Τελετουργίες από ΑΜΙΣΙΑΝΩΝ, Δ. ΠΑΓΓΑΙΟΥ, Π.Ε. ΚΑΒΑΛΑΣ
Β. ΕΘΙΜΑ ΤΟΥ ΛΑΙΚΟΥ ΕΟΡΤΟΛΟΓΙΟΥ
Β.α Η ΣΑΡΑΚΟΣΤΗ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ
Η Σαρακοστή των Χριστουγέννων, αρχίζει στις 15 Νοεμβρίου και τελειώνει στις 25 Δεκεμβρίου. Κατά την διάρκεια της Σαρακοστής δεν τρώγεται κρεάς αλλά καταναλώνεται ψάρι εκτός από τις ημέρες Τετάρτη και Παρασκευή. Το ψάρι τρώγεται μέχρι τις 17 Δεκεμβρίου. Η νηστεία γίνεται για να λάβουμε το σώμα και το αίμα του Ιησού Χριστού. Η λειτουργία κατά το διάστημα αυτό τελείται κάθε Κυριακή καθώς και τις γιορτές. Την παραμονή των Χριστουγέννων φυλάγαμε το Χριστό. Δεν κοιμόμασταν όλη νύχτα, ξαγρυπνούσαμε και λέγαμε παραμύθια γύρω από την φωτιά. Τρώγαμε ξερά φρούτα και περιμέναμε να γεννηθεί ο Χριστός. Πολύ πρωί πηγαίναμε στην εκκλησία και μεταλαβαίναμε αφού είχαμε πριν νηστέψει για σαράντα μέρες. Μετά την εκκλησία ακολουθούσαν χοροί στην πλατεία του χωριού. Το χριστουγεννιάτικο φαγητό ήταν βοδινό κρέας ή γαλοπούλα και γλυκιά που ετοίμαζαν οι γυναίκες μας τις μέρες αυτές. Δύο τρεις οικογένειες από εμάς αγοράζαμε ένα βόδι, το τεμαχίζαμε σε ίσα μέρη και κάθε οικογένεια έπαιρνε με κλήρο το μερίδιο της. Ένα μέρος από το κρέας το έριχναν οι γυναίκες μας μέσα σε πήλινα δοχεία. Το έκοβαν σε μικρά κομμάτια, έριχναν μέσα αλάτι και το έκαναν παστό για να έχουμε κρέας όλο το χειμώνα. Όποτε ήθελαν οι γυναίκες μας να μαγειρέψουν έβαζαν ένα κομμάτι κρέας και το μαγείρευαν. Το απόγευμα επισκεπτόμασταν τα συγγενικά σπίτια και φιλούσαμε τα χέρια των ηλικιωμένων. Τα παιδιά έβγαιναν μια μέρα πριν από τα Χριστούγεννα και έλεγαν τα εξής κάλαντα:
Χριστός γεννέθεν
Χαρά του κόσμου
Χα καλή ώρα, καλή σ΄μερα
Χα καλόν παιδίν οψέ γεννέθεν
Οψε γεννέθεν ουρανοστάθεν
Τον εγέννεσεν η Παναγιά
Τον ενέστεσεν Αια-Παρθένος
Εκαβάλεψεν χρυσόν πουλάριν.
Έρπαξαν ατον οι χιλ Εβραίοι
Χιλ Εβραίοι και μυρ Εβραίοι
Ασ’ ακροντικά και στη καρδιάν
Αίμαν έσταξεν, χολή κι εφάνθεν
Ουμπαν έσταξεν και μύρος έτον,
Μύρος έτον και μυρωδιά.
Εμυρίστεν ατό ο κόσμος όλον
για μυρίστ’ ατό κι εσύ Αφέντα.
Έρθαν του Χριστού τα παλικάρα
και θημίζνε τον νοικοκύρην
νοικοκύρην και βασιλέαν.
Δάβα σου ταρέζ’ κι έλα στην πόρταν
δως μας ούβαζ και λεφτοκάρα
κι αν ανοίεις μας, χαράν στην πόρτα σ’.
