Τελετουργίες από ΠΑΝΑΓΙΑΣ, Δ. ΘΑΣΟΥ, Π.Ε. ΚΑΒΑΛΑΣ

Πνευματικός Βίος
Η Σαρακοστή πριν από τα Χριστούγεννα
Η γιορτή του Αγίου Φιλίππου στις 14 Νοεμβρίου είναι το ορόσημο για την αρχή της νηστείας των Χριστουγέννων. Έπειτα ακολουθεί στις 30 Νοεμβρίου η γιορτή του Αγίου Ανδρέα που πίστευαν ότι εκείνη την μέρα «αντρειεύει» μεγαλώνει το κρύο. Σ’ αυτές τις γιορτές δεν έχουμε έθιμα γιατί εκείνη την εποχή οι άνθρωποι ενδιαφέρονταν να μαζέψουν τις σοδειές του χειμώνα. Έπειτα ακολουθούν οι γιορτές της Αγίας Βαρβάρας στις 4 Δεκεμβρίου, του Αγίου Σάββα στις 5 και του Αγίου Νικόλα στις 6. Και σε αυτές τις γιορτές δεν υπάρχουν λατρευτικά έθιμα για εκείνη την περίοδο, οι κάτοικοι του χωριού μάζευαν ελιές από το πρωί ως το βράδυ. Στις 12 Δεκεμβρίου που γιορτάζει ο Άγιος Σπυρίδωνας έλεγαν ότι έπαιρνε «σπυρί» δηλαδή ότι μεγαλώνει η μέρα. Ακόμα δεν έπρεπε να δουλεύουν οι τσαγκάρηδες. Στις 18 Δεκεμβρίου είναι η γιορτή του Αγίου Μοδέστου όπου είχαν την τιμητική τους τα ζώα.

Χριστούγεννα
Συνήθως το λιομάζωμα τελειώνει τις παραμονές των Χριστουγέννων. Όσοι δεν τα τελείωναν επειδή είχαν πολλά ελαιόδεντρα σταματούσαν κάποιες μέρες μέχρι του Αγίου Ιωάννη στις 7 Ιανουαρίου. Την παραμονή των Χριστουγέννων που ήταν μέρα νηστίσιμη, οι χωρικοί που είχαν γουρουνάκια τα έτρεφαν ειδικά για τα Χριστούγεννα, έσφαζαν το γουρούνι πρωί πρωί. Μετά ακολουθούσαν ολόκληρη διαδικασία για να το καθαρίσουν. Το έκοβαν, το «πάστωναν» αρκετό κρέας σε πήλινα σκεύη για τον υπόλοιπο χειμώνα( αυτό ήταν σαν την σημερινή κατάψυξη και έφτιαχναν και λουκάνικα. Δείγμα αγάπης και αλληλεγγύης των συγγενών στην Παναγιά είναι το γεγονός ότι όσοι δεν είχαν γουρούνι δικό τους, τους πήγαιναν οι υπόλοιποι για να κάνουν Χριστούγεννα με ντόπιο κρέας. Παρατηρούμε επίσης και ανταλλαγές φαγητών και γλυκών. Έπειτα προετοίμαζαν το βραδινό τραπέζι. Ζύμωναν ψωμί, στρογγυλό και έβαζαν μέσα ένα ξερό κουκί και το έψηναν. Έπειτα από το συμμάζεμα του σπιτιού έφτιαχναν το «χαψαλί» (τυλιχτό σαραγλί) για να κεράσουν το δωδεκαήμερο. Επίσης εκείνη την μέρα άνοιγαν και τα «τουλούμια» (ασκιά από κατσίκα). Το δέρμα των κατσικιών, το καθάριζαν, το αλάτιζαν και το ξέραιναν στον ήλιο. Μετά το φούσκωναν από το πόδι, το έδεναν και το κρεμούσαν από το ταβάνι μέσα στο τουλούμι, όλη τη Σαρακοστή έβαζαν το κατσικίσιο γάλα γιατί ήταν παχύ και δεν το έπιναν. Το γάλα γινόταν πηχτό σαν μαλακό τυρί και ξινό, ήταν το «τουλουμίσιο τυρί». Το πρωί βέβαια πήγαιναν τα παιδιά στα σπίτια και έλεγαν τα κάλαντα και οι νοικοκυρές τους έδιναν σύκα, καρύδια, ρόδια και χρήματα. Το βράδυ μαζεύονταν η οικογένεια γύρω από το τραπέζι που είχε νηστίσιμα(πατάτες, τουρσί, φρούτα, καρύδια, σύκα, ρόδια, ελιές και το χριστόψωμο). Πάνω στο τραπέζι έβαζαν ένα αναμμένο θυμιατό που μύριζε δεντρολίβανο. Ο πιο μεγάλος σταύρωνε με το μαχαίρι το ψωμί και το θυμιάτιζε λέγονταν «βοήθεια μας και του χρόνο να είμαστε γεροί.». Έπειτα έκοβε κομμάτια για την οικογένεια, για το Χριστό, για το σπίτι, τα δέντρα και τα ζώα. Όποιος τύχαινε το κουκί ήταν ο τυχερός του σπιτιού.
