Τελετουργίες από Π.Ε. ΡΟΔΟΠΗΣ, ΓΡΑΤΙΝΗ, Δ. ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ

Α. Σαρακοστή πριν από τα Χριστούγεννα
Της αγίας Βαρβάρας έφτιαχνα βαρβάρα γλυκό με σιτάρι, καλαμπόκι και σταφίδες ενώ του
Αγίου Νικολάου έφτιαχναν λουκουμάδες και τους μοίραζαν στο χωριό.
Β. Το Δωδεκαήμερο (25 Δεκεμβρίου- 5 Ιανουαρίου)
Παραμονή Χριστουγέννων το βράδυ έλεγαν τα κάλαντα. Πρώτα μαζεύονταν στην πλατεία
άναβαν φωτιά και χωρίζονταν σε ομάδες για να τα πουν. Δεν έπαιρνα λεφτά γιατί οι
κάτοικοι κοιμόταν. Το τραγούδι ήταν: «Χριστούγεννα, Χριστούγεννα τώρα Χριστός γεννιέται
, γεννιέται και αναθρέφεται στους ουρανούς επάνω και αν είναι πάντα Χριστούγεννα, και
ας τα πούμε στον αφέντη,
Σήκω-σήκω αφέντη και μην βαριοκοιμάσαι, καλότυχος-καλότυχος αφέντη μας με την
ουγεία που έχει
Ολίγο ύπνο πάρετε και ευθείς να σηκωθείτε στην εκκλησία, τρέξετε στην Θεία λειτουργία»
Η καμπάνα χτυπάει τα Χριστούγεννα στις τέσσερις η ώρα όπου όλοι ξυπνούν και
πηγαίνουν.
Την πρωτοχρονιά πάλι γινόταν το ίδιο. Το βράδυ έλεγαν τα αγόρια τα κάλαντα, όπου
ξεκινούσαν από την πλατεία. Δεν έπαιρναν χρήματα. Τα κάλαντα ήταν :
« κάλαντα, κάλαντα, κάλαντα
Κουλέτα, κουλέτα, κουλέτα.
Να ο βασιλιάς έρχεται από την Καισαρεία τρείς άρχοντοι τον απάντησαν πάνω στο
σταυροδρόμι.
Βασιλέμ από πού να ‘ρχσαι
Βασιλέμ από πού πηγαίνεις
Εγώ έρχομαι από τα γράμματα
Στην μάνα μου πηγαίνω
Κι αν έρχεσαι απ’ τα γράμματα
Πες μας την αλφαβήτα»

Την παραμονή των φώτων έλεγαν:
«Σήμερα είναι τα φώτα κι φωτισμοί, πάρδα - λάνγκουρ – λάνγκουρ – χάνγκουρ
Με τα θυμιατήρια κιριά στα δάχτυλα κρατεί (2 φορές)
Κάθετε η κυρά μας η Παναγία (2 φορές)
Λίβανο κρατάει και κερί (2 φορές)
Και τον άγιο Γιάννη παρακαλεί
Άγιε Γιάννη πρόδρομε βάφτισε τον γιο μου τον μπογένη
Πως; Να βαφτίσω θεού παιδί
Φράξαμε τον πετεινό βρήκαμε τα φώτα
Δώστε το μπαξίσι μας να πάμε σε άλλη πόρτα»
Την ημέρα των φώτων ο παπάς γυρίζει στο χωριό για να φωτίσει τα σπίτια, μετά από την
θεία λειτουργία. Τον σταυρό τον ρίχνει στον πιότι ποτάμι και τα αγόρια πρέπει να τον
πιάσουν. Αφού τον πιάσουν πρέπει να γυρίσουν τον σταυρό και το σκαμνί στο χωριό. Το
σκαμνί ήταν ένα μικρό ξύλινο σκαμπό όπου σήκωναν τρείς φορές τον νοικοκύρη του
σπιτιού φωνάζοντας άξιος αλλά οι τα παιδιά του. Ο νοικοκύρης έπρεπε να τους κεράσει και
να τους δώσει χρήματα. Μαζί με το σκαμνί γυρνούσαν και τα παιδιά που έλεγαν τα
κάλαντα όπου τους έδινε μπαξίσι ο νοικοκύρης. Μετά έφτιαχναν γλέντι με φαγητό και
κρασί στο σπίτι του αγοριού που έπιανε τον σταυρό.
