Τελετουργίες από ΠΡΟΣΟΤΣΑΝΗΣ, Δ. ΠΡΟΣΟΤΣΑΝΗΣ, Π.Ε. ΔΡΑΜΑΣ

Β. Έθιμα του λαϊκού εορτολογίου
Λένε ότι τα αυγά τα βάφουμε κόκκινα, γιατί μια γυναίκα δεν πίστευε στην Ανάσταση του Κυρίου κι έλεγε: « Σιγά που αναστήθηκε. Όσο κόκκινα είναι τα αυγά που κρατάω στην ποδιά μου, τόσο αναστήθηκε» και δείχνοντας την ποδιά της τα αυγά άρχισαν να κοκκινίζουν.
Με το κανταΐφι τα Χριστούγεννα συμβολίζουμε τα άχυρα του στάβλου που ήταν ο Χριστός. Με τα μελομακάρονα ότι ήταν φασκιωμένος ο Χριστός. Και οι κουραμπιέδες συμβολίζουν το χιόνι. 
Τη δεύτερη μέρα του Πάσχα κάνουν λιτανείες για την ανομβρία στο εκκλησάκι του Προφήτη Ηλία. Τον παπά συνοδεύει η μπάντα φιλαρμονικής. 
(Τσαμόγλου Φυδάνα Μαρία)

Μια φορά, την ημέρα του Άι- Γιάννη, ανάψαμε πουρνάρια και πηδούσαμε τις φωτιές. 
(Μαρία Καλτσάμη)

Την ημέρα του Άι- Γιάννη καίνε τα στεφάνια απ΄ την πρωτομαγιά.
(Τσαμόγλου Φυδάνα Μαρία) 

Παραμονή Πρωτοχρονιάς εμείς φτιάχνουμε γλυκό ζυμάρι με καρύδια και το κόβουμε σε κομμάτια, όσα τα μέλη της οικογένειας. Εάν το καρύδι ήταν καλό, θα πήγαινε και η χρονιά καλά. 
Ανάβουμε και ένα κερί και το βάζουμε μέσα στο σιτάρι να στέκεται.
(Μαρία Καλτσάμη)

Ο Άγιος Ιγνάτιος είναι στις 21 του Δεκεμβρίου και τότε σφάζουν τα γουρούνια. 
Στις ονομαστικές γιορτές φτιάχναν βίζιτες απ΄ την ώρα που τελείωνε η λειτουργία μέχρι το μεσημέρι. Στη γιορτή του μπαμπά μου, μια φορά, έφαγαν, έφαγαν, αφού δεν χωρούσε άλλο, έτρωγαν επειδή είναι τζάμπα, έκαναν εμετό και γέμισαν οι άκρες. Έτσι, ο μπαμπάς μου αποφάσισε να μην ξανά κάνει γλέντι. Σου λέει  «Τι; Να βάζω την γυναίκα μ΄ να καθαρίζει τη βρωμιά καθενός;».
Σαράντα μέρες πριν το Πάσχα και τα Χριστούγεννα κάνουμε νηστεία. Και για το Δεκαπενταύγουστο κάνουμε.
Στα κάλαντα μας έδιναν ξυλοκέρατα, πεντάρες, μανταρίνια, μήλα, δεκάρες, εικοσάρες. Μέχρι το βράδυ τα λέγαμε.
(Τσαμόγλου Φυδάνα Μαρία)

Του Αγίου Φιλίππου αποκριεύουμε για τα Χριστούγεννα, δηλαδή νηστεύουμε.
(Κατίνα Τόλιου)