Την άλλη μέρα πήγαιναν όλοι στην εκκλησία. Για μεσημεριανό έψηναν μπριζόλες από το ντόπιο γουρούνι στα κάρβουνα ή έκαναν σούπα το κεφάλι του, την «πηχτή». Επίσης άνοιγαν και το κρασί που απέμενε από τα σταφύλια. Μετά ξεκουράζονταν και το απόγευμα ξεκινούσαν οι επισκέψεις, οι λεγόμενες «βίζιτες». Όσοι από αυτούς που γιόρταζαν είχαν την πόρτα ανοιχτή πήγαινε όλο το χωριό. Όσοι την είχαν κλειστή πήγαιναν μόνο οι συγγενείς και οι φίλοι. Κερνούσαν γλυκά του κουταλιού και σαραγλί. Για Χριστουγεννιάτικο δέντρο είχαν ένα πεύκο από το βουνό όπου κρεμούσαν βαμβάκι, φρούτα, κουκλάκια και ότι άλλο είχαν. Στις επισκέψεις υπάρχει μια παράξενη συνήθεια, οι επισκέπτες έπρεπε να πάρουν τα γλυκά, αν δεν τα φάνε, στο σπίτι. Θεωρούνταν τσιγκουνιά αν η νοικοκυρά δεν τα έδινε και τα κρατούσε. Επίσης συνηθιζόταν η νοικοκυρά να δίνει γλυκά και για τους συγγενείς των επισκεπτών.

Πρωτοχρονιά
Την παραμονή της Πρωτοχρονιάς συγύριζαν το σπίτι, έφτιαχναν μπακλαβά, γαλακτομπούρεκο, κανταΐφι και το φαγητό. Τα παιδιά έλεγαν τα κάλαντα και τους έδιναν μια πεντάρα. Προετοίμαζαν την «σμιθόπιτα» τη σημερινή βασιλόπιτα. Η συνταγή ήταν ίδια με το χριστόψωμο αλλά είχαν μέσα μέλι για να είναι γλυκιά. Βέβαια αντί για κουκί έβαζαν νόμισμα για το καλό του χρόνου. Το βράδυ γινόταν ότι και τα Χριστούγεννα μόνο που τώρα το τραπέζι δεν είναι νηστίσιμο. Μετά το φαγητό έπαιζαν χαρτιά για το καλό στα σπίτια τους ή και αλλού.
Το βράδυ της παραμονής οι ελεύθερες κοπέλες έπαιρναν ένα φύλλο ελιάς, το σάλιωναν και το τοποθετούσαν πάνω σε στάχτη από το τζάκι. Μετά έβαζαν στο μυαλό τους το όνομα του αγαπημένου τους ή αν θα παντρευτούν την επόμενη χρονιά και αν το φύλλο πεταγόταν θα γινόταν η επιθυμία τους, διαφορετικά όχι.
