Τελετουργίες από Π.Ε. ΕΒΡΟΥ, Δ. ΟΡΕΣΤΙΑΔΟΣ

ΝΕΟΧΩΡΙ

 

 Έθιμα του λαϊκού εορτολογίου

α) Την Σαρακοστή λίγο πριν τα Χριστούγεννα οι γυναίκες έφτιαχναν το χριστόψωμο, κάτι σαν μπουγάτσα. Μαζί με το χριστόψωμο ήταν έθιμο να σφάξουν ένα γουρούνι, το οποίο μεγάλωναν για αυτό το σκοπό. Με πολλή τροφή και ειδικό χώρο για να μην κινείται πολύ κατάφερνε το γουρούνι να φτάσει τα 250 κιλά. Τη Σαρακοστή όλοι νήστευαν τρώγοντας νηστίσιμα προϊόντα δικής του παραγωγής ενώ πήγαιναν τακτικά στην εκκλησία. Τότε έφτιαχναν και τα εννιά φαγητά που ήταν λάχανο τουρσί, το γουρούνι που είχαν ήδη σφάξει το έκοβαν κομμάτια για να το φάνε τη μέρα των Χριστουγέννων. 

β) Τις ημέρες αυτές πίστευαν ότι έβγαιναν οι καλικάτζαροι, τα “καρκατζέλια”, τα οποία όταν έρχονταν πάνω στη γη προκαλούσαν καταστροφές και ζημιές. Έμπαιναν από τις καμνάδες στα σπίτια το βράδυ, γι’ αυτό και οι νοικοκυρές είχαν το τζάκι αναμμένο συνέχεια μέχρι τα Θεοφάνια οπότε και θα έφευγαν πάλι στα έγκατα της γης.

Τα Χριστούγεννα έτρωγαν το γουρούνι που λεγόταν “Μπάμπω”. Στο τραπέζι είχαν από όλα τα καλά ενώ αυτοί που δεν είχαν γουρούνι, φροντζαν οι γείτονες να τους δίνουν από το δικό τους φαγητό. Όλες οι οικογένειες έτρωγαν μαζί γιορτάζοντας τη γέννηση του Χριστού. Την παραμονή των Χριστουγέννων έβγαιναν τα παιδιά πολύ πρωί για να πάνε να πουν τα κάλαντα σε όλο το χωριό. Αυτοί τους έδιναν αυγά, καραμέλες και πίτες. Έλεγαν τα εξής κάλαντα:

Σαράντα μέρες έχουμε

Χριστό που καρτεράμε

Κι από Σαράντα κι ύστερα

Απόψε Χριστός γεννάται

Χριστός γεννάται σήμερα

Εν Βηβλέεμ την πόλη

Οι ουρανοί αγάλλονται

Χαίρεται η κτίσις όλη 

Εν τω σπηλαίω τίκτεται

Εν φάτνη των αλόγων

Ο βασιλευς των ουρανών

Ο ποιητής των όλων

Πλήβος αγγέλων ψάλλουσι

Το δόξα εν υψίστοις

Και τούτο άξιον εστί

Ήταν ποιημένων πίστις

Εκ της Περσίας έρχονται

Τρείς Μάγοι με τα δώρα 

Άστρου λαμπρού τους οδηγεί

Χωρίς να λείψει ώρα

Φθάσαντες στην Ιερουσαλήμ

Με πόβο ερωτώσι

Που εγεννήθη ο Χριστός

Να παν να τον εβρώσι

Δια Χριστόν ως ήκουσεν

Ο Βασιλεύς Ηρώδης

Αμέσως εταράχθη

Έγινε θηριώδης

 

Τα κάλαντα της Πρωτοχρονιάς ήταν :

Άνοιξε κυρά μ’ την πόρτα σου

Την πόρτα σ’ την καρεινια

Έχω δυο λόγια να σου πω’ και κοινά ζαχαρένια

Σ’ αυτό το σπίτι που’ ρθαμε

Πετρά να μη ραγίσει

Και ο νοικούρης του σπιτιού

Χίλια χρονιά να ζήσει

Πολλά είπαμε στο νοικοκύρη

Ας πάμε κ’ άλλο ένα

Χριστός γεννάται σήμερα

Στην Βηθλεέμ την πόλη

Γεννιέται κι ‘ανατρέφεται

Με μέλι και με γάλα

Το μέλι τρων οι άρχοντες

Το γάλα οι αφεντάδες

Και το μελισσοβότανο

Τα λούζουνται οι κυράδες

Πολλά είπαμε για το Χριστό

Ας πούμε κι άλλο ένα

Το παλικάρι τ’ όμορφο

Πααίνει να αρραβωνιάσει

Και παίρνει αράδα τα χωριά

Για όμορφα κορίτσια

 

Τις ημέρες των Χριστουγέννων πήγαιναν στην πλατεία και χόρευαν με όργανα. Την Πρωτοχρονιά έκαναν τις “γκαϊνταντζηκες” έβαζαν μάσκες και τομάρια ζώων και γυρνούσαν στα σπίτια λέγοντας τα κάλαντα της πρωτοχρονιάς.

