Τελετουργίες από Π.Ε. ΕΒΡΟΥ, Δ. ΟΡΕΣΤΙΑΔΟΣ
Έθιμα του λαϊκού εορτολογίου
Α. Η σαρακοστή πριν από τα Χριστούγεννα.
Η Σαρακοστή (νηστεία) για τα Χριστούγεννα ξεκινά στις 15 Νοεμβρίου, και διαρκεί σαράντα μέρες, μέχρι δηλαδή τα Χριστούγεννα. Το διάστημα αυτό, έτρωγαν νηστίσιμα φαγητά όπως φασόλια, μπληγούρι, τραχανά, τουρσί λάχανο και πιπεριές, ελιές, χαλβά, φακές και ρεβίθια. Ψάρια επιτρεπόταν να φάνε μέχρις της 12 Δεκεμβρίου, εκτός όμως από την Τετάρτη και την Παρασκευή.
Την παραμονή των Χριστουγέννων μάλιστα, κάθε σπίτι είχε το έθιμο να τρώει εννιά φαγητά. Όλες οι νοικοκυρές από νωρίς είχαν φτιάξει το χριστόψωμο και το έβαζαν στο τραπέζι. Τα φαγητά λοιπόν ήταν φασόλια με τουρσί, βαρβάρα, χριστόψωμο, σαραγλί, ελιές, πορτοκάλι- μήλο, κρεμμύδι, πράσο, και χαλβάς. Πριν καθίσουν τα μέλη της οικογένειας στο τραπέζι η νοικοκυρά θυμίαζε το χριστόψωμο, το τραπέζι και όλους τους χώρους του σπιτιού, το στάβλο με τα ζώα και τις αποθήκες. Έπειτα έπιαναν όλοι το χριστόψωμο με το δεξί τους χέρι και το έσπαζαν. Τα παιδιά το βράδυ εκείνο πήγαιναν νωρίς για ύπνο. Όταν πήγαινε 12 η ώρα ξεχύνονταν στους δρόμους και έλεγαν τα κάλαντα από σπίτι σε σπίτι. Αφού έλεγαν τα κάλαντα στους νοικοκύρηδες, αυτοί έδιναν στα παιδιά ξυλοκέρατα (γλυκίσματα), καραμέλες, πορτοκάλια, κάστανα, μανταρίνια, σύκα και γενικά ότι είχε ο καθένας ευχαρίστηση.
Αξίζει εδώ να αναφέρουμε και ένα άλλο γεγονός το οποίο γινόταν πριν από τα Χριστούγεννα. Κάθε οικογένεια λοιπόν έθρεψε για ενάμισι χρόνο το γουρούνι που θα έσφαξε τα Χριστούγεννα. Το σφάξιμο γινόταν το πρωί της παραμονής, το χοιρινό κρέας αποτελούσε την κύρια βάση των χριστουγεννιάτικων φαγητών.
Μια σημαντική γιορτή επίσης, κατά τη διάρκεια της σαρακοστής, ήταν αυτή της Αγίας Βαρβάρας. Την παραμονή μάλιστα, της γιορτής αυτής, όλες οι νοικοκυρές έφτιαχναν “βαρβάρα”. Έβραζαν το σιτάρι και έριχναν μέσα λίγο καλαμπόκι, σταφίδες, ρεβίθια, φασόλια, ξεραμένα σύκα και μερικές φέτες μήλου. Την έτρωγαν αραιώνοντας την σε ζεστό νερό στο οποίο είχαν διαλύσει στουμπισμένο σουσάμι.
