Τελετουργίες από Π.Ε. ΚΑΒΑΛΑΣ, Δ. ΝΕΣΤΟΥ, ΝΕΑΣ ΚΑΡΥΑΣ

Β. Έθιμα του λαϊκού εορτολογίου

α. Η σαρακοστή πριν από τα Χριστούγεννα

Την σαρακοστή των Χριστουγέννων που ξεκινάει από την επόμενη ημέρα από την γιορτή του Αγίου Αποστόλου Φιλίππου, στις 15 Νοεμβρίου, αρχίζουμε σιγά- σιγά να προετοιμαζόμαστε για τις μεγάλες εορτές του Αγίου Δωδεκαήμερου. Σε αυτό το διάστημα, από παιδί θυμάμαι όσοι ήθελαν και μπορούσαν νήστευαν και μετά κοινωνούσαν το Σώμα και το Αίμα του Χριστού. Παράλληλα, όσοι ήθελαν εξομολογούνταν καθώς και όσοι αισθάνονταν την ανάγκη. Επιπλέον, στις 21 Νοεμβρίου εορτάζονταν όπως και σήμερα τα Εισόδια της Θεοτόκου, όπου και τότε πολλοί μικροί και μεγάλοι ήμασταν αυτοί που λαμβάναμε την Θεία κοινωνία, με αποκορύφωμα την ημέρα της παραμονής της γεννήσεως του Χριστού και ανήμερα των Χριστουγέννων που πολλοί προσέρχονται στην εκκλησία.

(Π. Νεκτάριος)

β. Το Δωδεκαήμερο (25 Δεκεμβρίου- 5 Ιανουαρίου)

Έτσι φθάνουμε στην ημέρα της γέννησης του Θεανθρώπου, την ημέρα των Χριστουγέννων, μία από τις μεγαλύτερες γιορτές της Ορθοδοξίας μας. Από μικρό παιδί θυμάμαι την μητέρα μου και τον πατέρα αλλά και τους παππούδες να φροντίζουν ιδιαίτερα για την καθαριότητα του σπιτιού, να προγραμματίζουνε για τα φαγητά της ημέρας της εορτής, για τα κουλούρια που έκανε η γιαγιά μου και τα διάφορα ψώνια που έφερνε. Επίσης επειδή είμαστε γεννήματα θρακιωτών ήταν απαραίτητες οι παραδοσιακές λιχουδιές και από φαγητό οι μπάμπες. Αφού βέβαια πρώτα πηγαίναμε στην εκκλησία, στην πρωινή Θεία λειτουργία. Ειδικά τα τελευταία χρόνια ακούμε και από τον λειτουργούντα ιερέα το μήνυμα του Οικουμενικού Πατριάρχη μας κ. Βαρθολομαίου. Ακόμη από το πρωί της παραμονής σε όλους τους δρόμους ακούγονταν τα κάλαντα από τα παιδάκια που επισκεπτόμασταν τα σπίτια παίρνοντας το φιλοδώρημα. Η χαρά των παιδιών! Αυτό βέβαια το ίδιο συνέβαινε και την παραμονή της πρωτοχρονιάς καθώς επίσης και την ημέρα πριν τα Φώτα. Επιπλέον, στο χωριό μας όπως και σε πολλές άλλες ενορίες τη δεύτερη μέρα των Χριστουγέννων στην εορτή της σύναξης της Θεοτόκου και του Αγίου Ευάρεστου, τελούνταν Θεία λειτουργία καθώς επίσης και αρτοκλασία από τον αθλητικό ποδοσφαιρικό σύλλογο που πραγματοποιείται εδώ και 10 χρόνια. Ανήμερα της πρωτοχρονιάς αρκετοί συγκεντρωνόμασταν και συγκεντρωνόμαστε στην εκκλησία για να προσευχηθούμε στη πρώτη Θεία λειτουργία του νέου χρόνου, να τιμήσουμε τον Άγιο Βασίλειο και στο τέλος της Θείας λειτουργίας παίρνουμε το αντίδωρο, καθώς επίσης, σύμφωνα με το τοπικό έθιμο και το βασιλόψωμο που σε ένα από αυτά κρύβεται ένας χρυσός σταυρός και ο τυχερός αγοράζει αλυσίδα και τον κρεμάει στον λαιμό του. Πολύς κόσμος, πολλοί πιστοί προσερχόμασταν στην εκκλησία ανήμερα των Φώτων για να λάβουμε τον μεγάλο αγιασμό και να προσκυνήσουμε τον σταυρό. Μετά τη Θεία λειτουργία συνηθίζαμε μιας και το χωριό μας δεν έχει θάλασσα, να πηγαίνουμε στο σιντριβάνι της πλατείας του όμορφου χωριού μας όπου έριχναν μέσα στο σιντριβάνι τον σταυρό και κάποιο παιδί τον έπαιρνε από το νερό, μου το έδινε και όσοι βρίσκονταν εκεί προσκυνούσαμε. Παραμονή και ανήμερα ανέκαθεν συνεχίζεται, ο ιερέας του χωριού, στην προκειμένη περίπτωση η ταπεινότης μου, να επισκεπτόμαστε το κάθε σπίτι του χωριού ρίχνοντας αγιασμό και όσοι βρίσκονται στο σπίτι ασπάζονται τον τίμιο σταυρό με μεγάλο σεβασμό. Συνοψίζοντας, να αναφερθώ στην γιορτή του Ιωάννη του Προδρόμου στις 7 Ιανουαρίου, τελούνταν η Θεία λειτουργία και όσοι βρισκόμασταν παρόντες στην εκκλησία προσκυνούσαμε με ιδιαίτερη τιμή την μικρή εικόνα του Αγίου Ιωάννη, την οποία είχαν φέρει οι πρόγονοι μας από μακριά. Στο τέλος της Θείας λειτουργίας σύμφωνα με το παλιό έθιμο μοιράζονταν το βρασμένο κρέας (κουρμπάνι) από πρόβατο, κάτι που συνεχίζεται μέχρι σήμερα.