Συνηθίζουμε να φτιάχνουμε καντίλκες τα Χριστούγεννα, στις γιορτές.
Παραμονή των Χριστουγέννων τρώνε φτωχικά, όσπρια, σαρμαδάκια. Βάζουν ένα ποτήρι κρασί στο τραπέζι. Το πιο μικρό σε ηλικία μέλος κρατά ένα κερί αναμμένο, όταν ο μεγαλύτερος θυμιατίζει (ο αρχηγός). Όλα τα μέλη της οικογένειας, καθώς περνάει το θυμιατό φέρνουν με το χέρι τον καπνό επάνω τους 3 φορές. Αφού τελειώσουν και κάνουν την προσευχή, το κερί το σβήνουν στο κρασί κι απ΄ το κρασί πίνουν όλοι 3 φορές. Όλοι πρέπει να είναι στο σπίτι.
Την παραμονή Πρωτοχρονιάς γίνονται τα ίδια, μόνο που τώρα το τραπέζι είναι πιο πλούσιο με κρέας, γλυκά, πίτες, βασιλόπιτες, κότα. Το τραπέζι το αφήνουν το βράδυ με φαγητά για να φάει ο Άγιος Βασίλης.
Παραμονή Θεοφανίων γίνονται ακριβώς τα ίδια με παραμονή Χριστουγέννων. Θυμιατίζουν και στις τρεις όλο το σπίτι και τους στάβλους.
Την Τρίτη μέρα Χριστουγέννων είναι του Αγίου Στέφανου του πρωτομάρτυρα. Φτιάχναμε και μπακλαβάδες. Κάθε γιορτή ασβεστώνουν. 
Τα Χριστούγεννα πηγαίνουν πολύ νωρίς στην εκκλησία. Επίσης, κερνάν για να είναι γλυκιά η χρονιά που θα ’ρθει.
Την βασιλόπιτα την κόβουν απ΄ το μεγάλο προς το μικρότερο σε ηλικία μέλος. Βάζουν μετά κομμάτι και για τα ζα, το σπίτι, την Παναγία, τον Χριστό. Σ΄ όποιον τύχει το φλουρί, εκεί θα πάει καλά η χρονιά.
Παραμονή των Φώτων πηγαίνουν πολύ νωρίς το πρωί να πάρουν αγιασμό.
Η ημέρα των Θεοφανίων είναι στις 6 Ιανουαρίου. Όλοι μετά τη λειτουργία πηγαίνουν στη στέρνα του χωριού. Πετά το σταυρό μέσα στη στέρνα ο παπάς. Στο «το πνεύμα ενείδει περιστέρας» πετούν λευκά περιστέρια, όπως το περιστέρι στην βάπτιση του Χριστού. Όταν ρίχνεται ο σταυρός, πέφτουν παλικάρια στο νερό να τον πιάσουν. Όποιος το πιάσει, το γυρνάει στα σπίτια και παίρνει και λεφτά. Ύστερα πηγαίνουν στην στέρνα τα ζώα και τα ποτίζουν για υγεία. 
Πριν τα Χριστούγεννα φτιάχνουν και σκαλτσούνια, που είναι νηστίσιμα.
Την Πρωτοχρονιά σπάζουν το ρόδι. 
Ξημερώματα παραμονής Θεοφανίων βάζουν το σταυρό που θα ρίξουν στην στέρνα σε ένα σιντριβάνι ή σε γούρνα (σα λεκάνη που τρέχει η βρύση στην αυλή). Κι αν παγώσουν τα νερά ο κόσμος θα είναι υγιής, αλλιώς είναι σάπιος. Αυτό το σταυρό, επίσης, παίρνουν, τον διαβάζει ο παπάς και κάνει τον αγιασμό, το πρωί.
Μετά είναι η Υπαπαντή του Χριστού, δηλαδή τα σαράντα της Παναγίας.
Μετά έρχονται οι αποκριές. Την τσικνοπέμπτη τσικνίζουν το φαΐ και γλεντάν. Από κει και πέρα αρχίζει η νηστεία. Στις απόκριες γυρνούν ντυμένοι καρναβάλια, έτσι ώστε να μην τους καταλαβαίνουν. Πηγαίνουν στα σπίτια. Πειράζουν τους νοικοκύρηδες και περιμένουν να μαντέψουν ποιοι είναι. Τέλος, αφού αποκαλυφτούν, τους κερνάνε γλυκά. Η μεταμφίεση δεν είναι συγκεκριμένη στολή, παρά βάζουν οτιδήποτε που θα τους καλύβει, θα προξενεί γέλιο ή και τρόμο. Βάζουν σεντόνια, οι γυναίκες ντύνονται άντρες. Ανάλογα με τη φαντασία του καθενός.
Στη Μεγάλη εβδομάδα, την Μ. Πέμπτη ξενυχτάν και λένε το «μαύρο ουρανό» γονατίζοντας μπροστά στον εσταυρωμένο. 
Πριν τη Μεγάλη εβδομάδα αρχίζουν οι αγρυπνίες και οι χαιρετισμοί, στους οποίους όποιος θέλει τραγουδάει το άσπιλε, κυρίως μικρά κορίτσι.
Τη Μ. Πέμπτη βάφουν κόκκινα αυγά και κάνουν τσουρέκια. Το βράδυ που ξενυχτούν στην εκκλησία φέρνουν φαγώσιμα, γλυκά πάλι για μοίρασμα για τους πεθαμένους.
Ξημερώνονται, στολίζοντας τον Επιτάφιο γυναίκες και κορίτσια από λουλούδια, που έφεραν οι πιστοί.
Τη Μ. Παρασκευή χορωδία από άντρες, γυναίκες και κορίτσια μαυροφόρα ψέλνουν τα εγκώμια, το βράδυ.
