Τελετουργίες από Π.Ε. ΞΑΝΘΗΣ, Δ. ΞΑΝΘΗΣ, ΞΑΝΘΗΣ

2. Πνευματικός Βίος

Β. Έθιμα του λαϊκού Εορτολογίου 

Α) Σαρακοστή πριν από τα Χριστούγεννα 

 Όπως σε κάθε μικρή κοινωνία κόρη μου έτσι και στην πίστη μας τηρείται από τους πιστούς το «σαρανταήμερο», το οποίο αρχίζει στις 15 Νοεμβρίου και λήγει στις 24 Δεκεμβρίου κατά την διάρκεια αυτή της περιόδου τελείται καθημερινά Θεία Λειτουργία, το γνωστό «σαρανταλείτουργο»

 Σ’ όλη τη διάρκεια του σαρανταημέρου δεν καταναλώνεται από τους πιστούς κρέας, γαλακτοκομικά και αυγό. Καταναλώνονται τα ψάρια, εκτός Τετάρτης και Παρασκευής μέχρι τις 17 Δεκεμβρίου. Την τελευταία εβδομάδα από 18 μέχρι 24 Δεκέμβρη έκανε μόνο κατανάλωση οίνου και ελαίου, εκτός Τετάρτης και Παρασκευής, που κάναμε άλαδο.

 Τέλος τέκνο μου, πρέπει να καταλάβουμε ότι η νηστεία είναι «σωματική» (αποχή τροφών δηλαδή) αλλά και «πνευματική» (συγκράτηση και αποχή από την αμαρτία). Ας δεν συμβαδίζουν και τα δύο αυτά σκέλη, τότε η νηστεία δεν συμπληρώνει τον σκοπό της και κατοχή να γίνει ιδεολογία. 

Πάτερ Ευφραίμ. Πνευματικός.

Β) Το Δωδεκαήμερο (25 Δεκεμβρίου-5 Ιανουαρίου)

 Την παραμονή των Χριστουγέννων ετοιμάζαμε τα πρόσφορα τα οποία τα δίναμε στα μικρά παιδιά την επόμενη μέρα για να πουν τα κάλαντα.

Οι νονές και νονοί ετοιμάζαμε τα δώρα και τα πηγαίναμε στα βαφτιστήρια μας. Αυτά συνήθως είναι ρουχαλάκια και κάποια τρόφιμα.

 Την παραμονή πρωί πρωί ο παπάς χτυπάει την καμπάνα. Κατά την διάρκεια αυτής της ημέρας ψήναμε τα σπάργανα του Χριστού, το οποίο ήταν ένα είδος χυλού. Όσοι είχαμε τζάκι στο σπίτι μας προσέχαμε την φωτιά να μην σβήσει, γιατί αλλιώς κρύωνε το μωρό της Παναγιάς. Αυτή την στάχτη την φυλάμε ύστερα και την πετάμε για λίπασμα.

Ανήμερα των Χριστουγέννων φοράμε τα καλά μας ρούχα και κατεβαίνουμε στην εκκλησία. Το απόγευμα συγγενείς και μη καθόμαστε και τρώμε όλοι μαζί. Τα φαγητά που ετοιμάζουμε είναι κυρίως χοιρινό και διάφορα συνοδευτικά.

 Παραμονή Πρωτοχρονιάς τα παιδιά βγαίνουν στους δρόμους και ψέλνουν τα κάλαντα. Ύστερα το βράδυ βρισκόμασταν όλοι οι συγγενείς, τρώγαμε και τραγουδούσαμε . Περιμέναμε όλοι με μεγάλη ανυπομονησία την αλλαγή του χρόνου.

 Ανήμερα της Πρωτοχρονιάς φτιάχναμε την βασιλόπιτα με τα φύλλα που είχαμε προετοιμάσει την προηγούμενη μέρα. Όσοι καταγόμασταν από αγροτική οικογένεια εκτός από το φλουρί στην βασιλόπιτα βάλαμε ένα μικρό σταυρό, το στάχυ, την κούρκα και το σκευτρί.

Έθιμα Πεντηκοστής

«Την Πεντηκοστή παιδί μου αποφεύγαμε να καθαρίσουμε κυρίως να ξαραχνιάσουμε διότι οι ψυχές λένε ότι βρίσκουν καταφύγιο στους ιστούς και δεν θέλουμε να ενοχλήσουμε. 