 (Π. Νεκτάριος)

γ. Γιορτές του Φεβρουαρίου

Στις 2 Φεβρουαρίου, εορτή της Υπαπαντής του Χριστού μας τελούνταν η Θεία λειτουργία. Στις 10 Φεβρουαρίου, εορτή του Αγίου Χαράλαμπου στην δική μας ενορία εδώ και πολλά χρόνια, τελείται μνημόσυνο για τους κεκοιμημένους ιερείς, εκκλησιαστικούς συμβούλους και κοινοτάρχες που υπηρέτησαν την εκκλησιαστική κοινότητα των Καρυωτών.

(Π. Νεκτάριος) 

δ. Απόκριες

Από ότι θυμάμαι για λίγα χρόνια πριν καμία 15ετία, τώρα έχει ατονήσει, διοργανώνονταν τοπική παρέλαση καρναβαλιστών για να διασκεδάζουν τα παιδιά. Πιο παλιά τα παιδιά μόνα τους σκαρφίζονταν στολές αυτοσχέδιες. Έπαιρναν μαντήλια από τις μανάδες τους, καπέλα, ρούχα, παπούτσια και μεταμφιέζονταν. Στα ακόμη παλιότερα χρόνια από ότι πληροφορήθηκα από υπερήλικες είχαν έναν βάρβαρο έθιμο να στήνουν  δύο πασσάλους, να τους συνδέουν με ένα διπλό σχοινί, να το τυλίγουνε και στη θηλιά να κρεμάνε σκυλί και ξετυλίγοντας το σχοινί να τινάζεται στον αέρα το σκυλί και τις περισσότερες φορές να τραυματίζεται το άκακο και αθώο ζωάκι. Ευτυχώς βέβαια που το βάναυσο αυτό έθιμο έχει σταματήσει εδώ και πολλά χρόνια από το φιλότιμο πολλών ανθρώπων που σέβονται τα δημιουργήματα του Θεού.

