Τελετουργίες από ΝΕΑΣ ΚΑΡΥΑΣ, Δ. ΝΕΣΤΟΥ, Π.Ε. ΚΑΒΑΛΑΣ

Β. Έθιμα του λαϊκού εορτολογίου

α. Από την επόμενη ημέρα της γιορτής του Άγιου Απόστολου Φιλίππου, δηλαδή απ’ τις 15 Νοεμβρίου, κάθε χρόνο σύμφωνα με το εορτολόγιο της εκκλησίας

(σελ.16)

αρχίζει η σαρακοστή των Χριστουγέννων. Μεγάλοι και μικροί άρχιζαν να προετοιμάζονται ψυχικά για να νηστέψουν. Την ημέρα των Χριστουγέννων και την ημέρα της Παραμονής πήγαιναν στην εκκλησία ντυμένοι γιορτινά να ανάψουν ο καθένας το κερί του στην Παναγία και στον Χριστό και να παρακολουθήσουν τις ακολουθίες των ημερών και την Θεία Λειτουργία και για να λάβουν την Θεία Κοινωνία και το ευλογημένο αντίδωρο. Οι νοικοκυρές καθάριζαν όλο το σπίτι και κάθε γωνία της αυλής, και ετοίμαζαν τα ωραιότερα γλυκά και φαγητά για το Χριστουγεννιάτικο τραπέζι για να είναι όλα έτοιμα για τη λαμπρή γιορτή της Γέννησης του Χριστού. 

β. Την Παραμονή των Χριστουγέννων με το άκουσμα της καμπάνας της εκκλησίας, πολλά παιδιά ξεκινούσαν τον γύρο του χωριού, επισκέπτοντας ένα ένα τα σπίτια για να πουν τα κάλαντα. Χτυπούσαν λοιπόν την πόρτα του κάθε σπιτιού λέγοντας «να τα πούμε;» και αφού η γυναίκα που τους άνοιγε την πόρτα τους έλεγε «να τα πείτε», αυτά άρχιζαν να τραγουδούν το «Καλήν ημέραν άρχοντες...». Έδινε λοιπόν η κυρία του σπιτιού – ή ο άνδρας εφόσον βρισκόταν στο σπίτι – από ένα μανταρίνι, ή πορτοκάλι, ή μήλο, ή ένα φυρίκι, ή λίγες καραμέλες και στην καλύτερη περίπτωση λίγες δραχμές. Από άκρη σε άκρη του χωριού όλη την  ημέρα της Παραμονής ακουγόντουσαν οι φωνές των παιδιών και όλοι ήταν χαρούμενοι, μικροί και μεγάλοι. Ένα ακόμη έθιμο που υπήρχε ήταν το εξής:

(σελ.17)

 οι περισσότεροι απ’ τους κατοίκους από το καλοκαίρι αγόραζαν ένα μικρό γουρουνάκι και το έτρεφαν στο χρονικό αυτό διάστημα μέχρι τα Χριστούγεννα. Τις ημέρες πριν απ’ τα Χριστούγεννα το έσφαζαν και από το κρέας του χοιρινού οι νοικοκυρές το έφτιαχναν ψητό στο φούρνο ή σε μπάμπες (τζιγεροσαρμάδες), ή με λάχανο ή με μπριζόλες στα κάρβουνα, και στόλιζαν το γιορτινό τραπέζι. Φυσικά κάθε νοικοκύρης φρόντιζε να αγοράζει κρασί γλυκό ή ημίγλυκο και έπινε όλη η οικογένεια καθώς όπως έλεγαν «ο οίνος ευφραίνει καρδιά ανθρώπου». Όμως με το χοιρινό κρέας έφτιαχναν καβουρμά, τσιγαρίδες, λίπος για το φαγητό, λαρδί που τρωγόταν σκέτο ή με τηγανητά αυγά, έφτιαχναν λουκάνικα και κιμά για νόστιμους κεφτέδες. Επίσης τα γλυκά είχαν την τιμητική τους όπως μελομακάρονα, κουραμπιέδες, δίπλες, πάστες και φοινίκια. Στο σπίτι υπήρχαν ξηροί καρποί όπως ξερά σύκα, δαμάσκηνα, αμύγδαλα, καρύδια και φουντούκια. Κάθε νοικοκυρά είχε έτοιμο το γλυκό του κουταλιού από κυδώνι, σύκο, βύσσινο ή κεράσι, για να το προσφέρει σε συγγενή ή ακόμη και σε τυχαίο περαστικό.