Β. Το Δωδεκαήμερο (25 Δεκεμβρίου- 5 Ιανουαρίου)
Την ημέρα των Χριστουγέννων η καμπάνα χτυπούσε πολύ νωρίς, το πρωί. Έτσι, οι μικρότερα, τα παιδιά και τα εγγόνια, πριν πάνε στην εκκλησία, φιλούσαν το χέρι των ηλικιωμένων του σπιτιού, για να πάρουν την ευχή τους. Η νοικοκυρά, όταν επέστρεφε η οικογένεια από την εκκλησία, έστρωνε το τραπέζι με τα καλύτερα φαγητά. Αυτά ήταν, χοιρινό κρέας, γαλοπούλα ή κοτόπουλο γεμιστό με ρύζι και τουρσί και γλυκά σαραγλί, χαλβά σιμιγδαλένιο. Απαραίτητο ήταν την ημέρα αυτή και το κόκκινο κρασί.
Την παραμονή της Πρωτοχρονιάς, τα παιδιά γύριζαν πάλι όλα τα σπίτια του χωριού και έλεγαν τα πρωτοχρονιάτικα κάλαντα. Με το χάραμα, σηκωνόταν η νοικοκυρά κι έφτιαχνε τη βασιλόπιτα με φύλλα, βούτυρο, τυρί και αυγά. Ανάμεσα στα φύλλα έβαζε ένα νόμισμα, ένα ξυλάκι κρανιάς και ένα κομματάκι άχυρο. Η κοπή της πίτας γινόταν την ημέρα της Πρωτοχρονιάς, αφού γυρνούσαν από την εκκλησία. Ο παππούς λοιπόν έκοβε με το μαχαίρι την πίτα σε κομμάτια. Το πρώτο ήταν του Χριστού, το δεύτερο του Αι- Βασίλη, και τα ακόλουθα, του νοικοκύρη, της νοικοκυράς, των παιδιών και των εγγονών κατά σειρά ηλικίας. Τα τελευταία κομμάτια ήταν για το σπίτι, τα χωράφια και τα ζώα. Όποιος έβρισκε στο κομμάτι του το νόμισμα, θεωρούνταν ο τυχερός της οικογένειας. Εκείνος που θα ‘βρισκε το ξύλο της κρανιάς θα ‘ταν γερός και δυνατός ενώ αυτός που θα τύχαινε το άχυρο θα είχε καλή σοδειά.
Το πρωί της εορτής των Φώτων, ο ιερέας στην εκκλησία, τελούσε την Ακολουθία του Μεγάλου Αγιασμού. Έπειτα γέμιζε ένα μπακίρι με αγιασμένο νερό και μαζί μ’ ένα βοηθό έπαιρνε αράδα τα σπίτια του χωριού για να τα φωτίσει. Σε κάθε σπίτι που πήγαινε περνούσε απ’ όλους τους χώρους και ράντιζε μ’ ένα κλωνί βασιλικό. Φώτιζε επίσης και όλη την οικογένεια.
Γ. Γιορτές του Φεβρουαρίου
Τον μήνα Φεβρουάριο ήταν αρκετές γιορτές. Μία από αυτές ήταν η Υπαπαντή στις 2 Φεβρουαρίου, είναι οι σαράντα μέρες από τη γέννηση του Χριστού και η Παναγία πήγε στην εκκλησία για να πάρει ευχές, είναι επίσης η χριστιανική γιορτή της μητέρας. Στις 3 του μηνός είναι η γιορτή του Αγίου Συμεών. Την ημέρα αυτή δεν έκοβαν με τσεκούρι, μαχαίρι και ψαλίδι. Ο Άγιος Συμεών ο Θεοδόχος, ήταν ο ιερέας που δέχτηκε το Χριστό. Στη 1 Φεβρουαρίου είναι η γιορτή του Αγίου Τρύφωνα, που είναι προστάτης των κηπουρών και των αμπελουργών. Στην εκκλησία γίνεται αγιασμός από τον οποίο παίρνουν οι νοικοκύριδες και “φωτίζουν” τα κλήματα. Άλλες γιορτές του μήνα αυτού είναι του Αγίου Χαράλαμπου στις 10, και του Αγίου Βλάσιου στις 11 Φεβρουαρίου.
