Τελετουργίες από ΚΑΣΤΑΝΕΩΝ, Δ. ΟΡΕΣΤΙΑΔΟΣ, Π.Ε. ΕΒΡΟΥ

Β. Έθιμα του λαϊκού εορτολογίου

α. Η σαρακοστή πριν από τα Χριστούγεννα

Οι Καστανιώτες πρώτα νήστευαν, μετά εξομολογιόταν και στη συνέχεια κοινωνούσαν. Υπήρχε ακόμα ένα έθιμο στις 31 Δεκεμβρίου. Το τραπέζι με τα φαγητά δεν το σήκωναν γιατί πίστευαν ότι θα πήγαινε ο Άγιος Βασίλης να φάει το φαγητό.

β. Το Δωδεκαήμερο (25 Δεκεμβρίου- 5 Ιανουαρίου)

Όλες οι οικογένειες είχαν γουρούνια και τα έσφαζαν λίγες μέρες πριν τα Χριστούγεννα και έτρωγαν όλοι τα δικά τους κρέατα. 

Ένα σημαντικό έθιμο του χωριού είναι τα κάλαντα των αγοριών. Τα κάλαντα τα λένε τα αγόρια του χωριού που πρόκειται να στρατευτούν. Είναι παραδοσιακά κάλαντα, με συνοδεία οργάνων κάνουν πρόβες λίγες μέρες πριν τα πούνε (παρ. 9). Την παραμονή των Χριστουγέννων πηγαίνουνε στους ιερείς και στα καταστήματα του χωριού. Την άλλη μέρα τριγυρνάνε όλο το χωριό τραγουδώντας τα κάλαντα απ' το πρωί μέχρι το βράδυ σε κάθε σπίτι ξεχωριστά. Ένα μικρό μέρος των χρημάτων που μαζεύονται το δίνουν στην εκκλησία για φιλανθρωπικούς σκοπούς. Τα υπόλοιπα τα διαθέτουν για τη διασκέδαση των ίδιων αλλά και των συγχωριανών τους. Κάνουν τρεις βραδιές γλέντια σε μαγαζιά του χωριού. Παλαιότερα αυτές τις μέρες γινόταν στην πλατεία λαϊκό γλέντι, χορός με συμμετοχή οργάνων και μαζευόταν πολύς κόσμος από τις γύρω περιοχές.

Το ίδιο επαναλαμβανόταν την Πρωτοχρονιά.

γ. Γιορτές του Φεβρουαρίου

Τον Φεβρουάριο γιόρταζαν τον Άγιο Χαράλαμπο, ο οποίος ήταν προστάτης των σαρωθροποιών και έφτιαχναν άρτους προς τιμήν του. Ήταν μεγάλη γιορτή γιατί υπήρχαν πολλές βιοτεχνίες επεξεργασίας της σκούπας στο χωριό.

δ. Απόκριες

Έκαναν "λαμπαροφορία", σ' ένα ξύλο έβαζαν ένα κουτί, το οποίο είχε στάχτη και πετρέλαιο. Το πήγαιναν από την εκκλησία μέχρι το τελωνείο και επέστρεφαν. Σε κάθε γειτονιά άναβαν ξύλα, γινόταν φωτιά και χόρευαν γύρω- γύρω. Ντυνόταν και τότε καρναβάλια. Μερικοί ντυνόταν από φτώχεια και οι νέοι για διασκέδαση, για να μαζέψουν τρόφιμα.

Σ' ένα κλίμα πανηγυρικό, με γλέντι, κέφι, χορό, θρύλο και βαθιά ελληνική συνείδηση τελείται το έθιμο του "Μπέη" στο ακριτικό χωριό των Καστανεών. Το έθιμο του "Μπέη" έχει τις ρίζες του στις διονυσιακές γιορτές που γίνονταν στην αρχαιότητα για να γιορτασθεί η αφθονία των αγαθών και η πλουσιοπάροχη προσφορά της φύσης. Η πλοκή, η σύνθεση και η εκτέλεσή του με τη μορφή που έχει σήμερα ανήκει στα σκοτεινά χρόνια της Τουρκοκρατίας. Γεννήθηκε σε μια περίοδο που οι κάτοικοι του χωριού στέναζαν κάτω από τον τουρκικό ζυγό, την καχυποψία, τη βαριά φορολογία και την καθημερινή αβεβαιότητα. 

Το έθιμο αυτό είχε σκοπό την επικοινωνία των κατοίκων του χωριού χωρίς να τους αντιλαμβάνονται οι Τούρκοι. Μπορούσαν έτσι να οργανώνουν την αντίσταση, να συζητούν τα προβλήματά τους και να ανακαλύπτουν τρόπους παρενόχλησης του εχθρού. 

Το έθιμο γίνεται κάθε χρόνο την Κυριακή των Απόκρεων (παλιότερα γινόταν τη Δευτέρα της Τυρινής).