Στα Θεοφάνια η αλλιώς τα φώτα πήγαιναν όλοι πρωί- πρωί στην εκκλησία γιατί γινόταν αγιασμός. Όλοι έπαιρναν λίγο αγιασμό στο σπίτι για ευλογία και για να δώσουν στα μωρά και στους αρρώστους. Με αυτόν τον αγιασμό ραντίζουν τα πηγάδια, τα χωράφια και τα ζωντανά τους. Τα Θεοφάνια γινόταν και η δημοπρασία της εικόνας. Μετά πήγαιναν στο ποτάμι για να πετάξει ο παπάς τον Σταυρό. Γενναίοι κολυμβητές έμπαιναν στα παγωμένα νερά για να πιάσουν το σταυρό. Αυτός που κατάφερνε να πιάσει το σταυρό θεωρούνταν ευλογημένος και τυχερός.

γ) Την αποκριά γυρνούσαν μέσα στο χωριό μασκαράδες κυρίως νέοι και παιδιά και το βράδυ της Κυριακής οι πιο μικροί από το σόι και τα νεαρά ζευγάρια επισκεπτόνταν τους μεγαλύτερους με ένα μπουκάλι κρασί και συγχωριόντουσαν. Τσούγκριζαν από ένα ποτήρι κρασί και έλεγαν “συχωρεμένα” δηλαδή αν μεταξύ τους είχαν κάποια παρεξήγηση, αυτό σημαίνει ότι τα συγχωρούσαν όλα.

Ένα άλλο έθιμο την αποκριά ήταν οι “Μπουμπουνες” μεγάλες φωτιές που άναβαν στην πλατεία, τις οποίες πηδούσαν οι νέοι και τα παιδιά, ενώ συνάμα γινόταν μεγάλος χορός και νταβαντούρι.

δ) Τη μεγάλη βδομάδα πριν το Πάσχα δεν χόρευαν ούτε τραγουδούσαν, πενθούσαν μόνο  τα πάθη του Χριστού. Πήγαιναν στην εκκλησία και νήστευαν για να κοινωνήσουν το Μεγάλο Σάββατο. Τα παιδιά συνήθως κοινωνούσαν τη Μεγάλη Πέμπτη ή αλλιώς “Κόκκινη Πέφτη”.

Την Μεγάλη Πέμπτη έβαψαν αυγά πριν χτυπήσει η καμπάνα και δεν έκαναν κανένος είδος εργασίας. Τα αυγά τα βάφανε κυρίως με φλούδες από κρομμύδια που έβαζαν μέσα σε καζάνι μαζί με τα αυγά για να βαφτούν κόκκινα. Όταν πενθούσαν τα αυγά δεν τα βάψανε κόκκινα.Την Μεγάλη Παρασκευή οι καμπάνες χτυπούσαν πένθιμα και τα κορίτσια στόλιζαν του επιτάφιο. Το βράδυ πήγαιναν όλοι στην εκκλησία για να προσκυνήσουν τον εσταυρωμένο και μετά όλοι έκαναν σε μια πομπή το γύρο του χωριού με αναμμένα κεριά στα χέρια ψάλλοντας. Όταν έφταναν ξανά στην εκκλησία τοποθετούσαν τον επιτάφιο μπροστά στην είσοδο για να περάσουν όλοι οι χωρικοί από κάτω μπαίνοντας στην εκκλησία. Τα λουλούδια από τον επιτάφιο τα μοίραζαν στους χωρικούς στη Δεύτερη Ανάσταση. Τα κεριά όμως τα άφηναν στην εκκλησία.Το Μεγάλο Σάββατο, το πρωί οι γυναίκες πήγαιναν στα μνήματα και άφηναν κόκκινα αυγά σε τάφους συγγενών και γνωστών. Ακόμα φτιάχνανε κουλούρες με κόκκινο αυγό στη μέση. Το βράδυ πήγαιναν στην εκκλησία για να λάβουν το άγιο φως. Εκεί εύχονταν ο ένας στον άλλο “Χριστός Ανέστη” και “Αληθώς Ανέστη” ενώ τσούγκριζαν και κόκκινα αυγά. Όταν έφταναν στο σπίτι άναβαν την καντήλα και έτρωγαν την μαγειρίτσα.Το μεσημέρι της Κυριακής γινόταν η δεύτερη Ανάσταση και επίσης περιφορά όλου του χωριού στα σπίτια. Ενώ η πομπή προχωρούσε κάθε μαχαλάς πήγαιναν σπίτι τους.

ε) Κάθε 2 Μαΐου, που γιορτάζει ο Άγιος Αθανάσιος, ο πολιούχος του χωριού γινόταν μεγάλο πανηγύρι. Στην πλατεία έστηναν πάγκους με διάφορα εμπορεύματα και έπαιζαν οι οργανοπαίχτες. Ένα γεγονός τη μέρα αυτή ήταν η πάλη που διοργανώνονταν στην αλαια. Νικητής ήταν αυτός που ανάγκαζε τον αντίπαλο του “να πιάσει γη η πλάτη του”.

ζ) Στις 15 Αυγούστου γορτάζονταν στο χωριό η κοίμησης της Θεοτόκου με μεγάλες τιμές, χορό και φαγητό, καθώς για 15 μέρες νήστευαν για να κοινωνήσουν.  

στ) Η γιορτή του Τιμίου Σταυρού που γιορταζόνταν στις 14 Σεπτεμβρίου ήταν πολύ σημαντική για το χωριό γιατί τότε γινόταν το “κοτσκατο”, δηλαδή οι συμφωνίες των βοσκών. Άλλη μια σημαντική γιορτή το Φθινόπωρο, ήταν η γιορτή του Αγίου Δημητρίου, στην οποία γινόταν μεγάλο γλέντι, άνοιγαν βαρέλια με κρασιά και άρχιζαν τα προξενιά για τους αρραβώνες.