Τελετουργίες από Π.Ε. ΚΑΒΑΛΑΣ, Δ. ΘΑΣΟΥ, ΠΡΙΝΟΥ

ΙΙΙ) Πνευματικός Βίος

Α) Έθιμα του λαϊκού εορτολογίου

Το πήδημα της φωτιάς: Στο μικρό Καζαβιό ή Παράχωρα ή Παράζ Μαχάλ το βράδυ της 31ης Ιουλίου γίνεται το έθιμο του πηδήματος της φωτιάς, για να αποχαιρετιστεί ο Ιούλιος και να καλωσοριστεί ο Αύγουστος, που φέρνει τα σύκα, τα καρύδια και τα μυλωνά την προκοπή, καθώς αλέθονταν στους νερόμυλους τα γεννήματα. Μέσα από αυτό το έθιμο οι άνθρωποι ένιωθαν εξαγνισμένοι και απαλλαγμένοι από αρρώστιες, σωματικές και ψυχικές και καλωσόριζαν ένα μήνα που τους πρόσφερε πολλούς καρπούς. Έτσι, στις 31 Ιουλίου άναβαν τρεις φωτιές, σε κανονική απόσταση η μία από την άλλη, και μικροί και μεγάλοι πηδούσαν από πάνω λέγοντας “ Αύγουστος, Παραύγουστος, με σύκα, με σταφύλια και με τα μυλωνά τα καρύδια ”. Δεν είναι γνωστή η προέλευση του εθίμου, όπως και το πότε ξεκίνησε στο χωριό μου. Πιο παλιά, όταν οι άνθρωποι πηδούσαν πάνω από τις φωτιές, συνήθιζαν να λένε “ Όξω ψύλλοι και κοριοί, μέσα η ρώγα η χρυσή”, “ Να πηδήξω μη με πιάσει η αρρώστια” ή “ Αφήνω τον κακό χρόνο και πάω στον καλύτερο”. Αυτά τα λέγανε επειδή πίστευαν ότι με τη δύναμη της φωτιάς απαλλάσσονταν από ό,τι κακό είχαν και έτσι, ακμαίοι και καθαροί όπως ήταν, μπορούσαν να καλωσορίσουν την καινούργια περίοδο που ερχόταν. Γι’ αυτό τον λόγο, οι νοικοκυρές την παραμονή έπλεκαν, σφουγγάριζαν, ξεσκόνιζαν και ασβέστωναν τις αυλές, συγκεκριμένα έφτιαχναν “τα φρύδια” γύρω από τις πλάκες- ασβεστωμένη ταινία γύρω από κάθε πέτρα της αυλής- . Την επόμενη μέρα άναβαν τρεις φωτιές, τρεις “καψάλες” στα τρίστρατα και τις πηδούσαν τρεις φορές λέγοντας “Αύγουστος, Παραύγουστος, με σύκα, με σταφύλια και με του μυλωνά τα καρύδια”. Πιο παλιά, μάλιστα, έριχναν ένα σκόρδο, έπαιρναν τις σκελίδες, τα κυβιά, και τις τρώγανε για να μην αρρωστήσουν. Αφού οι φωτιές έσβηναν καλά, την επόμενη μέρα έπαιρναν την στάχτη και την εκκόκιζαν πάνω στις συκιές για να κρατούν τα σύκα. Επιπλέον, το πρωί της 1ης Αυγούστου έτρωγαν κόκκινα κράνα, πριν φάνε οτιδήποτε άλλο, για να είναι υγιείς και γεροί όλο τον χρόνο. Τέλος, η 1η Αυγούστου είναι η αρχή της νηστείας του 15 Αύγουστου και αρχίζουν και τα “μερομήνια”, δηλαδή η πρόγνωση του καιρού από τις καιρικές παρατηρήσεις που γίνονται τις πρώτες έξι ή δώδεκα μέρες του Αυγούστου. Παρατηρούσαν δηλαδή τον καθημερινό καιρό και συμπεραίνανε για τον καιρό του μήνα αντίστοιχα και αναλογικά.