(Κυριάκος Στρατηλάτης)
Β.β ΤΟ ΔΩΔΕΚΑΗΜΕΡΟ(25 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ-5 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ)
Κατά το δωδεκαήμερο μπορούμε να φάμε ακόμη κρέας και την Τετάρτη και την Παρασκευή μέχρι της 4 Ιανουαρίου. 5 Ιανουαρίου κρατάμε νηστεία από λάδι για να πάρουμε τον αγιασμό των Φώτων. Το βράδυ της παραμονής της Πρωτοχρονιάς μαζευόμασταν όλοι για χορό. Κάθε φορά ορίζαμε εμείς οι ίδιοι που θα γινόταν ο χορός. Συνήθως γινόταν στην πλατεία. Εκεί χορεύαμε οι άνδρες και οι γυναίκες χωριστά. Οι νύφες φιλούσαν τα χέρια των πεθερικών τους. Πολλές φορές τα πάντα ήταν χιονισμένα και τα καθαρίζαμε με τα φτύαρια το χιόνιγια να γίνουν οι χοροί. Την ημέρα αυτή, τα παλικάρια τύλιγαν με τη κάπα τους τη κοπέλα που αγαπούσαν και τη φιλούσαν τόσο δυνατά μέχρι να της αφήσουν σημάδι. Όταν ξημέρωνε, τα αγόρια του χωριού σχημάτιζαν παρέες και γύριζαν σπίτια για τα κάλαντα. Όταν τελείωναν τα κάλαντα, η σπιτονοικοκυρά τους δώριζε σιτάρι, καλαμπόκι, βούτυρο, κρασί, αυγά, πλιγούρι και ξερά φρούτα. Μετά γιορτάζαμε τα Φώτα. Τα Φώτα συνδέονταν με νεκρικές τελετές και έθιμα. Οι ψυχές των νεκρών αφού παρέμειναν στο πάνω κόσμο δώδεκα μέρες, ξαναγύριζαν στο κάτω κόσμο. Την παραμονή των Φώτων ετοιμάζαμε σε κάθε σπίτι που είχαμε από ένα νεκρό, δώδεκα είδη φαγητών για να φάνε οι ψυχές των πεθαμένων, πριν γυρίσουν στο κάτω κόσμο. Έκαναν οι γυναίκες μας φασόλια, δαμάσκηνα, πιλάφια, φακές. Τα πιάτα με τα φαγητά τα βάζαμε στη σειρά κάτω στο πάτωμα σε μια μεριά κοντά στα εικονίσματα, βάζαμε κουτάλια, πιρούνια για τους νεκρούς. Όταν ξημέρωνε πηγαίναμε πρωί-πρωί στην εκκλησία για να πάρουμε αγιασμό και να ραντίσουμε μ’ αυτό τα σπίτια μας. Τον αγιασμό τον φυλάγαμε για τους νεκρούς αλλά και για τους ετοιμοθάνατους. Τον σταυρό τον ρίχναμε σ’ ένα πηγάδι, αφού δεν υπήρχε ποτάμι. Όλοι έπαιρναν αγιασμό και άναβαν τη λαμπάδα του παπά. Μετά την λειτουργιά γινόταν περιφορά όλων των εικόνων. Γινόταν δημοπρασία και κρατούσαμε ο καθένας από μια εικόνα. Μετά την περιφορά κρεμούσαμε τις εικόνες έξω από την εκκλησία και προσκυνούσαμε με τη σειρά. Ο παπάς με δύο μικρά παιδιά γυρνούσε τα σπίτια και ράντιζε με το βασιλικό τα σπίτια και τους ανθρώπους. Την παραμονή των Φώτων πλενόμασταν και καθαριζόμασταν για να μην μας χτυπήσει ο διάβολος. Το πρωί των Φώτων βγάζαμε νερό από το πηγάδι γιατί υπήρχε η παράδοση πως κάποιος συγχωριανός είχε βρει χρήματα στο νερό του πηγαδιού του.
