Τελετουργίες από ΚΥΑΝΗΣ, Δ. ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟΥ, Π.Ε. ΕΒΡΟΥ

Την ημέρα του Αγίου Αθανασίου έσφαζαν βόδι ή άλλο ζώο και το έκαναν "κουρμπάνι". Το έθιμο αυτό, όπως υποστηρίζουν μερικοί, χρονολογείται από τον 18ο αιώνα μ.Χ. που έπεσε σ' όλο τον Έβρο επιδημία στα ζώα, τα οποία ψοφούσαν. Έγιναν τότε παρακλήσεις στον Άγιο Αθανάσιο, ο οποίος σταμάτησε την επιδημία και από τότε πολλά χωριά έκαναν τον Άγιο Αθανάσιο προστάτη τους.

Έθιμα του λαϊκού εορτολογίου

Α. Η σαρακοστή πριν από τα Χριστούγεννα.

Πολλοί από τους κατοίκους του χωριού νήστευαν σαράντα ημέρες πριν από την ημέρα των Χριστουγέννων με σκοπό να κοινωνήσουν.

Β. Το δωδεκαήμερο (25 Δεκεμβρίου – 5 Ιανουαρίου)

«Χριστούγεννα»

Επικρατεί η δοξασία της ύπαρξης καλικαντζάρων που τα έπλασαν με την φαντασία τους μικρά ανθρωπάκια με παράξενη μορφή που προέρχονται από τα βάθη της γης, που όλο το χρόνο ροκανίζουν το δέντρο – στήριγμα της γης. Η παραμονή τους διαρκεί μόνο το δωδεκαήμερο ,όπου συνεχίζουν την καταστροφική τους δράση στα ανθρώπινα δημιουργήματα. Μπαίνουν στα σπίτια τη νύχτα από τις καπνοδόχους . Γι’ αυτό τοποθετούσαν οι νοικοκυρές στο τζάκι ένα μεγάλο κούτσουρο την παραμονή των Χριστουγέννων, που το κρατούσαν αναμμένο μέχρι τα Θεοφάνεια.

Το πρωί της παραμονής των Χριστουγέννων τα παιδιά, έψελναν τα κάλαντα και οι ν οικοκυρές τους έδιναν γλυκίσματα.

Το αποτύπωμα της παραμονής οι γυναίκες ετοίμαζαν για το βράδυ τα λεγόμενα «εννέα φαγητά». Αυτά τα φαγητά ήταν όλα νηστίσιμα. Στο τραπέζι καθόταν όλη η οικογένεια και κανένας δεν σηκωνόταν από το τραπέζι εκτός από την νοικοκυρά. Πριν από το τραπέζι θυμιάτιζαν το σπίτι, τα ζώα και τους εξωτερικούς χώρους. Την ημέρα των Χριστουγέννων έτρωγαν συνήθως χοιρινό τηγανητό ή γιουβέτσι με πλιγούρι. Επί τρεις συνεχόμενες μέρες στην πλατεία του χωριού γινόταν χορός με μουσικά όργανα. Τέλος όσο πιο πολλά χιόνια είχε πίστευαν ότι τόσο περισσότερα αγαθά θα είχαν.

«Πρωτοχρονιά»

Την παραμονή τα παιδιά γύριζαν στο χωριό και έλεγαν τα πρωτοχρονιάτικα κάλαντα και οι νοικοκυρές τους έδιναν διάφορα δωράκια όπως τα Χριστούγεννα.

Από την παραμονή οι νοικοκυρές ετοίμαζαν τη βασιλόπιτα, που ήταν τυρόπιτα περιποιημένη και μέσα έβαζαν διάφορα σημάδια, φλουρί, φύλλα δάφνης, κομμάτι άχυρο, ξύλινο σταυρό. Η κοπή της πίτας γινόταν την ημέρα της Πρωτοχρονιάς, όταν η οικογένεια γύριζε από την εκκλησία, από τον νοικοκύρη, ο οποίος έκοβε όσα κομμάτια ήταν τα μέλη της οικογένειας και ένα επιπλέον για τον Χριστό, το σπίτι, τα χωράφια και τα ζώα. Η βασιλόπιτα γινόταν ως τυρόπιτα.