Την παραμονή των Χριστουγέννων Πρωτοχρονιάς και φώτων στο σπίτι έκοβαν τον παρά. Ο
παράς είναι ένα είδος ψωμιού όπου επάνω είχε σχηματισμένοι έναν σταυρό. Τον έκοβε ο
πατέρας αφού πρώτα θυμιάτιζε το τραπέζι με τα φαγητά. Ενώ την Πρωτοχρονιά έπρεπε να
έχει 12 φαγητά όπως έχει 12 μήνες ο χρόνος. Όταν τελείωναν το φαγητό η γιαγιά τραβούσε
την τάβλα, τραπεζομάντηλο και τα παιδιά την ρωτούσαν ¨μπαμπού τι σουρνάς;¨ 3 φορές κι
εκείνη απαντούσε ¨μπερεκέτι¨ δηλαδή αφθονία. Την ημέρα της πρωτοχρονιάς έσπαζαν
στην πόρτα ένα ρόδι και έριχναν στην αυλή σιτάρι για να έχουν περισσότερη σοδειά»
Α. απόκριες
«Την ημέρα της Αποκριάς η κουμπάρα πήγαινε στην νονά όπου την κερνούσε κρασί, έκανε
τρείς μετάνοιες και τις φιλούσε το χέρι λέγοντας συγχωρεμένα. Τα παιδιά γυρνούσαν στο
χωριό ντυμένα καρναβάλια και πήγαιναν σε όλα τα σπίτια. Την καθαρά Δευτέρα οι
Γρατινιώτες ντύνονταν ένας αρκούδα κι ένας άλλος αρκουδιάρης. Ο αρκουδιάρης έπρεπε
να είναι σε εμφάνιση κακόμοιρος, σκουρόχρωμος κάτι σαν γύφτος αλλά να ξέρει να
τραγουδά. Ο αρκουδιάρης βαφότανε από την κάπνα του φούρνου. Εκείνη την ημέρα
έπρεπε όλοι να είναι μουτζουρωμένοι στο μέτωπο. Από σπίτι σε σπίτι γυρνούσε η αρκούδα
και μουτζούρωνε τους κατοίκους. Ο αρκουδιάρης έπρεπε να λέει σε κάθε σπίτι ένα
τραγούδι διαφορετικό αυτοσχέδιο για τον νοικοκύρη του σπιτιού. Οι γυναίκες από την άλλη
έπλεναν όλα τους τα σκεύη έτσι ώστε να μην υπάρχει ίχνος αρτήσμου. Το βράδυ

μαζεύονταν όλοι όσοι συμμετείχαν στην αρκούδα στην πλατεία και χόρευαν. Έτρωγαν από
αυτά τα οποία συγκέντρωναν από τις νοικοκυρές. Μετά την καθαρά Δευτέρα άρχιζε η
τριμερίτσα. Δηλαδή την Δευτέρα, την Τρίτη και την Τετάρτη νήστευαν και πήγαιναν
κοινωνούσαν.
Ε. κινητές εορτές
Σαρακοστή Πάσχα, Πάσχα, μετά το Πάσχα, ως την Πεντηκοστή
« την Κυριακή πριν από την Κυριακή του Πάσχα ήταν η Κυριακή των Βαΐων. Παραμονή των
Βαΐων στο χωριό έφτιαχναν τα βάγια, έφτιαχναν μια κούκλα την έντυναν με κοριτσίστικα
ρούχα και της έβαζαν στο κεφάλι φύλλα από δάφνη. Κρατούσαν την κούκλα από τις δύο
άκρες της και την κουνούσαν σύμφωνα με τον ρυθμό του τραγουδιού. Τα υπόλοιπα παιδιά
κρατούσαν καλάθια όπου οι νοικοκυρές τους έδιναν αυγά. Το τραγούδι ήταν:
«Βάγια – Βάγια του Βαγιού
Την λαμπρή την Κυριακή
Μέσα Βάγια και χαρά έξω υγίλοι, ποντικοί
Καλημέρα σας, καλή χρονιά σας
Ήρθε ο Λάζαρος, ήρθαν τα Βάγια χελιδόνι πέρασε από την μαύρη θάλασσα έκατσε και
λαίδησε και γλυκοκελαίδησε έμαθε τα γράμματα, γράμματα βασιλικά
Συ καλή νοικοκυρά, δώσε μας τα πέντε αυγά πάρε εσύ την κλώσαρια να γεννά και να
κλωσά και να σέρνει τα πουλιά»
Μια άλλη κινητή εορτή είναι το χαλβοσάββατο. Εκείνο το Σάββατο οι γυναίκες του χωριού
μοιράζουν διάφορες πίτες, λουκουμάδες, ψωμί φτιαγμένο από αυτές, τυρί και χαλβά.