(Κωνσταντίνος Μιχαηλίδης)
Β.γ ΓΙΟΡΤΕΣ ΤΟΥ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ
2 Φεβρουαρίου γιορτάζαμε την Υπαπαντή, όταν δηλαδή πήγε η Παναγιά με τον Ιωσήφ στην εκκλησία για να σαραντίσει μετά την γέννηση του Χριστού. Πήγαν τον Ιησού στην εκκλησία για να σαραντίσει και εκεί ήταν ο Άγιος Συμεών ο οποίος ήταν τότε σε μεγάλη ηλικία και παρακαλούσε το Θεό να δει τον Ιησού Χριστό και μετά να πεθάνει. Έτσι αξιώθηκε και τον πήρε στα χέρια του και είπε ‘νυν απολύεις τον Δούλο σου Δέσποτα’. 10 Φεβρουαρίου γιορτάζαμε τον Άγιο Χαράλαμπο οποίος σε μεγάλη ηλικία μαρτύρησε. Τον έσερναν από τα γένια και μαρτύρησε πάρα πολλά. 17 Φεβρουαρίου γιορτάζουμε τον Άγιο Θεόδωρο τον Τήρωνο ο οποίος ονομάστηκε έτσι γιατί ήταν στο τάγμα των νεοσύλλεκτων και όταν ομολόγησε την πίστη του βρήκε μαρτυρικό θάνατο.
(Μιχαηλίδου Σουσάνα)
Β.δ ΑΠΟΚΡΙΕΣ
Τις απόκριες τις γιορτάζαμε με χορούς, καρναβάλια, τραγούδια και τραπέζια. Την ημέρα της Αποκριάς σφάζαμε ένα αρνί, κάναμε πίτες και ετοιμάζαμε το τραπέζι. Μετά πηγαίναμε από σπίτι σε σπίτι και δίναμε συγχώρεση ο ένας στον άλλο. Αφού γινόταν αυτό, πηγαίναμε στο σπ΄τι του μεγαλύτερου αδερφού ή της αδερφής. Την άλλη μέρα το πρωί σηκωνόντουσαν οι γυναίκες μας, έπαιρναν τα πιάτα και τις κατσαρόλες, τα έβγαζα έξω και τα έτριβαν με τη στάχτη. Τα κόκκαλα και τα κρέατα τα δίναμε στα σκυλιά γιατί νηστεύαμε όλη τη Σαρακοστή. Η καθαρά Δευτέρα ήταν για τις γυναίκες μας. Εκείνη την ημέρα καθαρίζανε. Εμείς πηγαίναμε στα χωράφια και οι γυναίκες μας έπλεναν τα σκεύη της κουζίνας για να είναι καθαρά τη Μεγάλη Σαρακοστή, καθάριζαν το σπίτι και πλένονταν. Οι μικροί έπαιρναν αλεύρι και με τα δάχτυλα τους έκαναν διάφορα σχέδια στους τοίχους του σπιτιού που ήταν κατάμαυροι από τις καπνιές. Τα φαγητά ήταν νηστίσιμα για όλους και η νηστεία ήταν υποχρεωτική για όλους, μικρούς και μεγάλους. Μετά το φαγητό, οι νέοι και οι κοπέλες, έβγαιναν στις πλατείες του χωριού για να τραγουδήσουν και να χορέψουν όπως κάνανε σε κάθε γιορτή.