Οι νοικοκυρές την ημέρα της Πρωτοχρονιάς κρεμούσαν κάπου στο σπίτι ένα κόκκινο πανί, για να είναι γούρικος ο νέος χρόνος.

Γ. Γιορτές του Φεβρουαρίου.

«Της Υπαπαντής» 24 Φεβρουαρίου

Είναι τα σαράντα του Χριστού και η Παναγία πήγε στην εκκλησία να πάρει ευχές. Ο άγιος Συμεών ήταν ο ιερέας που δέχτηκε τον Χριστό. Την ημέρα αυτή οι έγκυες γυναίκες δεν εκτελούσαν καμία εργασία για να μην γίνει το παιδί «σημαδιακό».

«Του Αγίου Συμεώνος» (3 Φεβρουαρίου)

Του Αγίου Συμεώνος δεν έκοβαν με το τσεκούρι, με το μαχαίρι και το ψαλίδι για να μην πάθει κάτι το έμβρυο της εγκύου.

«Την Καθαρή Δευτέρα»

Την ημέρα αυτή η πλατεία γέμιζε με καρναβάλια. Γινόταν μεγάλος χορός. Από την Καθαρή Δευτέρα νήστευαν τρεις μέρες, ακόμη και από ψωμί και νερό. Κάθε απόγευμα των ημερών αυτών, έφτιαχναν για τους αρρώστους και ανήμπορους φαγητό το λεγόμενο «κιντιάσου». Την Τετάρτη πήγαιναν στην εκκλησία κοινωνούσαν και μετά το αντίδωρο μοίραζαν διάφορα φαγητά που είχαν φέρει μαζί τους, όπως κομπόστες.

Δ. Απόκριες

Την τελευταία Κυριακή των αποκριών, που είναι η μεγάλη Αποκριά, έτρωγαν κυρίως γαλακτοκομικά προϊόντα, ενώ την προτελευταία κατανάλωναν κρεατικά. Την Τσικνοπέμπτη γινόταν στην πλατεία μεγάλος χορός.

Το ψυχοσάββατο έφτιαχναν κόλυβα για να συγχωρεθούν τα πεθαμένα και πήγαιναν στα νεκροταφεία, φέρνοντας μαζί τους κεριά και κρασί. Το ίδιο έκαναν και το απόγευμα της Κυριακής της Τυροφάγου. Την Μεγάλη Αποκριά άναβαν μεγάλες φωτιές, τις λεγόμενες «μπουμπούνες», και πάνω από αυτές πηδούσαν τα παιδιά για να καούνε, όπως λέγανε, οι ψύλλοι. Κατά τη διάρκεια των Αποκριών γινόταν μεταμφιέσεις κυρίως από παιδιά και παλικάρια.

Την Κυριακή του Τυροφάγου γινόταν το Καρναβάλι στην πλατεία του χωρίου, ο λεγόμενος «Μπέης». Ένας άντρας ντυμένος «Μπέης», ανέβαινε πάνω σε γαϊδούρι, άλογο ή κάρο, τον περιέφεραν στο χωρίο και μάζευαν σιτάρι. Μετά την περιοδεία κατέληγαν στην πλατεία, όπου στηνόταν χορός. Μαζί με τον Μπέη χόρευαν και άλλοι άντρες μεταμφιεσμένοι. Σε κάποια στιγμή ο Μπέης έπαιρνε το αλέτρι, που του είχαν φέρει στην πλατεία και συμβολικά άρχιζε να οργώνει και να σπέρνει σιτάρι. Κατά τη διάρκεια αυτή λέγονταν ευχές για καλή παραγωγή. Το απόγευμα γινόταν μεγάλος χορός στην πλατεία.

