Τελετουργίες από ΠΟΛΥΣΙΤΟΥ, Δ. ΑΒΔΗΡΩΝ, Π.Ε. ΞΑΝΘΗΣ

Β. Έθιμα λαϊκού εορτολογίου
Χριστούγεννα
Δυο από τα σημαντικότερα της παραμονής Χριστουγέννων ήταν τα κάλαντα και το σφάξιμο των
γουρουνιών. Από το καλοκαίρι κάθε οικογένεια φρόντιζε να προμηθευτεί ένα ή δυο μικρά γουρουνάκια
τα οποία εκτρέφονταν με σκοπό να σφαχτούν την παραμονή των Χριστουγέννων. Όταν, λοιπόν, έφτανε η
μέρα της γιορτής όλη η οικογένεια καθόταν στην αυλή και περίμενε να έρθει ο σφάχτης. Η νοικοκυρά
άναβε στην αυλή φωτιά και έβαζε στο καζάνι να βράζει νερό. Μόλις ο σφάχτης έσφαζε το γουρούνι η
νοικοκυρά το θύμιαζε και το έραινε με καρύδια και κάστανα για να είναι ευλογημένο και νόστιμο. Όποιο
παιδί φυλούσε πρώτο τον πισινό του σφαγίου έπαιρνε σαν δώρο τη φούσκα, ουροδόχο κύστη του ζώου,
την οποία αφού έπλενε καλά την άφηνε στην στάχτη δυο με τρεις μέρες και φουσκώνοντας την με καλάμι
την έκανε μπάλα. Αμέσως, μετά το σφάξιμο η σπιτονοικοκυρά μοίραζε κρέας στην γειτονιά για να μην
μείνει κανένα σπίτι δίχως κρέας τις Άγιες μέρες αυτές των Χριστουγέννων.
Στο χωριό μας τα κάλαντα λέγονται την παραμονή των Χριστουγέννων. Από το σούρουπο μέχρι αργά τη
νύχτα ακουγόταν συνεχώς τα κάλαντα από μικρούς και μεγάλους. Τα κάλαντα του χωριού μας είναι ένα
μίγμα καλάντων απ' όλα σχεδόν τα χωριά απ' όπου κατάγονταν οι κάτοικοι του χωριού.

Χριστός γεννιέται, χαρά στον κόσμο,
χαρά στον κόσμο, στους Αρχαγγέλους,
στους Αρχαγγέλους, στους Αποστόλους,
ώσπου να πάνε και να γυρίσουν,
γεννήθηκε Αφέντης, σαν ήλιος φέγγει
σαν ήλιος φέγγει, σαν νιο φεγγάρι
σαν νιο φεγγάρι, σαν παλικάρι.

Εκεί που ακούμπησε ο Χριστός, χρυσό δεντρί εβγήκε
χρυσό δεντρί χρυσόκλωνο, κι αργυροφουντωμένο

κι άπλωναν τα κλωνάρια του, σ' Ανατολή και Δύση και τα περικλωνάρια του πέρα την Σαλονική.

Πρωτοχρονιά: Τα έθιμα της παραμονής
Το σούρουπο της παραμονής της πρωτοχρονιάς τα παιδιά μικρά και μεγάλα έβγαιναν και έλεγαν τα
κάλαντα του Άϊ Βασιλή. Σε αντίθεση με τις άλλες μέρες, την παραμονή της Πρωτοχρονιάς παιδιά και
μεγάλοι μαζεύονταν νωρίς στο σπίτι, μιας και το δείπνο της παραμονής το θεωρούσαν πολύ σημαντικό.
Το μενού περιελάμβανε κόκκορα, γλυκά και φρούτα. Το τραπέζι της παραμονής έμενε στρωμένο μέχρι
την άλλη μέρα. Το τραπέζι της παραμονής φρόντιζαν να είναι ιδιαίτερα πλούσιο, επειδή η αφθονία των
φαγητών συμβόλιζε και την αφθονία της παραγωγής που περίμεναν από τα χωράφια τους.
Την παραμονή της Πρωτοχρονιάς έκαναν την εμφάνισή τους τα τυχερά παιχνίδια, τόσο στα σπίτια
(μπουμ, κορώνα-γράμματα, πάρτα όλα) όσο και στα καφενεία (εικοσιμία).

