Τελετουργίες από Π.Ε. ΕΒΡΟΥ, Δ. ΣΑΜΟΘΡΑΚΗΣ, ΣΑΜΟΘΡΑΚΗΣ
Έθιμα του λαϊκού εορτολογίου
«Δύο μέρες πριν από τα Χριστούγεννα οι κάτοικοι των χωριών μαζεύονται σε ομάδες και σφάζουν τα γουρούνια. Παραμονή των Χριστουγέννων κάθε οικογένεια ετοιμάζει το δικό της γουρούνι για τη σούβλα. Το καθιερωμένο έθιμο των Σαμοθρακητών η “χριστουγεννιάτικη σούβλα”. Πρωί πρωί των Χριστουγέννων οι γυναίκες πηγαίνουν στην εκκλησία ενώ οι άνδρες ετοιμάζουν τη φωτιά για να ψηθεί η σούβλα. Όλοι ξυπνάνε στις 6 το πρωί γιατί το φαγητό πρέπει να ψηθεί σιγά σιγά. Αφού επιστρέψουν και οι γυναίκες από την Εκκλησία φτιάχνουν τα υπόλοιπα φαγητά, σαλάτες και τα χριστουγεννιάτικα γλυκά (κουραμπιέδες και μελομακάρονα). Το μεσημέρι τρώει όλη η οικογένεια μαζί ή και με μερικούς φίλους και γλεντάνε για αρκετές ώρες. Τις υπόλοιπες μέρες μέχρι την παραμονή της Πρωτοχρονιάς κυλάνε όλα ομαλά σαν τις υπόλοιπες μέρες του χρόνου. Το βράδυ της Παραμονής ετοιμάζουν ένα πλούσιο τραπέζι γιορτινό με φαγητά και ποτά, κυρίως κρασί, και υποδέχονται τον καινούργιο χρόνο με τραγούδια. Οι μεγάλοι άντρες της οικογένειας συνήθως βγαίνουν στην αυλή και ρίχνουν μπαλοθιές με την καραμπίνα τους για να γιορτάσουν. Στις 6 Ιανουαρίου, των Φώτων, όλοι οι κάτοικοι μετά τη λειτουργία μαζεύονται στο λιμάνι της Καμαριώτισσας και όσοι νέοι το επιθυμούν πέφτουν στη θάλασσα για να πιάσουν τον Σταυρό».
«Τις απόκριες μαζεύονταν όλοι κάτοικοι μαζί, ντύνονταν ο καθένας με ότι είχε (παλιά ρούζα, σεντόνια) χόρευαν, πίνανε και κάνανε σκετσάκια. Αυτό γινόταν συνήθως σε ένα καφενείο του χωριού ή αν το ευνοούσε ο καιρός στη πλατεία του χωριού. Οι νοικοκυρές έφτιαχναν τυρνόπιτες (πίτα με τυρί, ρύζι, γάλα και αυγά) και κερνούσαν τους συγχωριανούς τους. Σήμερα όμως αυτό το έθιμο έχει αλλάξει. Τις Κυριακές των αποκριών ντύνονται τα παιδιά και οι νέοι της Σαμοθράκης, πάλι όμως με παλιά ρούχα και κουρέλια (δεν έχουν επικρατήσει οι στολές από τα παιδικά), και κάνουν επισκέψεις σε όλα τα σπίτια. Τότε λένε το στιχάκι: “για σύκα, για καρύδια για να σπάσουμε τα σανίδια, για πίτες για τυρνόπιτες για να σπάσουμε τσις πόρτες”. Έπειτα ο νοικοκύρης του σπιτιού δίνει στους νέους χρήματα αλλά ακόμα και καρύδια ή καραμέλες».
«Το Πάσχα στη Σαμοθράκη είναι σαν όλα τα άλλα στην Ελλάδα. Τη Μεγάλη Εβδομάδα κάθε απόγευμα πηγαίνουν στη λειτουργία. Τη Μεγάλη Πέμπτη βάφουν τα αυγά και ξενυχτάνε μετά τη λειτουργία το Χριστό μέχρι το πρωί. Το πρωί της Μεγάλης Παρασκευής στολίζουν τον επιτάφιο και ύστερα το βράδυ κάνουν το γύρω της εκκλησίας. Το Μεγάλο Σάββατο το πρωί οι περισσότεροι κάτοικοι πηγαίνουν να κοινωνήσουν, εφόσον έχουν νηστέψει όλη Μεγαλοβδομάδα, ακόμα και το λάδι. Έπειτα η νοικοκυρά φτιάχνει τσουρέκια και γλυκά και το βραδινό τραπέζι και ο άντρας του σπιτιού ετοιμάζει τη μαγειρίτσα. Από νωρίς όλοι πηγαίνουν στην Εκκλησία και μετά την Ανάσταση επιστρέφουν στα σπίτια τους για να φάνε. Τη Κυριακή του Πάσχα οι οικογένειες της Σαμοθράκης δεν σουβλίζουν κατσικάκι ή αρνί, όπως συνηθίζεται στις περισσότερες περιοχές της Ελλάδας, αλλά το βάζει στο φούρνο και το συνοδεύει με άλλα διάφορα φαγητά και σαλάτες. Παράλληλα παίζουν μουσική και γλεντάνε μέχρι το απόγευμα ή ώσπου να κουραστούν».
«Στις 23 Απριλίου γινόταν το μεγάλο πανηγύρι του “Αγίου- Γεωργίου” σε 2 ξωκλήσια, του Αη- Γιώργη του κάμπου και του βουνίσιου. Στον Αη- Γιώργη του κάμπου γινόταν πιο έντονες οι διασκεδάσεις αλλά και οι περισσότερες φασαρίες. Την Πέμπτη της Διακαινησίμου γινόταν το πανηγύρι της Παναγίας της Καμαριώτισσας. Της Αναλήψεως γινόταν στο μεταβατικό χωριό «Θέρμα» πανηγύρι με την πίστη ότι αν έκαναν μπάνιο στα ζεστά ιαματικά λουτρά, θα γιατρεύονταν. Στις 20 Ιουλίου γινόταν το περίφημο πανηγύρι του Αη- Λια. Επίσης στις 26 Ιουλίου γινόταν πανηγύρι στο ξωκλήσι της Αγίας- Παρασκευής όπου συμμετείχαν όλα τα χωριά του νησιού. Στις 6 Αυγούστου στο ξωκλήσι της Μεταμορφώσεως του Σωτήρα γινόταν επίσης μεγάλο πανηγύρι όπως και τον Δεκαπενταύγουστο όπου εκεί το γλέντι κρατούσε μέχρι το πρωί».
Πληροφορητής: Δέσποινα Βλάχου