Δ. Απόκριες
Την τελευταία Κυριακή της Αποκριάς, που είναι η Μεγάλη Αποκριά έτρωγαν κυρίως γαλακτοκομικά προϊόντα, ενώ την προτελευταία κατανάλωναν κρεατικά. Την Τσικνοπέμπτη γινόταν στην πλατεία μεγάλος χορός.
Την Κυριακή της Αποκριάς, το απόγευμα, κυρίως τα νεαρά ζευγάρια και όχι μόνο πήγαιναν στους μεγαλύτερους συγγενείς, φέρνοντας μαζί τους κρασί, με σκοπό τη συγχώρεση. Στο τέλος, όλοι κατέληγαν στο σπίτι του μεγαλύτερου του σογιού, για συγχώρηση, όπου ήταν στρωμένο τραπέζι και ακολουθούσε γλέντι και χορός. Την ίδια ημέρα, γινόταν και το έθιμο του χαλβά. Σ’ ένα λεπτό σκοινί, που ήταν κρεμασμένο απ’ το ταβάνι, δένανε ένα κομμάτι χαλβά και οι παρευρισκόμενοι προσπαθούσαν να πιάσουν το χαλβά με το στόμα.
Ε. Κινητές γιορτές
Σαρακοστή του Πάσχα, Πάσχα, μετά το Πάσχα ως την Πεντακοστή
Η Σαρακοστή του Πάσχα άρχιζε την Καθαρά Δευτέρα, αμέσως μετά δηλαδή την Αποκριά. Την Καθαρά Δευτέρα και για τρείς μέρες, νήστευαν ακόμη και από ψωμί και νερό (συνήθως οι μεγαλύτερες γυναίκες). Κάθε απόγευμα των ημερών αυτών πήγαιναν στην εκκλησία να πάρουν αντίδωρο και μετά μπορούσαν να φάνε, μόνο νηστίσιμα. Την Τετάρτη πήγαιναν στην εκκλησία, κοινωνούσαν και έπαιρναν πάλι αντίδωρο. Έπειτα συνέχιζαν κανονικά τη νηστεία. Η Σαρακοστή διαρκούσε επτά εβδομάδες.
Από το βράδυ της Κυριακής των Βαΐων, αρχίζει η Αγία και Μεγάλη Εβδομάδα. Κατά τις ημέρες της εβδομάδας αυτής οι Νεοχωρίτισσες τηρούσαν αυστηρή νηστεία και πήγαιναν όλοι στις βραδινές Ακολουθίες κάθε ημέρας. Την Μ. Πέμπτη οι νοικοκυρές έβαφαν τρία κόκκινα αυγά με κρεμμυδότσουφλες που έβραζαν σε νερό. Ένα από αυτά τα αυγά έβαζαν στο εικονοστάσι, για να υπάρχει υγεία στο σπιτικό.
Το βράδυ μάλιστα μετά το πέρας της τειλουργίας, τα κορίτσια στόλιζαν τον Επιτάφιο με λουλούδια που έφερνε ο κάθε πιστός από τον κήπο του σπιτιού του.Το βράδυ της Μ. παρασκευής, οι χωριανοί πήγαιναν στην Ακολουθία του Επιταφίου όπου γινόταν στους δρόμους του χωριού. Όταν ο Επιτάφιος επέστρεφε στην εκκλησία, τέσσερα παλικάρια τον κρατούσαν και οι πιστοί περνούσαν από κάτω αφού πρώτα χαιρετούσαν.Το Μ. Σάββατο κάθε Νεοχωρίτισσα νοικοκυρά έφτιαχνε την “πασχαλιά”, ήταν ψωμί που είχε επάνω σουσάμι και ένα σταυρό από ζυμάρι. Βάφανε επίσης τα πασχαλινά κόκκινα αυγά. Ο νοικοκύρης ετοίμαζε το αρνί που θα έτρωγε η οικογένεια την επομένη. Το βράδυ αργά όταν χτύπαγε η καμπάνα της εκκλησίας όλοι με τις λαμπάδες τους και τα αυγά πήγαιναν στην εκκλησία για να πάρουν φως και να ακούσουν το «Χριστός Ανέστη». Με τις λαμπάδες αναμμένες γύριζαν στα σπίτια τους, όπου έσβηναν την καντήλα και την άναβαν με το καινούργιο φως αυτή τη φορά. Στο νυχτερινό τραπέζι, ήταν όλοι παρόντες, υπήρχε μαγειρίτσα, τσουρέκι και κόκκινα αυγά.