Ακόμα ποτέ δεν αφήνουμε ρούχα έξω με τη δύση του ηλίου, φροντίζουμε να τα έχουμε μαζέψει έγκαιρα. Αν πάλι ξεχάσουμε κάτι, την επόμενη το βρέχουμε με νερό.

Το Σάββατο της Πεντηκοστής δεν ράβουμε και δε πλέκουμε ο κόσμος να χαλάσει. Λένε πως αν πλέξουμε ταλαιπωρούμε τις ψυχές, ενώ αν ράψουμε τις τρυπάμε.

Την Κυριακή της πεντηκοστής ή της Γονατιστής όπως το λέμε στην Ξάνθη, υποκλινόμαστε στις ψυχές των νεκρών που μας άφησαν.

Σε καμία περίπτωση την μέρα δεν κλαίμε ούτε είμαστε κλαμένοι, διότι ελπίζουμε οι ψυχές να φτάσουν στον παράδεισο.

Πολλοί από εμάς μέχρι και σήμερα την Κυριακή της Πεντηκοστής ανάβουμε κεριά για να φέγγει ο δρόμος των νεκρών προς τον παράδεισο.

Πιστεύουμε πολλοί ότι αυτή η μέρα θα φέρει καλή υγεία και τύχη στο σπιτικό μας αν της φερθούμε αντάξια. 

Για ΄μας τις παλαιές γιαγιάδες ισχύει ότι εκείνη την ημέρα δεν ανοίγουμε κάποιο κουτί διότι πιστεύουμε ότι θα φύγει το καλό. 

Τζελέπη Βέρα 86 χρονών.

Την παραμονή των Φώτων τρώμε φασολάδα αλάδωτη, καθώς ο παπάς περνάει από τα σπίτια με τον αγιασμό για να ραντίσει.

Ανήμερα των Φώτων πάμε να επισιτίσουμε περνώντας κάτω από το εικονοστάσι την εικόνα. Το μεσημέρι τρώμε πατσά από το κρέας που είχε περισσέψει. 

Τζελέπη Βέρα 86 χρονών       

Δ) Αποκριές 

Ξανθιώτικο καρναβάλι.

 Είναι ο μεγαλύτερος θεσμός στην πόλη μας, ο οποίος μετράει χρόνια από το 1966. Βλέπουμε ότι διαγράφει πορεία 50 χρόνων. Το Ξανθιώτικο καρναβάλι είναι από τα πιο φημισμένα σ’ όλη την Ελλάδα.

Κάθε χρόνο στην πόλη μας κατά τη διάρκεια του τριωδίου διοργανώνονται σε ομάδες εκδηλώσεις για όλες τις ηλικίες. Είναι γνωστό πως κατά τη διάρκεια των αποκριών της Ξάνθης πλήθος τουριστών επισκέπτονται την πόλη μας. 

Το καρναβάλι μας συγκεντρώνει εκδηλώσεις γύρω από την μουσική, το χορό, το θέατρο και διαφέρουν άλλων εικαστικών ενεργειών. Στη διάρκεια του καρναβαλιού μας συρρέει πλήθος καλλιτεχνών.

Ως προς την ιστορία του καρναβαλιού το οποίο μετράει 50 και χρόνια εκδηλώσεις είχαν και εξακολουθούν να έχουν λαογραφικό χαρακτήρα, με έντονα παραδοσιακά θρακιώτικα στοιχεία. Είναι γνωστό ότι συμμετέχουν κυρίως χορευτικά συγκροτήματα της πόλης και όλοι οι πολιτιστικοί σύλλογοι των 5 νομών της Θράκης και κάποιον γειτονικών περιοχών.

Την διοργάνωση του καρναβαλιού την αναλαμβάνουμε εμείς από τους 34 συλλόγους. Οι σύλλογοι μας έχουν στηθεί με πολύ μεράκι και κέφι από παρέες χωρίς να έχουμε κάποιο προσωπικό όφελος ή κρατική επιδότση. Τα έσοδα μας προέρχονται από τις Γιορτές Παλιάς Πόλης, όπου κάθε σύλλογος έχει το δικό του στέκι με φαγητό, ποτό και φυσικά μουσική. Οι εκδηλώσεις ξεκινούν 3 βδομάδες πριν την μεγάλη Τεσσαρακοστή με την τελετή έναρξης, η οποία οργανώνεται από εμάς που στήνουμε στο δυναμικό των συλλόγων. Από την τελετή έναρξης ξεκινάει μια σειρά από λαογραφικές εκδηλώσεις στην κεντρική πλατεία της πόλης μας και στο δημοτικό αμφιθέατρο.