Ο "Μπέης" ή "Κιοπέκ Μπέης", δηλαδή ο άρχοντας των σκυλιών, όπως τον αποκαλούσαν οι Τούρκοι, είναι μια μικρή παραλλαγή του Μπέη που διοικούσε τα χρόνια εκείνα την περιοχή.

Ο Μπέης μαζεύει την παρέα του από το βράδυ της προηγούμενης μέρας και γλεντάνε. Την άλλη μέρα, αφού ανεβεί πάνω σε ένα αμάξι, γυρίζουν όλο το χωριό από σπίτι σε σπίτι. Ο Μπέης εύχεται σε όλους καλή χρονιά, καλή σοδειά και πολλές χαρές. Αφού γυρίσει όλο το χωριό, μετά, μαζί με το συγκεντρωμένο πλήθος που βρίσκεται στην πλατεία του χωριού, πηγαίνει στο ποτάμι. Εκεί ρίχνουν τον Μπέη στο ποτάμι. Αυτός παίρνει νερό και ρίχνει στον κόσμο δίνοντας ευχές. Στη συνέχεια, σε κάποιο ίσιο μέρος, ο Μπέης οργώνει και σπέρνει για να πάει καλά η χρονιά. 

Μετά από όλα αυτά, ακολουθούν χοροί στην πλατεία του χωριού από χορευτικά συγκροτήματα και από τους ίδιους τους χωριανούς. Στο τέλος, η γυναίκα του Μπέη κάνει μια πίτα βάζοντας μέσα ένα νόμισμα. Σ' όποιον από την παρέα του Μπέη τύχει το νόμισμα, αυτός θα γίνει Μπέης για την επόμενη χρονιά. 

Το έθιμο γίνεται κάθε χρόνο με το ίδιο μεράκι και την ίδια συμμετοχή.

ε. Κινητές εορτές

Σαρακοστή Πάσχα

Νήστευαν και περίμεναν του Ευαγγελισμού να φάνε ψάρι. Στη μέση της νηστείας γίνεται η Σταυροπροσκύνηση.

Οι νοικοκυρές καθάριζαν τα σπίτια και τ' άσπριζαν. Οι πιστοί παρακολουθούσαν τις θρησκευτικές τελετές. Την Μ. Τετάρτη έφτιαχναν τσουρέκια και την Μ. Πέμπτη έβαφαν τα αυγά.

Πάσχα

Τα παλικάρια του χωριού έριχναν ντουφεκιές από αυτοσχέδια όπλα (γκουμπούρια), τα οποία προκαλούσαν υπερβολικό θόρυβο, σαν κανονιές.

Μετά το Πάσχα ως την Πεντηκοστή

Ο Άγιος Γεώργιος, ο προστάτης του χωριού, γιορτάζεται πάντα δεύτερη μέρα του Πάσχα. Εκείνη τη μέρα γινόταν οι εξής εκδηλώσεις: παλαιστικοί αγώνες με πρωτότυπο τρόπο. Όσοι έπαιρναν μέρος αλείβονταν με λάδι για να γλιστράνε. 

στ. Ακίνητες εορτές της Άνοιξης

Την Πρωταπριλιά λένε ψέματα με σκοπό να διασκεδάσουν. 

Την Πρωτομαγιά ερχόταν όλα τα χωριά και περνούν τη μέρα τους στην εξοχή, κάτω στο ποτάμι.

Στις 25 Μαρτίου έχουμε διπλή γιορτή, εθνική και πατριωτική. Γιορτάζουμε τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου και την έναρξη της επανάστασης προς τους Τούρκους κατακτητές. 

ζ. Γιορτές του καλοκαιριού

Το Δεκαπενταύγουστο στη γιορτή της Παναγίας νήστευαν και δεν έτρωγαν ούτε λάδι.

η. Γιορτές του φθινοπώρου

Στις 28 Οκτωβρίου έχουμε εθνική, θρησκευτική και πατριωτική γιορτή. Οι δρόμοι γεμίζουν με σημαίες, τα παιδιά κάνουν παρέλαση, γιατί αντισταθήκαμε και νικήσαμε τους Ιταλούς. 

Ένα παλιό έθιμο, το οποίο τώρα δεν τηρείται, που γινόταν πριν το 1950 είναι στα γενέθλια των μικρών παιδιών, χάριν αστειότητος, τα "έκλεβαν" όταν έλειπε η μάνα. Τα έβαφαν, τ' άλλαζαν ρούχα και τα γυρνούσαν στα σπίτια του χωριού και τους έδιναν μερικά είδη. Τελευταία επέστρεφαν το παιδί στο σπίτι του, η μάνα τούς ευχαριστούσε και στη συνέχεια τους φίλευε. Αν όμως ο πατέρας του παιδιού θύμωνε, από το έθιμο γινόταν λογομαχίες.