Το βράδυ τα νεαρά άτομα, κυρίως ζευγάρια πήγαιναν στους μεγαλύτερους συγγενείς, φέρνοντας μαζί τους κρασί με σκοπό την συγχώρηση. Στο τέλος, όλα κατέληγαν στο σπίτι του μεγαλύτερου σογιού, για συγχώρηση όπου ήταν στρωμένο τραπέζι και ακολουθούσε γλέντι.

Τέλος, την Κυριακή της Μεγάλης Αποκριάς, γινόταν το έθιμο του χαλβά. Σε ένα λεπτό σχοινί, που ήταν κρεμασμένο από το ταβάνι, δένανε ένα κομμάτι χαλβά. Ενώ το σχοινί με τον χαλβά ήταν σε ταλάντωση, οι παρευρισκόμενοι προσπαθούσαν να πιάσουν το χαλβά με το στόμα.

Ε. Κινητές εορτές.

Σαρακοστή Πάσχα, Πάσχα, μετά το Πάσχα ως την Πεντηκοστή.

Η Σαρακοστή για το Πάσχα ξεκινούσε την Καθαρά Δευτέρα και τέλειωνε την Ανάσταση όπου κοινωνούσαν.

«Σάββατο του Λαζάρου»

Μικρά κορίτσια έντυναν με ρούχα μία σκούπα και πήγαιναν με ένα καλάθι στα σπίτια και με τραγούδι μαζεύανε αυγά που τα βάζανε στο καλάθι. Το τραγούδι αυτό είναι το εξής:

Ένα μικρό, μικρούτσικο Σάββατο γεννημένο.

Την Κυριακή το βάπτιζαν την Δευτέρα το παινούσαν.

Σήκω Κυρά μ’ να δώσεις το αυγό.

 Να πάμε σ’ άλλο σπίτι κι εμένα μάνα μ’ με καρτερεί να πάω να φουκαλίσω, να φουκαλίσω την αυλή και όλα τα σοκάκια.

«Την Κυριακή των Βαΐων»

Τα Βάια που έπαιρναν από την εκκλησία, τα έβαζαν στα εικονίσματα και τα χρησιμοποιούσαν, καπνίζοντας τα, για το βάσκαμα. Το φαγητό εκείνη την ημέρα ήταν ψάρι.

«Την μεγάλη εβδομάδα»

Το μεγαλοβδόμαδο δεν τραγουδούσαν δεν χόρευαν. Δεν χρησιμοποιούσαν τον αργαλειό, νήστευαν και κοινωνούσαν το Μ. Σάββατο. Τα παιδιά τα κοινωνούσαν την Μ. Πέμπτη.

Τη Μ. Δευτέρα και τη Μ. Τρίτη οι νοικοκυρές καθάριζαν σφουγγάριζαν και ασβέστωναν τα σπίτια.

Τη Μ. Τετάρτη γινόταν ευχέλαιο στην εκκλησία και στα σπίτια. Την ημέρα αυτή οι νοικοκυρές έβαφαν τρία αυγά και τα έβαζαν στα εικονίσματα.       Όταν έριχνε χαλάζι έβαζαν έξω ένα από τα τρία, την πυροστιά ανάποδα και τρεις σβόλους αλάτι με σκοπό να σταματήσει το χαλάζι.

Τη Μ. Πέμπτη που λεγόταν και «Χαλαζοπέφτης», δεν δουλεύανε για να μην πέσει χαλάζι. Την ημέρα αυτή κοινωνούσανε και βάφανε τα αυγά. Όσοι πενθούσανε τα αυγά δεν τα έβαφαν κόκκινα αλλά άλλο χρώμα. Την νύχτα οι γυναίκες ξενυχτούσαν τον εσταυρωμένο στην εκκλησία. Η πεθερά έστελνε την νύφη στην ποδεσιά της και την νυφική λαμπάδα.