Καλό θα ήταν να αναφέρουμε ότι την ημέρα της Τσικνοπέμπτης, στο χώρο και πάλι της κεντρικής πλατείας, πραγματοποιούμε την βραδιά «των παραδοσιακών γεύσεων» όπου λαογραφικοί σύλλογοι της πόλης μας προσφέρουν παραδοσιακά ξανθιώτικα εδέσματα, χορό και φυσικά μουσικοί.

Η κορύφωση αυτών μας των εκδηλώσεων είναι στο τριήμερο της Καθαράς Δευτέρας όπου μας επισκέπτονται και άνθρωποι από τις γύρω πόλεις. 

Το Σάββατο στην κεντρική πλατεία της πόλης μας μαζευόμαστε όλοι οι λάτρεις του καρναβαλιού και λαμβάνουμε μέρος μικροί και μεγάλοι στα πολιτιστικά δρώμενα με αποκορύφωμα την μεγάλη συναυλία , η οποία διεξάγεται το μεσημέρι. Μας έκαναν κάθε χρόνο την τιμή να έρχονται μεγάλα ονόματα της μουσικής σκηνής.

Το Σάββατο βράδυ παίρνουμε  μέρος στην βραδινή παρέλαση ή αλλιώς μικρή παρέλαση με αρχηγό τον Τζάρο. Αργά το βράδυ της ίδιας μέρας η νεολαία ντυμένοι καρναβαλικά γλεντάει στα μαγαζιά της πόλης μέχρι τα ξημερώματα της Κυριακής.

Ώσπου φτάνει η Κυριακή, η μέρα της μεγάλης παρέλασης. Η διαδρομή διαρκούσε περίπου 3 χιλιόμετρα και ξεκινούσε από τον φόρο για να καταλήξει τελικά στο Δημοτικό στάδιο.

 Τον θεσμό αυτό κλείνουμε ύστερα από την καρναβαλική παρέλαση καίγοντας στο ποτάμι τον Τζάρο. Το όνομα του Τζάρου προήλθε από τον ήχο τζ-τζ-τζ που δημιουργούσε η καύση του θάμνου. 

Το θέμα κάθε χρόνο είναι διασκεδαστικό. Όλοι οι σύλλογοι δύο μήνες πριν μαζευόμαστε και αποφασίζουμε για το θέμα, εμείς οι σύλλογοι συναρμολογούμε τα καρναβαλικά κουστούμια. Έπειτα από αυτό ύστερα από κλήρωση καθορίζεται η σειρά των πληρωμάτων για την παρέλαση. 

Μάνος Δέρρες, 60 ετών, πρόεδρος συλλόγου «Σπάρτακοι»     

Ζ) Γιορτές του Καλοκαιριού

Γιορτή του Δεκαπενταύγουστου

Την Παραμονή του Δεκαπενταύγουστου όλοι εμείς οι Ξανθιώτες επισκεπτόμαστε το μοναστήρι της Παναγίας. Ο δήμος μας διαθέτει αυτή τη μεγάλη μέρα δωρεάν μεταφορά. Έτσι λοιπόν φοράνε τα καλά τους, παίρνουμε το αστικό από την κεντρική πλατεία και κατευθυνόμαστε στην μονή.

Φτάνοντας στο μοναστήρι διακρίνουμε την μεγάλη ουρά των πιστών οι οποίοι περιμέναμε με ανυπομονησία να προσκυνήσουμε τον επιτάφιο, να ανάψουμε ένα κεράκι και να προσευχηθούμε. Φεύγοντας από το μοναστήρι συνηθίζαμε να αγοράζουμε κάποιο κομποσκοίνι ή εικονίτσα από την μονή, τα οποία φυσικά είναι διαβασμένα.

Την Δεκαπενταύγουστο, μαζευόμαστε όλοι οικογενειακώς και ψήνουμε. Η 15 Αυγούστου είναι μια μεγάλη μέρα/ γιορτή και εμείς οι Ξανθιώτες την γιορτάζουμε εγκάρδια. 

Κατερίνα Τζελέπη  79 χρονών