 (Π. Νεκτάριος)

ε. Κινητές εορτές

Σαρακοστή Πάσχα, Πάσχα, Μετά το Πάσχα ως τη Πεντηκοστή

Ερχόμαστε να συναντήσουμε την ευλογημένη περίοδο της μεγάλης Σαρακοστής, όπου και αρχίζει από την καθαρή Δευτέρα και ολοκληρώνεται την Κυριακή των Βαΐων. Όπως και σήμερα, τελούνταν η προηγιασμένη Θεία λειτουργία κάθε Τετάρτη στην ενορία και όπως σε όλες τις ενορίες της όμορφης Ελλάδας μας το βράδυ της Παρασκευής η ακολουθία των χαιρετισμών της Θεοτόκου. Από την Κυριακή των Βαΐων ξεκινάει η μεγάλη εβδομάδα, η εβδομάδα των παθών του Κυρίου. Αφού την Κυριακή το πρωί τελούνταν η Θεία λειτουργία, διένεμαν στους πιστούς βάγια- δάφνη. Το βράδυ τελούνταν η ακολουθία του Νυμφίου. Το βράδυ της Μεγάλης Δευτέρας, Τρίτης και Τετάρτης τελούνταν το Μυστήριο του ιερού ευχελαίου, ενώ το πρωί της Μεγάλης Πέμπτης τελούσαν την Θεία λειτουργία και μεταλάμβαναν τους πιστούς με το σώμα και το αίμα του Χριστού, τους περισσότερους εν Χριστώ αδελφούς μας. Το βράδυ της Μεγάλης Πέμπτης τελούνταν η ακολουθία των παθών του Κυρίου μας και από ότι διαπιστώνω εδώ και πολλά χρόνια που είμαι ιερέας, μικροί και μεγάλοι προσκυνούμε με ταπεινότητα και σεβασμό τον Σταυρωμένο Λυτρωτή μας, τον Χριστό. Κάπου εδώ θυμάμαι, μου έρχονται στην σκέψη μου αυτά που έγραψε ο Καζαντζάκης << Ρώτησα την αμυγδαλιά για τον Θεό και η αμυγδαλιά άνθισε >>. Όλα αυτά τα χρόνια, αφού τελειώσει η λειτουργία μου κάνει εντύπωση πόσες πολλές γυναίκες και κοπέλες κυρίως συγκεντρώνονται και με πολύ μεράκι στολίζουν τον επιτάφιο, ενώ μεγαλύτερες σε ηλικία κυρίες στέκονται με σεβασμό προς τον Σταυρωμένο Χριστό και ψάλουνε το λαϊκό μοιρολόι. Αφού οι γυναίκες ξημερώνουν τον Σταυρωμένο, το πρωί της Μεγάλης Παρασκευής τελείται η ακολουθία των μεγάλων ωρών και της αποκαθήλωσης, ενώ το βράδυ τελείται η ακολουθία του ιερού επιταφίου και στο τέλος όλοι οι κάτοικοι πραγματοποιούμε την  περιφορά του ιερού επιταφίου στους δρόμους του χωριού, όπου νεαρές κοπέλες ντυμένες μυροφόρες ψάλουνε τα εγκώμια. Το μεγάλο Σάββατο το πρωί τελείται η Θεία λειτουργία κανονικά και μεταλαμβάνουν πολλοί πιστοί. Οι νοικοκυρές από τότε μέχρι τώρα συνηθίζουν να φροντίζουν το σπίτι και με ιδιαίτερη χαρά να ετοιμάζουν τη μαγειρίτσα για να είναι έτοιμη ώστε να την φάνε μόλις γυρίσουν από την αναστάσιμη Θεία Λειτουργία. Την Κυριακή του Πάσχα, όταν ήμουν παιδάκι την περίμενα πως και πως. Ως συνήθως είχαμε αρνί ή διάφορα κρέατα στο τραπέζι. Μαζευόμασταν μεγάλες παρέες και χορεύαμε, τραγουδούσαμε και διασκεδάζαμε. Στο χωριό μας την λαμπροτρίτη εόρταζαν το εξωκλήσι των Αγίων Νεοφανών Μαρτύρων Ραφαήλ, Νικολάου, Ειρήνης όπου τελούνταν την παραμονή ο αναστάσιμος εσπερινός και το πρωί της εορτής η Θεία λειτουργία, όπως επίσης την Παρασκευή της διακαινησίμου εόρταζε το εξωκλήσι της Ζωοδόχου πηγής το οποίο βρίσκεται στον ίδιο τόπο που κτίσανε την πρώτη εκκλησία οι πρόσφυγες που ήρθαν από την Καρυά της Ανατολικής Θράκης. Το δειλινό της λαμπροπέμπτης μεταφέρονταν η ιερά εικόνα της Παναγίας της Οδηγήτριας από τον ιερό Ναό του σημερινού χωριού, στο παλιό χωριό και τελούνταν ο πανηγυρικός εσπερινός. Το πρωί της Παρασκευής τελούνταν η Θεία λειτουργία, αγιασμός και μοιράζονταν το βρασμένο κρέας, όπου σύμφωνα με το έθιμο έφεραν οι πρόσφυγες παππούδες και γιαγιάδες μας. Το πρωί του Σαββάτου (ψυχοσάββατο) πριν την εορτή της Πεντηκοστής, σύμφωνα με την τάξη της εκκλησίας μας όπως συνηθιζόταν κάθε χρόνο, πηγαίναμε οι ευσεβείς χριστιανοί στο κοιμητήριο του χωριού και ο ιερέας τελούσε το νεκρώσιμο τρισάγιο στους τάφους των νεκρών. Εκεί μοιράζονταν και σπιτικά κόλλυβα που έφτιαχναν οι νοικοκυρές. Το πρωί της Κυριακής, εορτή της Πεντηκοστής τελούνταν η Θεία λειτουργία και ο εσπερινός που ο ιερέας διάβαζε γονατισμένος μαζί με όλους τους εκκλησιαζόμενους μας, τις ειδικές ευχές της ιεράς ακολουθίας σύμφωνα με την τελετουργική διάταξη της εκκλησίας.