Στις 31 Δεκεμβρίου ο νέος χρόνος έπρεπε να βρει κάθε σπίτι καθαρό, γι’ αυτό και σε κάθε σπίτι γινόντουσαν ετοιμασίες απ’ το πρωί. Τα παιδιά επισκέπτονταν το κάθε σπίτι του χωριού για να ψάλλουν τα κάλαντα «Αρχιμηνιά κι αρχιχρονιά…» και «πάει ο παλιός ο χρόνος…» και να πάρουν το ανάλογο κέρασμα ή χαρτζιλίκι. Οι νοικοκυρές αφού καθάριζαν το 

(σελ.18)

σπίτι ετοίμαζαν το φαγητό για το βράδυ, καθώς επίσης και την βασιλόπιτα. Το βράδυ κάθε σπίτι, κάθε οικογένεια περίμενε ώσπου το ρολόι να δείξει δώδεκα για να σημάνει την έναρξη μιας νέας χρονιάς. Ο καθένας υποδεχόταν την νέα χρονιά με φιλιά, και ευχές όπως «η νέα χρονιά να είναι καλύτερη από την περασμένη». Από κάθε γωνιά του χωριού ακούγονταν ντουφεκιές για την υποδοχή του νέου έτους. Την επόμενη μέρα οι κάτοικοι πήγαιναν στην εκκλησία όπου τελούνταν ο Όρθρος και η Θεία Λειτουργία του Μεγάλου Βασιλείου καθώς και η Δοξολογία για το νέο έτος. Αφού λάβουν τις ευχές, το αντίδωρο καθώς και το βασιλόψωμο απ’ τον ιερέα, πήγαινε ο καθένας σπίτι του για το ποδαρικό, για να ευλογήσει το σπίτι η ευλογία του Χριστού. Το μεσημέρι τρώγανε όλοι μαζί ενώ μετά το γεύμα ο άντρας του σπιτιού έκοβε τη βασιλόπιτα σχηματίζοντας πρώτα τον Σταυρό. Το πρώτο κομμάτι πήγαινε για τον Χριστό, το δεύτερο για την Παναγία, το τρίτο του Αγίου Βασιλείου, το τέταρτο του σπιτιού. Το επόμενο πήγαινε στον πατέρα ή στον παππού, το άλλο στην μητέρα ή στην γιαγιά και ότι περίσσευε θα το έπαιρναν τα παιδιά. Αυτό που θα τύχαινε το φλουρί θεωρούνταν ο τυχερός της χρονιάς. Στις 5 Ιανουαρίου τελούνταν  η Θεία Λειτουργία και ο Αγιασμός στην εκκλησία το πρωί και όσοι πήγαιναν, έπιναν αγιασμό και έπαιρναν και στο σπίτι για να το ραντίσουν και να ραντίσου και τα 

(σελ.19)

χωράφια τους για να τα ευλογήσει ο Θεός, ώστε να έχουν καλή σοδειά. Οι κτηνοτρόφοι ράντιζαν το μαντρί για να είναι τα ζώα γερά και ευλογημένα. Ο ιερέας με τον σταυρό στο χέρι και με το κλωνάρι του βασιλικού επισκεπτόταν κάθε σπίτι για να το ραντίσει με το αγιασμένο νερό, ενώ ο καθένας προσκυνούσε το σταυρό ακούγοντας απ’ το στόμα του ιερέα να ψάλλει «εν τοις ρείθροις σήμερον του Ιορδάνου…». Όλοι στο τέλος ευχόντουσαν καλή χρονιά και ευλογημένη. Τα παιδιά τραγουδούσαν σε κάθε σπίτι τα κάλαντα «σήμερον τα φώτα και οι φωτισμοί…». Οι περισσότεροι συνήθιζαν να νηστεύουν την Παραμονή από λάδι (ξηροφαγία) για να πιουν τον Μεγάλο Αγιασμό των Θεοφανείων.

γ. την 1η Φεβρουαρίου γιορταζόταν ο Άγιος Τρύφωνας. Στην εκκλησία τελούνταν αγιασμός και διαβάζονταν οι ευχές του Αγίου Τρύφωνος απ’ το εορτολόγιο του ιερέα. Ο καθένας έπινε αγιασμό και με αυτόν ράντιζε τα χωράφια και τους μπαξέδες του, ώστε το κάθε φυτό να είναι ευλογημένο απ’ το Θεό διά του Αγίου Τρύφωνος και να βγάλει νόστιμο καρπό. Στις 2 Φεβρουαρίου ήταν η Υπαπαντή του Σωτήρος Χριστού όπου τελούνταν η Θεία Λειτουργία στην εκκλησία και μεταξύ των άλλων ύμνων ψαλλόταν και ο ύμνος «Ακατάλυπτον εστί…». Στις 3 Φεβρουαρίου τελούνταν η θεία Λειτουργία. Εκείνη την ημέρα οι εγκυμονούσες γυναίκες πρόσεχαν 

(σε.20)

εκτός απ’ τις απαραίτητες εργασίες της ημέρας να μην κάνουν άλλες δευτερεύουσες, αλλά να τις αφήνουν για άλλες ημέρες.

