έσφαζαν αρνί κι έκαναν σταυρό με το αίμα στα πρόβατα και στον στάβλο.
Αυτοί που είχαν πρόβατα μοίραζαν γάλα. Στο δοχείο που άρμεγαν το γάλα που προοριζόταν για μοίρασμα έβαζαν για στολίδια πρασινάδες και λουλούδια.
Εκείν΄ντη μέρα έπιαναν δούλους που όργωναν και θέριζαν και οι τσομπαναραίοι που πιάνονταν για 6 μήνες αυτή ντη μέρα έκαναν συμφωνίες.
ΜΑΙΟΣ
Παραμονή Πρωτομαγιάς: Μάζευαν λουλούδια για να φτιάξουν στεφάνια.
Ντην παραμονή ντην πρωταπριλιά, ντο Άι- Γιώργη και ντην πρωτομαγιά έπαιρναν τσουκνίδες και κεχρί και τα έβαζαν στα μαντριά, στις πόρτες για τις μαγείες.
Έβαζαν ( μάλλον μόνο τη πρωτομαγιά) ντην πα...(;) ( το ξύλο με το πανί που καθάριζαν το φούρνο) και περνούσαν από πάνω τα ζώα για το κακό ματ΄.
Πρωτομαγιά: Το πρωί όταν ξυπνούσαν έπρεπε να πιουν γάλα. Τότε δεν ήταν γιορτή (η εργατική πρωτομαγιά δηλαδή). Δούλευε ο κόσμος . Τα παιδιά κυλιόνταν στο χορτάρι της εξοχής, "έκοβαν και λαλέδες" (παπαρούνες). Το στεφάνι που έβαζαν στη πόρτα το άφηναν εκεί για 40 ημέρες.
Την πρωτομαγιά τραγουδούσαν:
Πρωτομαγιά τα λουλούδια γιορτάζουν και τα πουλιά τα ταίρια τους φωνάζουν και κελαηδούν το Μάη- Μάη γύρω στα κλαδιά και κρατούν ωραία άνθη τη πρωτομαγιά.
Αγγελικώ Τσομπανγιοβάνη (είπε ότι το είχαν μάθει στο σχολείο)
ΑΓΙΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ- 2 ΜΑΙΟΥ
Έχω πει και παραπάνω για τη γιορτή του Αγίου Αθανασίου. Στο χωριό υπάρχει εκκλησία (σαν ξωκλήσι) και απ΄την παραμονή γινόταν πανηγύρι, κουρμπάνι κτλ.