Μέχρι την αποκαθήλωση δεν τρώνε τίποτα την Μ. Παρασκευή. Το απόγευμα πηγαίνουν ανάβουν κερί και περνούν κάτω από τον μεγάλο επιτάφιο σε σχήμα σταυρού για να είναι γεροί. Εάν βάλεις καινούρια ρούχα είναι για υγεία. Το βράδυ γυρνούν, κάνουν περιφορά με τον μικρό επιτάφιο. 
Το Μ. Σάββατο πάνε γύρω στις δέκα μισή στην εκκλησία, γύρω στις έντεκα πηγαίνουν στην πλατεία και στις δώδεκα ακούγεται το «Χριστός Ανέστη» απ΄ τον ιερέα. Πετάγονται πυροτεχνήματα, παίζει η φιλαρμονική κι όλοι χαιρετούν με τη φράση «Χριστός Ανέστη, Αληθώς Ανέστη», ενώ ταυτόχρονα τσουγκρίζουν τα κόκκινα αυγά. Προσπαθούν το φως της Ανάστασης να το παν στο σπίτι, να μη σβήσει και με τη φλόγα καίνε στην είσοδο το ταβάνι σε σχήμα σταυρού. Με αυτή τη φλόγα ανάβαν και τη καντήλα. Όπως το Μ. Σάββατο έχουν αναμμένες λαμπάδες, έτσι και τη Μ. Παρασκευή συνοδεύουν τον μικρό επιτάφιο, που όποιος τον κρατάει είναι για υγεία, με αναμμένα κεριά. 
Για την εβδομάδα των Παθών η νονά παίρνει ρούχα ή παιχνίδια στο βαπτιστικό και τη λαμπάδα του, ενώ το βαπτιστικό της πηγαίνει σπιτικό τσουρέκι και κόκκινα αυγά. 
Το Πάσχα από νωρίς σουβλίζουν το αρνί, τον οβελία και χορεύουν ταυτόχρονα. Μόλις γίνουν τ΄ αρνιά τρώνε πίνουν και χορεύουν όλη η οικογένεια μαζί.
Μια βδομάδα μετά του Θωμά ανάβουν αυτές τις λαμπάδες απ΄ την Ανάσταση σ΄ ένα εκκλησάκι έξω από την προσοτσάνη, στη ζωοδόχου πηγή. Πηγαίνουν εκεί παρέες, περπατώντας. Επίσης, αφήνουν ένα σημάδι, κλωστή, κάλτσες, ή ρούχο για υγεία πάνω σ΄ ένα δέντρο. Πίνουν και νερό για υγεία, από μια βρυσούλα.
Από την Ανάσταση μέχρι την Ανάληψη λέγεται ότι ο Θεός αφήνει ελεύθερους τους νεκρούς να γυρνάνε. Τους τάφους τους αρωματίζουν την Μ. Παρασκευή πριν τον ενταφιασμό του Χριστού. 
Της ορθοδοξίας όποιος πάει στην εκκλησία, λένε, ότι δεν πειράζει εάν δεν πάει όλο τον χρόνο. 
Τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου τρώνε ψάρι.
Την καθαρά Δευτέρα καθαρίζουν τα πιάτα, γιατί μετά είναι η νηστεία. Κάνουν τα λεγόμενα κούλουμα. Τρώνε λαγάνα και κάνουν και κλάτσκα. Δένουν, δηλαδή, ένα αυγό με σκοινί, το οποίο κάποιος κρατά και κουνά και τα παιδιά προσπαθούν να το δαγκώσουν με δεμένα τα χέρια. Πηγαίνουν στα πευκάκια παρέα, στις παρυφές του βουνού και συναγωνίζονται στο πέταμα του χαρταετού.
Τη πρωτομαγιά μαζεύουν αγριολούλουδα και κάνουν στεφάνια, που τα βάζουν στις πόρτες. Πάνε και γλεντούν στο Μαρά, που έχει νερά και σπήλαιο, έξω από το διπλανό χωριό της Προσοτσάνης, τα κοκκινόγεια.
Την καθαρά Δευτέρα βγάζουν το φίδι απ΄ την τρύπα, γιατί τότε πιάνουν σιγά- σιγά οι ζέστες, το λένε.
Ένα ποιηματάκι για τις γιορτές είναι: 
«Βαρβάρα βαρβαρίζει, Σάββας σαββανίζει, Νικόλας παραχώνει, Σπυρίδων ξαναχώνει, Ανδρέας ανδρεώνει, το κρύο δυναμώνει, η μέρα μεγαλώνει».
Εισόδιο Θεοτόκου είναι η πολιούχος εκκλησία, κάνουν περιφορά την εικόνα και τα μαγαζιά έχουν αργία. Την εικόνα με τα εισόδιο της Θεοτόκου όποιος την κρατά, είναι για υγεία.
Την Πρωτοχρονιά πρέπει να μπεις με το δεξί στο σπίτι. Ανάλογα ποιος θα σου κάνει ποδαρικό, έτσι θα πάει και η χρονιά σου. Εάν είναι λαίμαργο το μάτι του μουσαφίρη, θα σας βρουν κακά. Γι΄ αυτό πολλοί παν και παίρνουν ένα παιδάκι να τους κάνει ποδαρικό, γιατί είναι αθώο.
Παλιά λέγαν κάλαντα και την παραμονή των Φώτων: 
Σήμερα τα φώτα κι ο φωτισμός
Και χαρά μεγάλη κι αγιασμοί
Και η Παναγιά μας η Δέσποινα 
Με τα θυμιατούρια στα δάχτυλα
Τον Άι- Γιάννη παρακαλεί
Άγιε μου Γιάννη και Πρόδρομε
Συ θα το βαφτίσεις Θεού παιδί
Δύναμη και θέλω και προσκυνώ
Και τον Κύριο μου παρακαλώ…

(Τσαμόγλου Φυδάνα Μαρία)