δ. Από την Κυριακή του Τελώνου και Φαρισαίου έως την Κυριακή της Αποκριάς οι άνθρωποι ντύνονται καρναβάλια με διάφορες αστείες στολές και επισκέπτονταν φίλους και γνωστούς, όπου διασκέδαζαν λέγοντας ανέκδοτα και τραγούδια. Πίνανε, χορεύανε και αντάλλαζαν χωρατά μεταξύ τους. 

ε. Από την Καθαρή Δευτέρα μπαίνουμε στην Μεγάλη Σαρακοστή του Πάσχα όπου αρχίζει η νηστεία. Οι περισσότεροι κάποιοι νήστευαν όλη την Σαρακοστή όσοι όμως δεν μπορούσαν ή είχαν πρόβλημα υγείας, νήστευαν από κρέας όσες ημέρες μπορούσαν. Κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Εβδομάδας όλο το χωριό βρισκόταν στην εκκλησία όπου είχε λειτουργία. Την Μεγάλη Πέμπτη, οι γυναίκες του κάθε σπιτιού έβαφαν κόκκινα τα αυγά, φτιάχνανε τσουρέκια και κουλούρια και μοσχομύριζε όλο το σπίτι! Το βράδυ της Μεγάλης Πέμπτης αφού τελείωνε η λειτουργία νέες και ηλικιωμένες στολίζανε τον επιτάφιο με γαρύφαλλα. Την Μεγάλη Παρασκευή η καμπάνα χτυπούσε πένθιμα και ο κόσμος πήγαινε να προσκυνήσει τον επιτάφιο. Γυρνώντας σπίτι τρώγανε ελιές, ντομάτα και ψωμί, καθώς το λάδι απαγορευόταν. Το βράδυ συγκεντρώνονταν όλοι στην εκκλησία για να παρακολουθήσουν την ακολουθία. Αφού τελειώσει, όλοι συνόδευαν την περιφορά του επιταφίου σε όλο το χωριό. Το Μεγάλο Σάββατο όλοι είναι χαρούμενοι. Τα πάντα ήταν 

(σελ.21) 

γιορτινά. Οι άνδρες ψήνανε στην πλατεία αρνιά και κατσίκια. Οι γυναίκες καθαρίζανε τα σπίτι και κάνανε τις προετοιμασίες για τη μεγάλη γιορτή της Ανάστασης. Στις έντεκα πηγαίνανε στην εκκλησία και περιμένανε να πάρουν το Άγιο Φως που θα ερχόταν απ’ τα Ιεροσόλυμα. Μόλις το έπαιρναν έβγαιναν όλοι στο προαύλιο για να ακούσουν από τον ιερέα το «Χριστός Ανέστη». Μόλις το ρολόι πήγαινε δώδεκα όλοι χαρούμενοι αγκαλιάζονταν και αλληλοευχόντουσαν «Χριστός Ανέστη-Αληθώς Ανέστη». Πυροτεχνήματα φώτιζαν όλο το χωριό. Οι περισσότεροι γυρνούσαν στο σπίτι για να τσουγκρίσουν τα αυγά και να φάνε την παραδοσιακή μαγειρίτσα. Την επόμενη ημέρα στο κάθε σπίτι ψηνόταν κατσίκι ή αρνί στη σούβλα καθώς η Πασχαλιά ήταν μεγάλη γιορτή για όλους. Γλεντούσαν και χόρευαν μέχρι το βράδυ!

στ. Την ημέρα της γιορτής της Ζωοδόχου Πηγής γιορτάζει το εξωκλήσι της Ζωοδόχου Πηγής στο παλιό χωριό. Όταν είχε πλημμυρίσει ο Νέστος το εκκλησάκι είχε μείνει άθικτο, κάτι που θεωρήθηκε θαύμα  σταλμένο απ’ την Παναγία. Την ημέρα της γιορτής ο ιερέας και πολλοί κάτοικοι έπαιρναν την εικόνα της Ζωοδόχου Πηγής απ’ την εκκλησία του χωριού και την πήγαιναν με τα πόδια μέχρι το παλιό χωριό. Την επόμενη ημέρα πήγαινε ο ιερέας και την επέστρεφε στην εκκλησία του χωριού. Τη ημέρα της Πρωτομαγιάς οι περισσότεροι κάτοικοι ψήνανε στο δάσος όπου υπάρχει ο Νέστος. Το μέρος γέμιζε με χορούς, μουσική και τραγούδια. Φαγητό και πιοτό μέχρι το βράδυ.