Τελετουργίες από ΠΟΛΥΣΙΤΟΥ, Δ. ΑΒΔΗΡΩΝ, Π.Ε. ΞΑΝΘΗΣ

Β. Έθιμα του λαϊκού εορτολογίου
α. Το Δωδεκαήμερο
Δύο από τα σημαντικότερα γεγονότα της παραμονής Χριστουγέννων ήταν τα κάλαντα και το σφάξιμο
των γουρουνιών. Η κάθε οικογένεια από το καλοκαίρι εφοδιαζόταν με ένα ή δυο μικρά γουρουνάκια τα
οποία εκτρέφονταν με σκοπό να σφαχτούν την παραμονή Χριστουγέννων, την ημέρα εκείνη όλη η
οικογένεια μαζευόταν στην αυλή περιμένοντας το σφάχτη. Η νοικοκυρά άναβε στην αυλή φωτιά και
έβαζε στο καζάνι νερό να βράζει. Μόλις ο σφάχτης τελείωνε τη δουλειά του η νοικοκυρά το θύμιαζε και
το έρανε με καρύδια και κάστανα για να είναι ευλογημένο και νόστιμο. Στο χωριό λεγόταν και τα
κάλαντα. Τη παραμονή των Χριστουγέννων από το σούρουπο μέχρι αργά τη νύχτα στο χωριό ακουγόταν
συνεχώς τα κάλαντα από μικρούς και μεγάλους. Νωρίς το πρωί ξεκινούσαν τα μικρά παιδιά και όσο
νύχτωνε τα μεγαλύτερα. Λόγω κρύου όλα τα παιδιά έβγαιναν στο δρόμο κουκουλωμένα σα τα κρεμμύδια.
Στα κάλαντα των Χριστούγεννων έχουμε και πάρα πολλά παινέματα τα οποία λεγόταν ανάλογα με τους
νοικοκυραίους του σπιτιού.
Το σούρουπο της Παραμονής της Πρωτοχρονιάς τα παιδιά μικρά και μεγάλα έβγαιναν και έλεγαν τα
κάλαντα. Σε αντίθεση με τις άλλες μέρες τη παραμονή της Πρωτοχρονιάς, παιδιά και μεγάλοι μαζεύονταν
σχετικά νωρίς στο σπίτι μιας και το δείπνο της παραμονής το θεωρούσαν πολύ σημαντικό. Το μενού
περιελάμβανε κόκορα, γλυκά και φρούτα. Το τραπέζι της παραμονής έμενε στρωμένο μέχρι την άλλη
μέρα. Το τραπέζι αυτό φρόντιζαν να είναι ιδιαίτερα πλούσιο. Ο πατέρας θύμιαζε το τραπέζι, τα δωμάτια
του σπιτιού, τους αποθηκευτικούς χώρους, τους στάβλους και τα ζώα. Μετά το δείπνο η νοικοκυρά
ζύμωνε τη βασιλόπιτα στην οποία έβαζε μέσα ένα νόμισμα.
Με την αλλαγή του χρόνου έβγαιναν στους δρόμους τα παιδιά που ήταν μέχρι δώδεκα ετών μ' ένα κλαδί
κρανιάς και γύριζαν από σπίτι σε σπίτι και από καφενείο σε καφενείο. Το πρωί της Πρωτοχρονιάς
έβγαιναν τα μικρότερα παιδιά για να σουρβίσουν και να κάνουν ποδαρικό στα σπίτια. Η αμοιβή των
καλαντιστών ήταν γλυκά, φρούτα, ξυλοκέρατα και καρύδια.
Τα χτυπήματα με τη βέργα σχετιζόταν με την αντίληψη ότι στα αειβαλή φυτά, που διατηρούν πράσινο το
φύλλωμά τους κατά τη χειμερινή νάρκη υπάρχει ισχυρή ζωτική δύναμη. Τη δύναμη αυτή τη ζητούσαν με
τα χτυπήματα.