(Κυριάκος Στρατηλάτης)
Β.ε ΚΙΝΗΤΕΣ ΕΟΡΤΕΣ
Το Πάσχα πέφτει πάντοτε την Κυριακή και η ημερομηνία είναι πάντοτε κινητή. Πιάνει από τον Απρίλιο και τυχαίνει μέχρι και 8 Μαΐου. Η σαρακοστή του Πάσχα είναι κινητή γιορτή. Αρχίζει την Καθαρά Δευτέρα με νηστεία άνευ ελαίου. Δεν τρώγεται κρέας, ούτε ψάρι, αυγά, τυρί και γάλα. Ψάρι τρώγεται την ημέρα του Ευαγγελισμού στις 25 Μαρτίου. Τότε είναι ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου δηλαδή ο άγγελος του Κυρίου έφερε το μήνυμα στην Παναγία, ότι θα γεννήσει τον Ιησού Χριστό. Η μεγάλη εβδομάδα αρχίζει με τη Κυριακή των Βαΐων. Η Κυριακή αυτή μας θυμίζει τη θριαμβευτική είσοδο του Χριστού πάνω σ’ ένα γαϊδουράκι στα Ιεροσόλυμα και την υποδοχή του με βάγια. Την ημέρα αυτή στολίζονται οι εκκλησίες με βάγια, με λουλούδια και με δάφνες. Την Μεγάλη Πέμπτη βάφουμε τα αυγά και καίμε το ομοίωμα του Ιούδα. Τα αυγά τα ανοίγαμε με καρφίτσα από πίσω, αδειάζαμε το αυγό και μετά ρίχναμε γύψο ή ψημένη ζάχαρη. Οι φούρνοι του χωριού έψηναν κουλουράκια και τσουρέκια όλη την ημέρα. Το βράδυ πήγαινε όλη η οικογένεια στην εκκλησία για να ακούσει τα 12 Ευαγγέλια. Όταν γυρίζαμε στο σπίτι από την εκκλησία, κρατούσαμε αναμμένα κεριά και τα σβήναμε μέσα στο σπίτι και τα τοποθετούσαμε στο εικονοστάσιο. Κάθε βράδυ μια ομάδα νέων, μάζευαν ξερά χόρτα, ξύλα, άχυρα και κοπριά μέχρι την Μεγάλη Παρασκευή για τη φωτιά που θα άναβαν τη νύχτα της Ανάστασης στους χορούς. Τη Μεγάλη Πέμπτη, μετά το τέλος της λειτουργίας, έμεναν οι κοπέλες και στόλιζαν τον επιτάφιο με λουλούδια μέχρι τα χαράματα. Τη Μεγάλη Παρασκευή γινόταν η περιφορά του επιταφίου γύρω από την εκκλησία και στα νεκροταφεία του χωριού. Στο νεκροταφείο οι συγχωριανοί πήγαιναν στο μνήμα του δικού του νεκρού και το θρηνούσαν. Την ημέρα της Ανάστασης στρώναμε τα τραπέζια στο σπίτι με κρέας, αυγά, κουλούρια, τυριά, βούτυρα και κότες. Την μέρα αυτή επισκεπτόμασταν τους συγγενείς και οι νεότεροι φιλούσαν τα χέρια των ηλικιωμένων.
(Μιχαηλίδου Σουσάνα)
Β.ζ ΓΙΟΡΤΕΣ ΤΟΥ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙΟΥ
Το καλοκαίρι έχουμε στις 15/8 τη Σαρακοστή του δεκαπενταύγουστου. Στης 1/8 έχουμε αυστηρή νηστεία σε όλα, η οποία τελειώνει στις 14 Αυγούστου, Στις 15 Αυγούστου γιορτάζουμε την Κοίμηση της Θεοτόκου. 6 Αυγούστου γιορτάζουμε τη μεταμόρφωση του Σωτήρος Ιησού Χριστού ο οποίος φανερώθηκε στο όρος Θαβώρ στον Πέτρο, στον Ιάκωβο και στον Ιωάννη. Εκείνη την ημέρα ψάλλεται το τροπάριο «μεταμορφωθείς ει τω όρει Χριστέ ο θεός». Τρώγεται μόνο ψάρι και η λειτουργία τελείται κανονικά. 29 Αυγούστου είναι η αποκεφάλιση του τίμιου Προφήτου Προδρόμου και Βαπτιστού Ιωάννη. Είναι νηστεία και δεν τρώγεται λάδι. Ο προφήτης πρόδρομος βρήκε μαρτυρικό θάνατο, με αποκεφαλισμό, επειδή έκανε παρατήρηση για τον παράνομο δεσμό της Ηρωδιάδος με τον Ηρώδη. 31 Αυγούστου γιορτάζουμε την κατάθεση της τίμιας ζώνης. 20 Ιουλίου γιορτάζεται του προφήτου Ηλία ο οποίος έκλεισε τους ουρανούς για 3.5 χρόνια και έτσι δεν έβρεχε. Η μέρα θεωρείται αργία.