Κατά τη δεύτερη Ανάσταση, την Κυριακή δηλαδή του Πάσχα, γινόταν η περιφορά της εικόνας της Αναστάσεως. Το πασχαλινό τραπέζι περιελάμβανε ψημένο αρνί, την πασχαλιά και το κόκκινο κρασί. Ευχόταν “Χρόνια Πολλά”, “Χριστός Ανέστη” και τσούγκριζαν τα αυγά και τα ποτήρια τους. Νωρίς το απόγευμα, έβγαιναν όλοι οι χωριανοί στην πλατεία όπου έστηναν μεγάλο χορό.Μετά το Πάσχα είναι η γιορτή του Αγίου Γεωργίου και γίνονται πανηγύρια σε γύρω χωριά. Μια ακόμη μεγάλη εορτή είναι της Αναλήψεως, η οποία γιορτάζεται 40 μέρες μετά το Πάσχα, την Πέμπτη μετά την Κυριακή του τυφλού. Τέλος, την ημέρα της Πεντηκοστής (πενήντα μέρες από το Πάσχα), πήγαιναν στην εκκλησία, έχοντας στα χέρια τους καρυδόφυλλα και νερό.
ΣΤ. Ακίνητες εορτές της άνοιξης
Οι ακίνητες γιορτές της άνοιξης είναι των Αγίων Σαράντα στις 9 Μαρτίου, στις 25 Μαρτίου ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου. Στις 23 Απριλίου είναι του Αγίου Γεωργίου, στις 2 Μαΐου του Αγίου Αθανασίου, στις 21 Μαΐου των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης, στις 8 Μαΐου του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου, και στις 9 Μαΐου του Αγίου Χριστοφόρου. Τον Απρίλιο είναι επίσης το Σάββατο του Λαζάρου κ’ η Κυριακή των Βαΐων.
Ζ. Γιορτές του καλοκαιριού
Μερικές από τις γιορτές του καλοκαιριού είναι της Αγίας Μαρίνας στις 17 Ιουλίου, του προφήτη Ηλία στις 20 Ιουλίου, της Αγίας Παρασκευής στις 25 και του Αγίου Παντελεήμονα στις 27 Ιουλίου.
Οι γιορτές του Αυγούστου είναι η Μεταμόρφωση του Σωτήρος στις 6, η Κοίμηση της Θεοτόκου στις 15, και ο Αποκεφαλισμός του Ιωάννη του Προδρόμου στις 29 του μηνός.
Η. Γιορτές του φθινοπώρου ως την εορτή του Αγίου Φιλίππου
Στις 8 Σεπτεμβρίου είναι τα Γενέθλια της Θεοτόκου. Στις 14 η Ύψωση του Τιμίου Σταυρού, στις 17 Σοφίας, Πίστεως, Ελπίδας και Αγάπης του ίδιου μήνα.
Τον Οκτώβριο γιορτάζεται ο Άγιος Δημήτριος στις 26, και της Αγίας Σκέπης της Θεοτόκου στις 28.
Στις 8 Νοεμβρίου είναι η γιορτή των Ταξιαρχών Μιχαήλ και Γαβριήλ. Στις 9 του μήνα είναι του Αγίου Νεκταρίου Χρυσοστόμου και στις 14 Νοεμβρίου η γιορτή του Αγίου Φιλίππου.