 (Π. Νεκτάριος) 

στ. Ακίνητες εορτές της άνοιξης

Μέσα στην καρδιά της μεγάλης Σαρακοστής η εκκλησία μας εορτάζει στις 25 Μαρτίου τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου και την εθνική εορτή της επετείου της ελληνικής επαναστάσεως του 1821. Τελούνταν το πρωί η Θεία λειτουργία και αμέσως μετά η δοξολογία για την απελευθέρωση του έθνους. Στην συνέχεια συγκεντρώνονταν στο ηρώων στην πλατεία του χωριού μας όπου τελούνταν επιμνημόσυνη δέηση για τις ψυχές των ηρώων μας που θυσιάστηκαν για να ζούμε εμείς σήμερα ελεύθεροι. Μετά ακολουθούσε ο λόγος της ημέρας από τον δάσκαλο του χωριού, η κατάθεση στεφάνων, τα ποιήματα των μαθητών του δημοτικού σχολείου και όλοι μαζί χειροκροτούσαμε την παρέλαση που ακολουθούσε. Μετά ο καθένας πήγαινε σπίτι του όπου με λαχτάρα περίμενε να φάει το παραδοσιακό έδεσμα από τα χεράκια της γυναίκας του, μπακαλιάρο και έτσι όλοι μαζί οικογενειακά περνούσαμε την μέρα μας.

(Π. Νεκτάριος) 

Με την ευκαιρία αυτή, να σημειώσω ότι εδώ και αρκετά χρόνια όπως σε κάθε μέρος της Ελλάδος γιορτάζεται η πρωτομαγιά. Έτσι και στον τόπο του παλαιού χωριού ο πολιτιστικός σύλλογος της Νέας Καρυάς <<Πινελιές Ζωής>> διοργανώνει το πρωτομαγιάτικο γλέντι με φαγητό και ποτό και κυρίως παραδοσιακή και λαϊκή μουσική, από ορχήστρα δίνοντας ζωντάνια και χαρά στους κατοίκους που έχουν ανάγκη από ξεκούραση και διασκέδαση.