(Μιχαηλίδου Σουσάνα)
Β.η ΓΙΟΡΤΕΣ ΤΟΥ ΦΘΙΝΟΠΩΡΟΥ Ως ΤΗΝ ΕΟΡΤΗ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΦΙΛΙΠΠΟΥ
8 Σεπτεμβρίου γιορτάζεται το γενέθλιον της Υπεραγίας Θεοτόκου. Η μέρα θεωρείται αργία και τρώγεται μόνο ψάρι. 14 Σεπτεμβρίου γιορτάζεται η Ύψωσις του τιμίου και Ζωοποιού Σταυρού. Η Αγία Ελένη με το γιο της Κωνσταντίνο βρήκαν τον Τίμιο Σταυρό, το 325 μ.Χ. Εκείνη η μέρα είναι αργία και νηστεία χωρις λάδι. 23 Σεπτεμβρίου γιορτάζεται η σύλληψη του Τίμιου Προδρόμου και αυτή τη μέρα γίνεται η φθινοπωρινή ισημερία και δε τρώγεται το λάδι. 26 Οκτωβρίου γιορτάζεται ο Άγιος Δημήτριος του οποίου το λείψανο βρίσκεται στη Θεσσαλονίκη στην εκκλησία του Αγίου Δημητρίου. 28 Οκτωβρίου γιορτάζεται η Αγία Σκέπη της Υπεραγίας Θεοτόκου και η εθνική εορτή της 28ης Οκτωβρίου. 1 Νοεμβρίου γιορτάζεται η εορτή των Αγίων Αναργύρων Κοσμά και Δαμιανού και της μητέρας τους, της Θεοδότης. 8 Νοεμβρίου έχουμε τη σύναξη του Αρχιστράτηγου Μιχαήλ και Γαβριήλ και των λοιπών ασωμάτων δυνάμεων τα οποία χωρίζονται σε νέα τάγματα. Άγγελοι, Αρχάγγελοι, χερουβίμ Σεραφίμ, Κυριότητες, Δυνάμεις, Εξουσίες, Αρχές και Θρόνοι. Το 10ο τάγμα έπεσε στο κενό γιατί ήθελε να φτάσει στο Θεό και έγινε ο Διάβολος. 14 Νοεμβρίου γιορτάζεται ο Άγιος Απόστολος του Φιλίππου ο οποίος βρήκε μαρτυρικό θάνατο. Τον σταύρωσαν ανάποδα στη Φρυγία. Έχουμε αργία και τρώγεται μόνο ψάρι. 15 Νοεμβρίου μπαίνουμε στη νηστεία των Χριστουγέννων. 21 Νοεμβρίου έχουμε τα εισόδια της Υπεραγίας Θεοτόκου όπου η Παναγιά όταν ήταν 3 χρονών την πήραν οι γονείς της και την αφιέρωσαν στην εκκλησία από όπου βγήκε όταν 15 χρονών όπου και αρραβωνιάστηκε τον τότε αυτοκράτορα Μαξιμιανό. Μαρτύρησε το 305. 26 Νοεμβρίου γιορτάζεται ο Άγιος Στέφανος ο οποίος είναι προστάτης των μικρών παιδιών και των άτεκνων μητέρων. 30 Νοεμβρίου γιορτάζεται ο Άγιος Απόστολος Ανδρέας, αδερφός του απόστολου Πέτρου. Ήταν μαθητής του Ιησού Χριστού, οποίος ονομάζεται πρωτόκλητος επειδή ακολούθησε πρώτος τον Χριστό. Τον κήρυξε σε πολλά μέρη και υπέστη πολλά για το σώμα του Χριστού και απεβίωσε στη Πάτρα της Αχαΐας. Τον σταύρωσαν με το κεφάλι και η μέρα είναι αργία.
(Μιχαηλίδου Σουσάνα)