Την Πέμπτη μετά από την Κυριακή του Πάσχα γιορτάζεται στο χωριό όπου γίνεται
πανηγύρι, πακαήρ το εκκλησάκι της ζωοδόχου πηγής όπου χρονολογείται την περίοδο του
14 ου αιώνα μ. Χ . Εκεί δίπλα υπάρχει και η πηγή από την οποία χειμώνα και καλοκαίρι
διατηρεί το νερό κρύο. Οι μελετητές δεν έχουν βρει το γεγονός του νερού, δηλαδή από πού
έρχεται και φεύγει το νερό, διότι υπάρχουν μέσα ψαράκια μικρά άρα υπάρχει οξυγόνο. Οι
μελετητές τόνισαν σύμφωνα με τα τοιχώματα της πηγής πως ύδρευε το κάστρο του βασιλιά
Γρατίνου. Η περιοχή αυτή ονομάζεται καλές, κάστρο. Λόγω της ανακάλυψης της εικόνας η
εκκλησία έχει το όνομα «κοίμηση της θεοτόκου». Την προηγούμενη ημέρα γίνεται λιτανία
στο χωριό. Όπως κάθε χρόνο κατεβάζουν την εικόνα όπου ο σύλλογος νωμένος με την
παραδοσιακή στολή αλλά και η μπάντα του Δήμου κάνουν τον γύρω του χωριού.
Παλαιότερα την γυρνούσαν χωρίς φυσικά με κάποιο είδος μουσικής. Τα αγόρια όπου την
κρατούσαν ήταν τέσσερα ντυμένα με τα πουτούργια, παραδοσιακή στολή. Την επόμενη
μέρα πήγαιναν την εικόνα στο εκκλησάκι όπου την άφηναν εκεί. Το πρωί χτυπούσε η
καμπάνα και η θεία λειτουργία γινόταν στο εκκλησάκι επάνω όπως και σήμερα. Την
λειτουργία αυτήν την παρακολουθούσαν οι κάτοικοι του χωριού, αρκετοί παπάδες αλλά
και ο Μητροπολίτης Κομοτηνής και Μαρωνείας από το 1920. Το βράδυ ακολουθεί γλέντι

όπου μοιράζεται φαγητό, ρύζι και μοσχάρι κοκκινιστό στην πλατεία του χωριού χορεύει ο
σύλλογος του χωριού και στην συνέχεια όλοι οι υπόλοιποι.
Μετά από το Πάσχα έρχεται το ψυχοσάββατο όπου μοιράζουν διάφορα πράγματα οι
κάτοικοι μεταξύ τους, αλλά δίνουν και στον ή στην όπου έχουν αλλάξει (έθιμο ταφής) για
κάποιο δικό τους συγγενή.
Την Πεντηκοστή όλοι πηγαίνουν στην εκκλησία και γονατίζουν τρείς φορές πάνω σε φύλλα
καρύδας. Αυτό γίνεται και για την εορτή αυτή αλλά σύμφωνα με τα λεγόμενα των χωρικών
έπρεπε να γονατίζουν για να μπει ήσυχα η ψυχή του πεθαμένου μέσα στον τάφο καθώς
μέχρι και εκείνη την ημέρα περιπλανιέται έξω. Το βράδυ γίνεται αγιασμός στο εκκλησάκι
της αγίας τριάδας. Την άλλη μέρα γίνεται λειτουργία και στο τέλος της μοιράζουν
κουρμπάνι, κρέας αρνιού βρασμένο.
«Την ημέρα του αγίου Γεωργίου τα κορίτσια έκαναν κούνια κοντά σε μέρη που είχε δέντρα,
όπως το ποτάμι, στους πλάτανους. Τις κούνιες τις έφτιαχναν με ένα κομμάτι ξύλο και
σχοινί. Υπήρχαν δύο ειδών κούνιες η ατομική «σαουρτσιά» και η διπλή «πουδορτιά». Στην
πουδορτιά κουνιόταν δύο κορίτσια αντικριστά».
ΕΙΚΌΝΑ: Το παλαιό εκκλησάκι όπου φυλάσσεται η εικόνα της Ζωοδόχου πηγής και δίπλα η
πηγή.