Τα έθιμα ανήμερα της Πρωτοχρονιάς
Το πρωί της Πρωτοχρονιάς έβγαιναν τα μικρότερα παιδιά για να σουρβίσουν κι αυτό και να κάνουν
ποδαρικό στα σπίτια. Η αμοιβή των καλαντιστών ήταν γλυκά, φρούτα, φυλοκέρατα και καρύδια. Αν τώρα

ο σπιτονοικοκύρης είχε τον τρόπο του έπεφτε και καμιά δραχμούλα. Αν τώρα ο σπιτονοικοκύρης παρά
ήταν σφιχτός άκουγε τα εξ αμάξης, όπως:

Άϊ Βασίλης έρχεται,
από τα κεραμύδια,
μαζεύει τσάκνα και κλαδιά,
να κάψει του (όνομα σπιτονοικοκύρη) τ'αρχ......

Θεοφάνεια:

Φωτισμός και κάλαντα
Από το πρωί της παραμονής των φώτων γύριζε ο παπάς σ'όλα τα σπίτια του χωριού και φώτιζε για να
πάει καλά η χρονιά. Τις πρώτες απογευματινές ώρες έβγαιναν τα παιδιά του χωριού κατά ομάδες και
τραγουδούσαν τα κάλαντα:

Σήμερα τα Φώτα και οι φωτισμοί,
και χαρές μεγάλες και αγιασμοί,
σήμερα τα άστρα φωτίζονται,
κι όλα τα νερά καθαρίζονται,
Κάτω στον Ιορδάνη τον ποταμό,
κάθεται η κυρά μας η Παναγιά,
σπάργανα βαστάει, κερί κρατεί,
και τον Άϊ Γιάννη παρακαλεί
Άϊ Γιάννη αφέντη και Πρόδρομε
βάφτισε το Γιο μου, μονογένη,
Πώς να τον βαπτίσω, θέου πώς
Ν'ανέβουμε πάνω στους ουρανούς,
να πάρω λάδι και λίβανο (δις)
για να σωτηριάσουμε τα νερά (δις)
για να πάψουνε τα δαιμόνια
Κάτω στην Άγια Τράπεζα
χρυσή καντήλα φέγγει
χωρίς αλ'σίδα κρέμεται
χωρίς αέρα σείεται
Αν βάλεις λάδι και κερί
φέγγεις τον κόσμο όλο
αν βλέπεις λάδι μοναχό
φέγγει την αφεντιά της
και μεις τον πολυχρονούμενο
τον άξιο νοικοκύρη
να ζήσει χρόνια περισσά
και πάντα να περάσει
κι από τα χίλια κι ύστερα
ν'ασπρίσει, να γεράσει

Με τα χρόνια οι τρεις τελευταίες στροφέςδεν λεγόντουσαν αλλά είχε μπει μια κανούρια σαν πέμπτη
στροφή που έλεγε:

Σφάξαμε τον πετεινό
βρήκαμε τα φώτα
δώσε θεία το μπαξίσ'
να πάμε σ'άλλη πόρτα

Απόκριες
Οι απόκριες ήταν και είναι συνώνυμες με τη χαρά, τη διασκέδαση και τα μασκαρέματα. Μικροί και
μεγάλοι συμμετείχαν - και συμμετέχουν ακόμη και σήμερα - μεταμφιεσμένοι στην μεγάλη γιορτή λίγο
πριν από τη Σαρακοστή.
Μεταμφιέσεις και δρώμενα
Κάποιοι ντύνονταν ''καλόγεροι'' καλύπτοντας το σώμα τους με δέρματα και κουδούνια και έκαναν όσο το
δυνατόν περισσότερο θόρυβο κουνώντας τα κουδούνια. Άλλοι πάλι ντύνονταν ''αρκούδες'' και άλλοι πάλι
έκαναν την  ́ ́καμήλα ́ ́. Την  ́ ́καμήλα'' την αποτελούσαν 3 άτομα που ήταν κάτω από τα υφάσματα και
έπαιζαν τον ρόλο του δέρματος του ζώου. Εκτός από την ''καμήλα'' είχαμε και τον ''καμηλιάρη'', αυτόν
δηλαδή που κρατούσε τον γάιδαρο που ήταν φορτωμένο με τα δώρα, αυτόν που κράταγε το καλάθι με τα
δώρα και τους συνοδούς της καμήλας.
Αυτές τις ημέρες τα τραγούδια και οι μεταμφιέσεις ήταν αυστηρές ακατάλληλες για ανηλίκους. Το
τραγούδι που αναφέρεται στον τρόπο που ''έτριβαν το πιπέρι'' και ο χορός του, κρατούσαν τα σκήπτρα.
Άλλο ένα δρώμενο που γινόταν στην περίοδο της αποκριάς ήταν η μίμηση του οργώματος. Είναι ένα
έθιμο που οι ρίζες του χάνονται στα βάθη των αιώνων. Κατά την αναπαράσταση του, δύο νέοι ντύνονταν
γυναίκες και αφού ζεύονταν στο ξύλινο άροτρο, συνοδευόμενοι και από άλλους χωριανούς, πήγαιναν στα
χωράφια. Της παρέας προπορευόταν ένας από τους γεροντότερους της συντροφιάς, κρατώντας το
«σινιάκο» (τον τενεκέ με τον σπόρο). Ο προπορευόμενος έριχνε σπόρο και οι νέοι που ήταν ζεμένοι στο
άροτρο όργωναν. Όταν τελειώνει ο σπόρος, πετούσαν ψηλά το «σινιάκο» και αν αυτός έπεφτε ανάσκελα
αυτό σήμαινε ότι θα είχαμε καλή σοδειά το καλοκαίρι που ερχόταν, αν όμως έπεφτε μπρούμητα τότε οι
οιωνοί ήταν κακοί.
Ολόκληρη την εβδομάδα, μεταξύ της Κυριακής των αποκριών και της Τυρινής Κυριακής, μασκαράδες
επισκέπτονταν τα σπίτια του χωριού, αστειευόμενοι με τους νοικοκυραίους.

Πάσχα

Το Πάσχα ήταν και παραμένει η μεγαλύτερη γιορτή της Ορθοδοξίας. Μεγαλόπρεπο λοιπόν, γιορταζόταν και γιορτάζεται από τους συγχωριανούς μας. Μέχρι τη Μεγάλη Παρασκευή καταφθάνουν στο χωριό μας οι περισσότεροι από τους εντός και εκτός Ελλάδας ξενιτεμένους μας. Από το βράδυ της Μεγάλης Δευτέρας η εκκλησία γεμίζει κόσμο. Τα Θεία Πάθη πάντα συγκινούσαν τους πιστούς.

Οι πρώτες μέρες της Μεγάλης Εβδομάδας είναι αφιερωμένες στην καθαριότητα και το βάψιμο του σπιτιού και του αυλόγυρου.

Την Κυριακή της Ανάστασης όλοι φροντίζουν να είναι σε σπίτια κατά μεγάλες ομάδες, συνήθως συγγενών, και με ποτό, τραγούδι και φαγοπότι γιορτάζουν την Ανάσταση του Κυρίου και συνάμα την αντάμωση με τα ξενιτεμένα αδέλφια, ξαδέλφια και φίλους. Παλαιότερα το αρνί δεν το σούβλιζαν, αλλά το έβαζαν στον φούρνο. Τα τελευταία χρόνια όμως δεν υπάρχει αυλή στην οποία να μην σουβλίζεται αρνί και μη "γυρίζεται" κοκορέτσι.