Την Μ. Παρασκευή η καμπάνα της εκκλησίας χτυπούσε λυπητερά και τα κορίτσια στόλιζαν τον επιτάφιο. Όλοι πήγαιναν στην εκκλησία να προσκυνήσουν τον εσταυρωμένο φέρνοντας λουλούδια. Αργά το βράδυ μετά τα εγκώμια στον Χριστό και την δημοπρασία της Σταυρώσεως, όλοι σε πομπή με τον επιτάφιο γύριζαν όλο το χωριό κρατώντας αναμμένα κεριά. Μετά την επιστροφή, ο Επιτάφιος τοποθετούνταν στην είσοδο της εκκλησίας και όλοι περνούσαν από κάτω και προσκυνούσαν. Στο τέλος, έμπαινε ο επιτάφιος μέσα στην εκκλησία. Τα λουλούδια που μάζευαν από τον επιτάφιο τα φύλαγαν στα εικονίσματα του σπιτιού. Τα κεριά τα άφηναν στην εκκλησία γιατί θεωρούνταν νεκρώσιμα και ήταν κακό να μπουν σπίτι. Τη Μ. Παρασκευή ήταν απόλυτη νηστεία, έτρωγαν νερόβραστα φαγητά χωρίς λάδι.

Την ημέρα αυτή δεν κάρφωναν καρφί, δεν ανακάτωναν χώμα και δεν κοιμούνταν, γιατί ο Χριστός ήταν νεκρός. Στην εκκλησία πήγαιναν διάφορα δώρα για τον Χριστό. (πετσέτες, πουκάμισα, αυγά κόκκινα).

Το πρωί του Μ. Σαββάτου οι γυναίκες πήγαιναν στα νεκροταφεία και έφερναν στους νεκρούς κόκκινα αυγά. Επίσης έφτιαχναν τις κουλούρες της Λαμπρής που είχαν Σταυρό από ζυμάρι, σουσάμι και αυγό κόκκινο στη μέση. Στέλνουν κουλούρες στην κουμπάρα και η νύφη στη μάνα της. Επίσης η αρραβωνιασμένη νύφη στην πεθερά και η πεθερά έστελνε διάφορα δώρα. Έσφαζαν και τακτοποιούσαν το πρωί τα αρνιά και τα κατσίκι. Το βράδυ όταν χτύπαγε η καμπάνα όλοι με τις λαμπάδες και τα κόκκινα αυγά, πήγαιναν στην εκκλησία για να πάρουν το άγιο φως. Με τις λαμπάδες αναμμένες γύριζαν στα σπίτια τους, όπου έσβηναν την καντήλα και την άναβαν με το καινούριο φως. Στο τραπέζι υπήρχε μαγειρίτσα και κόκκινα αυγά.

«Πάσχα»

Κατά την δεύτερη Ανάσταση γινόταν δημοπρασία της ανώνυμης εικόνας και όλο το εκκλησίασμα σε πομπή περνούσε από όλο το χωρίο. Το τραπέζι περιλάμβανε κατσίκι ή αρνί ψημένο. ΤΟ βράδυ της ίδιας μέρας, στην πλατεία του χωρίου γινόταν μεγάλος χορός.

«Δεύτερη μέρα Πάσχα».

Την ημέρα αυτή όλοι πήγαιναν στα νεκροταφεία όπου συμβολικά γινόταν η ανάσταση των νεκρών. Ο ιερέας έκανε τρισάγιο πάνω στους τάφους. Έφεραν μαζί τους καλάθια με κόκκινα αυγά και αυγόπιτες. Έβαζαν από ένα αυγό σε κάθε νεκρό. Στον παπά πρόσφεραν μια πασχαλινή κουλούρα ο καθένας.

«Κινητές εορτές μετά το Πάσχα»

«Του Αγίου Γεωργίου»

Έσφαζαν αρνί και το έκαναν «κουρμπάνι». Έβαφαν και αυγά.