ΕΙΚΌΝΑ: Εσωτερική μορφή πηγής
ΕΙΚΌΝΑ: Εκκλησία Γρατινής
« Στο χωριό υπάρχουν πολλά εκκλησάκια όπως της αγίας Παρασκευής, της αγίας Κυριακής,
ο προφήτης Ηλίας, ο άγιος Αθανάσιος και η Παναγία της Φανερωμένης. Σε αυτά την ημέρα
της εορτής του γίνεται λειτουργία όπως και το προηγούμενο απόγευμα. Οι Γρατινιώτες
πηγαίνουν λειτουργιές εάν έχουν κάποιον στην οικογένεια όπου εορτάζει με τον άγιο. Στο
τέλος της λειτουργίας διάφορες οικογένειες από το χωριό μοιράζουνε κουρμπάνι, αρνί
βρασμένο.
Επίσης μια άλλη εορτή ήταν του Αγίου Γιάννη (του προδρόμου) όπου άναβαν φωτιές από
τα στάχνα και τις πηδάνε.
Οι Γρανιώτες συμμετείχαν και στα πανηγύρια. Κάθε χρόνο πήγαιναν στο πανηγύρι της
φανερωμένης, φατίριακα. Όταν τελείωναν το παστόλι τον χειμώνα, η οικογένεια έβαζε στον
νοικοκύρη του σπιτιού ένα κομμάτι από βέργα, καπνό σε σπάγκο και τον έλεγαν ¨τάξε¨.
Εκείνος έπρεπε να τους δώσει φαγητό, η γυναίκα του να τους φτιάξει χαλβά και να πάει την
οικογένειά του στο πανηγύρι».
Η. Γιορτές του καλοκαιριού όπου υπήρχε ξηρασία έφτιαχναν την πιρπιρίτσα. Μαζεύονταν
γυναίκες του χωριού με καθημερινή φορεσιά, ντύνουν μία κοπέλα με πράσινα φυλλώματα
και η κάθε μία κοπέλα κρατάει έναν κουβά, μπακίρια με νερό και λουλούδια όπου
βρέχονται μεταξύ τους αλλά και όποιον βλέπουν. Γυρίζουν σε όλα τα σπίτια βρέχοντας την
νοικοκυρά και της έδινε φιλοδώρημα όπως αυγά, αμύγδαλα. Το τραγούδι που έλεγαν ήταν
«Πιρπιρίτσα μου καλή

Το θεό παρακαλεί
Βρέξε παππού μια βροχή
Να βραχούν οι τσουμπανοί
Και τα πρόβατα μαζί
Να τρανίνουν τα σπαρτά να γεμίσουν τα σακιά
Κι’ όλη τη χρόνια
Να μην πεινάσουν τα παιδιά
Βρέχει παππού μια βροχή
Να δροσιστεί όλη η γη
Και να τρέξει η πηγή
Βρέχει παππού μια βροχή
Να γεμίσει το πιαδούδ
Βρέξει παππού μια βροχή
Να γεμιστεί το κβαδούδ
Βρέξει παππού μια βροχή
Να φυτρώσει χορταρούδ
Να του φάει το προβατούδ».
Την γιορτή του Σταυρού, όλοι πήγαιναν στην εκκλησία με βασιλικό στα χέρια. Στην συνέχεια
πήγαιναν αγιαζόταν και τους έδινε ο παπάς βασιλικό.
Την γιορτή του αγίου Δημητρίου γιόρταζαν οι τσομπάνηδες και γινόταν γλέντι στην
πλατεία.
Ένα έθιμο που γινόταν το φθινόπωρο ήταν το κουρμπανούδι, ένα έθιμο για την αρρώστια.
Ηλικιωμένες, ιδίως χήρες γυναίκες, στη θέση πιαδούδ στην είσοδο του δρόμου από το
σχολείο είχε σταυροδρόμι. Εκεί άναβαν φωτιές και τοποθετούσαν τα καζάνια και έβραζαν
κοτόπουλα όπου τα μάζευαν από τις αυλές των χωριών. Στην συνέχεια έφτιαχναν το γιρμίκι
το γιρμίκι το έφτιαχναν οι κοπέλες του χωριού στης γριάς το πηγάδι. Το γιρμίκι είναι ένα
είδος γλυκού από ρύζι και πετζέμι. Αυτά τα δύο τα μοίραζαν στα παιδιά, μόλις τελείωναν το
σχολείο έτσι ώστε η αρρώστια να μην μπει στο χωριό».