 (Π. Νεκτάριος)

ζ. Γιορτές του καλοκαιριού

Την τελευταία εικοσαετία το πρώτο δεκαήμερο του Ιουλίου ο πολιτιστικός σύλλογος του χωριού διοργανώνει στην πλατεία του χωριού την γιορτή του αγρότη, γιορτή του σπαραγγιού, η οποία γίνεται συνήθως βράδυ Σαββάτου. Τελείται ο αγιασμός στην πλατεία του χωριού και μετά ακολουθεί χορός διαφόρων πολιτιστικών συλλόγων καθώς και γίνεται ομιλία με θέμα τα προβλήματα των αγροτών. Μετά συνεχίζεται το γλέντι με φαγητά που έχουν ως κύριο συστατικό το σπαράγγι αλλά και άλλα διάφορα. Την επόμενη ημέρα μετά την Θεία λειτουργία γίνεται περιφορά της ιερής εικόνας της Παναγίας της Αγρότισσας στην πλατεία και δέηση υπέρ των αγροτών και καλλιεργητών της γης.

Τον μήνα Αύγουστο που είναι ο μήνας της Παναγίας από 1η Αυγούστου μέχρι τις 13 Αυγούστου κάθε βράδυ τελούνταν η μικρή και μεγάλη παράκληση στην Παναγία όπου δίνεται η ευκαιρία στον κάθε άνθρωπο που θα βρίσκονταν στην εκκλησία, στο τέλος της παράκλησης να ακούσει από τον ψάλτη και τον ιερέα υπέροχους ψαλμούς. Επίσης, μέσα στον Αύγουστο, στις 15 Αυγούστου εορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου τελείται η Θεία λειτουργία και πολλοί ευσεβείς κοινωνούν όπως συνέβαινε και συμβαίνει σε όλους τους ιερούς ναούς της πατρίδας μας. Η εκκλησία του χωριού, όπως αναφέρθηκα προηγουμένως πανηγυρίζει στις 23 Αυγούστου που είναι ημέρα απόδοσις της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, τα εννιάμερα. Το βράδυ της παραμονής ψάλλεται ο πανηγυρικός εσπερινός και μετά τελείται η περιφορά της ιερής εικόνας της Κοιμήσεως της Θεοτόκου που σύμφωνα με την παράδοση βρέθηκε στο παλαιό χωριό και στο σημείο μάλιστα που χτίστηκε η πρώτη εκκλησία και η οποία φυλάσσεται στην εκκλησία του χωριού ως τα μεσάνυχτα και συνεχίζουν και έρχονται πολλοί πιστοί από την ευρύτερη περιοχή για να προσκυνήσουν την ιερή εικόνα και να πάρουν και την ευλογία της μάνας μας της Παναγίας. Ανήμερα του πανηγυριού τελείται η Θεία λειτουργία από τους ιερείς και μετά τη Θεία λειτουργία, αρκετοί είμαστε αυτοί που κοινωνούμε και όλοι λαμβάνουμε το αντίδωρο και παίρνουμε και το βρασμένο κρέας που έχει διαβαστεί από τον ιερέα, το λεγόμενο <<κουρμπάνι>>. Το βράδυ της εορτής τελείται η παράκληση της Μεγαλόχαρης. Από τις πρώτες μέρες του Αυγούστου αρχίζουν οι προετοιμασίες του πανηγυριού. Όταν ήμουν μικρός τρελαινόμασταν από χαρά μαζί με τους φίλους μου όταν έρχονταν αρκετοί μικροπωλητές και έστηναν τους πάγκους τους. Το αγαπημένο μας ήταν να κάνουμε βόλτες πέρα δώθε. Τώρα βέβαια έχουμε μεγαλύτερη ποικιλία και στους πάγκους. Επικρατέστερα είναι τα παιχνίδια. Έτσι λοιπόν έστηναν τους πάγκους τους αρκετές μέρες και περιμένανε να πουλήσουν το εμπόρευμα τους στους μικρούς και μεγάλους επισκέπτες που έρχονταν στο χωριό μας βόλτα. Επίσης εκείνες τις περιόδους τα καφενεία και οι ταβέρνες του χωριού ήταν γεμάτες από κόσμο και από ντόπιους και από επισκέπτες που έρχονταν να γευτούνε τα νόστιμα σουβλάκια του συγχωρεμένου του παππού σου του Πασχάλη! Έπαιρναν διάφορους μεζέδες και πίνανε τσίπουρο ή μια δροσερή μπύρα, κυρίως οι άντρες. Στην πλατεία του χωριού κατά τη διάρκεια των ημερών αυτών του πανηγυριού, συμμετείχαν διάφοροι πολιτισμικοί σύλλογοι από τις γύρω περιοχές δίνοντας το παρόν, χόρευαν τοπικούς παραδοσιακούς χορούς και ο κόσμος από κάτω διασκέδαζε και τους χειροκροτούσε. Στις 24 Αυγούστου, δηλαδή την επόμενη της εορτής, το απόγευμα συνηθιζόταν στην πλατεία του χωριού να γίνεται η ελληνορωμαϊκή πάλη που συμμετείχαν παλαιστές από την περιοχή μας. Τότε μάλιστα έρχονταν για να παλέψει ο Σαμπρή, από την Ξάνθη, ο οποίος σήμερα δεν ζει. Ήθελε ο Θεός να αναπαύσει την ψυχή του. Σε αυτό το έθιμο όλοι οι άντρες παλαιστές προτού ριχθούν στην πάλη άλειφαν το σώμα τους με λάδι κάνοντας τους άπιαστους στον αντίπαλο τους. Οι γιορτές και τα πανηγύρια, συνέχιζαν και εκείνη την μέρα όπου νταουλτζίδες γύριζαν το χωριό και ξεσήκωναν τον κόσμο να μαζευτεί στην πλατεία για να ξεκινήσει το γλέντι. Εκεί έπιναν, έτρωγαν, γελούσαν και χόρευαν με την ψυχή τους. Όλα αυτά τα έθιμα τα συνεχίζουμε ευτυχώς μέχρι και σήμερα. Έτσι κρατάμε τις παραδόσεις μας και θυμούνται οι παλιοί και μαθαίνουν και οι νέοι.