«Της Αναλήψεως»

Σκεπάζονταν με ένα κόκκινο πανί και πήγαιναν στα πηγάδια στις δώδεκα το μεσημέρι, έσκυβαν μέσα, έβαζαν ένα καθρέπτη πάνω απ’ το κεφάλι και πίστευαν ότι έβλεπαν τους πεθαμένους τους.     

«Της Πεντηκοστής»

Το Σάββατο, την παραμονή, έφτιαχναν κουλούρια, έβραζαν σιτάρι και τα πήγαιναν στην εκκλησία και τα μοίραζαν. Δεν άφηναν ρούχα απλωμένα έξω τη νύχτα για να μην καθίσουν πάνω οι ψυχές που κυκλοφορούν από το Πάσχα.

Την ημέρα της Πεντηκοστής πήγαιναν στην εκκλησία έχοντας στα χέρια τους καρυδόφυλλα, λίγο νερό και κεριά. Μέσα στην εκκλησία στο γονάτισμα ακουμπούσαν τα καρυδόφυλλα και με το μπουκάλι έριχναν λίγο νερό στις περαστικές ψυχές.

Στ. Ακίνητες εορτές

«Των Αγίων Σαράντα» (9 Μαρτίου)

Την ημέρα αυτή φύτευαν σαράντα δέντρα και τα κορίτσια κεντούσαν σαράντα κλωστές. Επίσης, έκαναν σαράντα λαγγίτες. Πίστευαν πως ότι καιρό έκανε εκείνη τη μέρα, τον ίδιο καιρό θα κάνει επί σαράντα μέρες.

«Του Ευαγγελισμού» (25 Μαρτίου)

Την ημέρα αυτή απαραίτητο φαγητό ήταν το ψάρι.

Ζ. Γιορτές του καλοκαιριού.

«Του Αγίου Παντελεήμονος» (27 Ιουλίου)

Τα ξημερώματα οι γυναίκες πήγαιναν στα νεκροταφεία καρυδόφυλλα και νερό και άναβαν γύρω από τους τάφους πολλά κεριά.

«Της Μεταμορφώσεως» (6 Αυγούστου)

Πήγαιναν στην εκκλησία μπουγάτσα και φρούτα, κυρίως σταφύλια. Τα ευλογούσε ο παπάς και τα μοίραζαν. Την ημέρα αυτή έτρωγαν ψαρικά.

«Της κοιμήσεως της Θεοτόκου» (15 Αυγούστου)

Μεγάλη γιορτή. Όλοι κοινωνούσαν. Γινόταν μεγάλος χορός στην πλατεία.

«Τα εννιάμερα της Παναγίας»

Όσοι ήταν ταμένοι πήγαιναν στο Διδυμότειχο στην Παναγία και κοιμούνταν την παραμονή μέσα στο ναό.

«Αποκεφαλισμός Αγίου Ιωάννη Προδρόμου» (29 Αυγούστου)

Μεγάλη νηστεία. Δεν έκοβαν με το μαχαίρι.

Η. Γιορτές του φθινοπώρου ως την γιορτή του Αγίου Φιλίππου.

 «Της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού» (14 Σεπτεμβρίου)

Νηστεία. Πήγαιναν στην εκκλησία βασιλικό, τον ευλογούσε ο παπάς και τον μοίραζαν στους πιστούς. Την ημέρα αυτή άλλαζαν τους τσομπάνηδες για τα ζώα τους. Παρά την νηστεία έκαναν τυρόπιτες για τους βοσκούς. Την γιορτή αυτή την λέγανε «κότσκατου».

«Του Αγίου Δημητρίου» (26 Οκτωβρίου)

Γινόταν στην πλατεία μεγάλος χορός, όπου χόρευαν αγόρια κορίτσια. Άρχιζαν τα προξενιά και οι αρραβώνες. Άλλαζαν τους εργάτες. Άνοιγαν τα καινούρια κρασιά.