Πρωτοχρονιάτικα: Το ρόδι, το ποδαρικό και οι καλικάντζαροι: Το βράδυ της παραμονής της Πρωτοχρονιάς όλη η οικογένεια καθόταν γύρω από το τζάκι και ρίχνοντας φύλλα ελιάς στη φωτιά, έλεγαν ευχές και προσευχές για τον Νέο Χρόνο. Έπειτα, έστρωναν το τραπέζι από το οποίο δεν έλειπε, ποτέ, το τουλαμίσιο γάλα, το ξινόγαλα, το σαραγλί, το μέλι και τα καρύδια, ενώ το κύριο γεύμα ήταν κατσικίσιο κεφαλάκι με κρεμμύδια σε πήλινο τσουκάλι. Στη συνέχεια, κοβόταν η βασιλόπιτα, η οποία φτιαχνόταν από προζύμι, είχε στρογγυλό σχήμα και στην μέση ήταν τοποθετημένο ένα φύλλο ελιάς γύρω από το οποίο ήταν ζωγραφισμένα καθημερινά στιγμιότυπα. Την 1η Γενάρη οι νοικοκυραίοι έπαιρναν στην εκκλησία ένα ρόδι, που έσπαγαν, αργότερα, στο κατώφλι του σπιτιού, για τύχη και αφθονία. Οι πόρτες των σπιτιών άνοιγαν για τους γουρλήδες, συγγενείς, η οποίοι κουβαλούσαν μια βαριά πέτρα και ευχόταν “Όλα κάκακα και ένας κούκουκου, όλα κάκακα και ένας κούκουκου, όσο βαραίνει η πέτρα αυτή να βαραίνει και του νοικοκύρη η σακούλα” δηλαδή οι γέννες των κοπαδιών να αποτελούνται από περισσότερα θηλυκά (κάκακα) και λιγότερα αρσενικά (κούκουκου). Τέλος, την τρίτη μέρα μετά τα Θεοφάνια άναβαν φωτιά στο τζάκι για να φύγουν οι καλικάντζαροι.

Οι Θάσιοι και οι κάτοικοι του Πρίνου θρησκεύουν ιδιαίτερα. Αυτό καταδεικνύουν τα πολλά πανηγύρια που γίνονται καθόλη τη διάρκεια του έτους με πάνδημη συμμετοχή. Στα πανηγύρια αυτά προσφέρεται γεύμα για όλους, το γνωστό “κουρμπάνι”, ή “κλουμπάν”, από τις προσφορές των εορταζόντων ή άλλων εθελοντών, κάθε φορά. Στήνονται χοροί και ακολουθούν ολοήμερα γλέντια. Συγκεκριμένα:

10/2 του Α. Χαραλάμπους πανηγυρίζουν τα ομώνυμα ξωκλήσια στην Παναγία και στο Καζαβιό.

Ανήμερα του Α. Γεωργίου πανηγυρίζει η εκκλησία στο Μικρό Καζαβιό.

30/6 των Α. Αποστόλων πανηγυρίζει η εκκλησία στο Μεγάλο Καζαβιό.

7/7 της Α. Κυριακής γίνεται πανηγύρι στην εκκλησία του Πρίνου.

17/7 της Α. Μαρίνας πανηγυρίζει το ξωκλήσι στο Καζαβιό.

26/7 της Α. Παρασκευής πανηγυρίζει η εκκλησία στον Πρίνο.

27/7 του Α. Παντελεήμωνος πανηγυρίζει το μοναστήρι στο Καζαβιό.

29/8 του Τιμίου Προδρόμου πανηγυρίζει η εκκλησία στον Πρίνο.

30/11 του Α. Ανδρέα πανηγυρίζει η εκκλησία στον Πρίνο.

6/12 του Α. Νικόλα, ναυτική γιορτή που τιμάται στην εκκλησία του Α. Νικολάου στον Πρίνο.