Το πρώτο παιδί που έμπαινε στο σπίτι τη Πρωτοχρονιά το βάζανε πάνω στη σκούπα πίσω από τη πόρτα
και καθώς η νοικοκυρά έριχνε κεχρί αυτό έλεγε κλο-κλο. Αυτό γινόταν για να έχουν καλά αυγά και
κοτόπουλα.
Το μεσημέρι της Πρωτοχρονιάς κόβανε τη βασιλόπιτα. Ο αρχηγός της οικογένειας αφού τη σταύρωνε
τρεις φορές την έκοβε. Όποιο μέλος τύχαινε το φλουρί πίστευαν ότι θα αποκτούσε πολλά χρήματα,
όποιος τύχαινε το σιτάρι θα είχε καλή σοδειά και όποιο μέλος τύχαινε τη κρανιά θα αποκτούσε πολλά
ζωντανά.
Την παραμονή της Πρωτοχρονιάς έκαναν την εμφάνιση τους τα τυχερά παιχνίδια.
Την παραμονή των Φώτων γύριζε ο παπάς σ' όλα τα σπίτια του χωριού και φώτιζε. Τις πρώτες
απογευματινές ώρες έβγαιναν τα παιδιά του χωριού και έλεγαν τα κάλαντα. Τα θεοφάνεια γιορτάζονταν
με ιδιαίτερη μεγαλοπρέπεια.
Μετά το πέρας της θείας Λειτουργίας οι πιστοί ακολουθώντας τον ιερέα και τους ψαλτάδες και
κρατώντας τις εικόνες, τα εξαπτέρυγα και τα λάβαρα της εκκλησίας ξεκινούσαν για τον Κόσυνθο ποταμό.
Εκεί ο ιερέας πετούσε το Σταυρό και τα παλικάρια του χωριού έπεφταν στα παγωμένα νερά για να τον
πιάσουν. όταν έπιανε κάποιος το Σταυρό έβγαιναν όλοι μαζί και έπαιρναν την ευλογία του ιερέα. Μέχρι
τις αρχές της δεκαετίας του '60 όλοι μαζί οι νέοι γύριζαν από σπίτι σε σπίτι περιφέροντας το Σταυρό και
οι νοικοκυραίοι τους προσέφεραν χρήματα και φρούτα. Όταν τελείωναν μετέφεραν το Σταυρό και μέρος
των χρημάτων στην εκκλησία.

δ. Απόκριες
Οι απόκριες ήταν και είναι συνώνυμες με τη χαρά, τη διασκέδαση και τα μασκαρέματα. Μικροί και
μεγάλοι συμμετείχαν
Κάποιοι ντύνονταν καλόγεροι καλύπτοντας το σώμα τους με δέρματα και κουδούνια και έκαναν όσο το
δυνατόν περισσότερο θόρυβο κουνώντας τα κουδούνια. Την «Καμήλα» την αποτελούσαν τρία άτομα που
ήταν κάτω από τα υφάσματα και έπαιζαν το ρόλο του δέρματος του ζώου. Εκτός από την καμήλα, είχε
και τον καμηλιέρη. Αυτές τις μέρες τα τραγούδια και οι μεταμφιέσεις ήταν αυστηρώς ακατάλληλες για
ανηλίκους. Άλλο ένα δρώμενο που γινόταν ήταν η μίμηση του οργώματος. Κατά την αναπαράσταση του
δύο νέοι ντύνονταν γυναίκες και αφού ζεύονταν το ξύλινο άροτρο συνοδευόμενοι και από άλλους
χωριανούς πήγαιναν στα χωράφια. Της παρέας προπορευόταν ένας από τους γεροντότερους της
συντροφιάς κρατώντας το σινιακό. Ο προπορευόμενος έριχνε σπόρο και οι νέοι που ήταν ζεμένοι στο
άροτρο όργωναν.