(Π. Νεκτάριος) 

η. Στις 14 Σεπτεμβρίου που εορτάζουμε την ύψωση του Τιμίου Σταυρού, τελούσαμε και τότε τον όρθρο και την τελετή της υψώσεως του Τιμίου Σταυρού. Ο ιερέας μοίραζε στον κάθε πιστό που θα προσκυνούσε τον Τίμιο Σταυρό και από ένα μπουκέτο βασιλικό, κάτι που υπήρχε σε όλες τις αυλές των νοικοκυριών. Στο τέλος της Θείας λειτουργίας, όσοι θέλαμε και μπορούσαμε κοινωνούσαμε και ήμασταν αρκετοί. Μετά παίρναμε το αντίδωρο και επιστρέφαμε στα σπίτια μας και επειδή ήταν νηστεία τρώγαμε την νηστίσιμη φασολάδα που είχε ετοιμάσει κάθε μάνα- νοικοκυρά από τα ντόπια φασόλια της περιοχής μας. Την 28η Οκτωβρίου θρησκοεθνική εορτή τελούνταν η Θεία λειτουργία. Το πρωί γινόταν και η δοξολογία, η επιμνημόσυνη δέηση για τους ήρωες που θυσιάστηκαν το 1940 υπερασπιζόμενοι την πατρίδα μας. Και τούτο επειδή στην πορεία των χρόνων διαπιστώνει ο καθείς ότι ο ελληνικός λαός σέβεται την πατρίδα του και ο ίδιος θέλει η Ελλάδα να είναι ελεύθερη. Επίσης θέλω να πω αυτά που έχω διαβάσει και ακούσει από παλαιότερους. Εμείς δεν μπήκαμε με περίστροφα στα σπίτια άλλων, αλλά άλλοι φιλοεχθροί, συνάνθρωποι μας ήθελαν αυτόν τον τόπο και βάναυσα εκτέλεσαν αθώους ανθρώπους. Ευτυχώς όμως σήμερα περάσανε αυτά, οι πικρές μέρες του πολέμου και της κατοχής και του εμφύλιου σπαραγμού και σήμερα υπάρχει στην πατρίδα μας η δημοκρατία και ο καθένας ζει και εκφράζεται ελεύθερα.

 (Π. Νεκτάριος)