Ε. Κινητές γιορτές
Από τις δημοφιλέστερες γιορτές της Σαρακοστής είναι αυτή των Αγίων Θεοδώρων. Η γιορτή είναι κινητή
και γιορτάζεται το πρώτο Σάββατο της Σαρακοστής. Τη παραμονή της γιορτής αναβιώνεται το έθιμο του
«Κλεπτοθόδωρου». Τα παλικάρια του χωριού τις πρώτες νυχτερινές ώρες πήγαιναν στις αυλές των
ελεύθερων κοριτσιών και κλέβουν ότι κινητό αντικείμενο βλέπουν μπροστά τους. Στη συνέχεια όλα τα
κλοπιμαία τα μάζευαν στη πλατεία του χωριού. Στο Πολύσιτο ανήμερα της γιορτής του Λαζάρου τα
παιδιά κρατώντας αμοιώματα νηπίων είτε αυτά ήταν φτιαγμένα από πανιά είτε ήταν κούκλες στις οποίες
είχαν φορέσει παιδικά ρούχα, έβγαιναν στους δρόμους και τραγουδούσαν τα κάλαντα.
Το Πάσχα είναι η μεγαλύτερη γιορτή της Ορθοδοξίας. Μέχρι τη Μεγάλη Παρασκευή έφταναν στο χωριό
οι ξενιτεμένοι. Από τη Μεγάλη Δευτέρα η εκκλησία γέμιζε κόσμο. Οι πρώτες μέρες της Μεγάλης
Εβδομάδας ήταν αφιερωμένες στο βάψιμο του σπιτιού. Τη Μεγάλη Πέμπτη φρόντιζαν οι γυναίκες να
βάψουν τα αυγά που με κόπο είχαν μαζέψει. Μετά το πέρας της Λειτουργίας μικροί και μεγάλοι
παρέμεναν στην εκκλησία ξενυχτώντας. Τη Μεγάλη Παρασκευή οι γυναίκες έφτιαχναν τα τσουρέκια. Τα
παιδιά τρέχουν στα χωράφια να μαζέψουν λουλούδια για τον Επιτάφιο. Ο στολισμός του είναι
ιεροτελεστεία. Εξίσου, μεγαλοπρεπής είναι και η βραδιά της Μεγάλης Παρασκευής. Κατά τη διάρκεια
του Ακάθιστου Ύμνου τα παιδιά του χωριού χωρισμένα κατά ομάδες ψάλλουν μαζί με τον ιερέα. Μετά το
πέρας του Ακάθιστου Ύμνου όλη η εκκλησία ακολουθεί μια δαιδαλώδη διαδρομή μέσα από τους
δρόμους του χωριού.
Το Μεγάλο Σάββατο αρχίζουν οι ετοιμασίες για το τραπέζι του μεσονυχτίου της Κυριακής της
Ανάστασης όπως εντεράκια, συκωταριές για τη μαγειρίτσα και το κοκορέτσι και το αρνί για το φούρνο ή
τη σούβλα. Ένα από τα έθιμα είναι και το στρογγυλό τσουρέκι που στέλνει το νιόπαντρο ζευγάρι στους
κουμπάρους.
Τη Κυριακή της Ανάστασης όλοι φροντίζουν να είναι μαζεμένοι σε σπίτια κατά μεγάλες ομάδες
συγγενών και με ποτό και τραγούδια γιορτάζουν την Ανάσταση του Κυρίου.
Πρωτομαγιά για τους κατοίκους σήμαινε γιορτή και γλέντι κοντά στη φύση. Στόλιζαν τα σπίτια τους με
στεφάνια από τα αγριολούλουδα. Το σημαντικότερο σημείο αναφοράς για τις Πρωτομαγιάτικες
συγκεντρώσεις ήταν ο χώρος δίπλα στον σιδηροδρομικό σταθμό. Μικροί και μεγάλοι άντρες και γυναίκες
μαζεύονταν και γλεντούσαν.