Ανήμερα την Πρωτοχρονιά η νοικοκυρά έβγαινε έξω πολύ πρωί και χωρίς να την δει κανείς έπαιρνε μια πέτρα, πήγαινε μπροστά στο εικονοστάσι και έλεγε: «όσο βαριά είναι η πέτρα να είναι και η σακούλα/ πορτοφόλι του σπιτιού». Η πέτρα τοποθετούνταν στο εικονοστάσι σε κρυφό μέρος. Έπειτα πήγαιναν στην εκκλησία και ο μικρότερος έπαιρνε μαζί του ένα ρόδι για να ‘διαβαστεί’ στην εκκλησία. Μετά πήγαιναν όλοι σπίτι, έριχνε το ρόδι στη μέση του δωματίου με δύναμη και έλεγε: «χρόνια πολλά, καλή χρονιά και όσο κόκκινο είναι το ρόδι, έτσι να είναι και τα πρόσωπα του σπιτιού από υγεία. Μετά πρόσεχαν ποιος θα έρθει πρώτος στο σπίτι και ήθελαν να είναι καλός άνθρωπος για να κάνει καλό ποδαρικό και να πάει καλά η χρονιά Το βράδυ γίνονταν οι επισκέψεις αλλά τα γλέντια δε γίνονταν σε σπίτια αλλά σε μαγαζιά.

Θεοφάνεια
Την Παραμονή των Θεοφανείων(μεγάλος Αγιασμός) το πρωί, ημέρα νηστίσιμη πήγαιναν στην εκκλησία έπαιρναν αγιασμό και γύριζαν σπίτι. Εκεί έπιναν όλοι και το υπόλοιπο το ράντιζαν στο σπίτι και στα ζώα και τα χωράφια. Αργότερα ο παπάς γυρνούσε και φώτιζε το χωριό και του έδιναν χρήματα, μόνο κέρματα γιατί τα έριχναν στο δοχείο με νερό που κρατούσε ένα παιδί, φρούτα και ξηρούς καρπούς.
Επίσης ετοίμαζαν το ψωμί που θα θυμιάτιζαν το βράδυ βάζοντας μέσα ένα κουκούτσι από ελιά. Αυτό ήταν για το καλό των ελαιόδεντρων. Το γλυκό αυτής της γιορτής ήταν τα φοινίκια. Το βράδυ ετοίμαζαν το τραπέζι όπως την παραμονή των Χριστουγέννων, νηστίσιμο. Τώρα το γλυκό ήταν φοινίκια και πάνω στο τραπέζι υπήρχε ένα φλιτζάνι του καφέ, ξύδι ή κρασί. Μετά το θυμιάτισμα του ψωμιού έδιναν στο μικρότερο ένα αναμμένο κερί. Το παιδί ρωτούσε «να κάψω τον καλικάντζαρο;» «να τον κάψεις» έλεγαν οι άλλοι και βουτούσε το κερί στο φλιτζάνι. Πίστευαν ότι έτσι έδιωχναν τα ξωτικά που κυκλοφορούσαν το δωδεκαήμερο. Έπειτα έριχναν το κρασί ή το ξύδι στο τζάκι.
την άλλη μέρα πρωί-πρωί η νοικοκυρά μάζευε τη στάχτη από το τζάκι και την έριχνε γύρω από το σπίτι γιατί δεν έπρεπε να είναι εκεί, επειδή ήταν των καλικαντζάρων. Αργότερα πήγαιναν όλοι στην εκκλησία και παρακολουθούσαν τη βάφτιση του Χριστού σε ένα χώρο έξω από την εκκλησία, στις «τρεις πηγές». Πριν βγούνε έξω έβγαινε στο δεσποτικό ένας επίτροπος της εκκλησίας με την «παντιέρα» στο χέρι και ένα δίσκο. Η «παντιέρα» είναι το κοντάρι που κρέμεται η σημαία της βάφτισης και στην κορυφή έχει ένα ασημένιο σταυρό. Αυτή βγαίνει σε πλειστηριασμό: όποιος έδινε τα περισσότερα χρήματα κρατούσε την παντιέρα και την έδινε στο ελεύθερο παιδί του. Αυτός που την «πιάνει» δίνει τα χρήματα και γίνεται ο νονός του χωριού. Έξω στις τρεις πηγές που θα γίνει η βάφτιση βουτάει την άκρη του κονταριού στο νερό και δίνει ευχές για καλή υγεία, σοδειά, ελιές και αγάπη. Αν ο νονός είναι αγόρι πρέπει να φοράει αδιάβροχο γιατί οι φίλοι του τού ρίχνουν νερό. Από τον χαρακτήρα του παιδιού που κρατούσε την παντιέρα θα εξαρτιόταν αν θα πάει καλά η χρονιά κι θα είχαν ελιές τα δέντρα.
Μετά την λειτουργία και  το βάπτισμα όσοι νήστεψαν την προηγούμενη έπιναν αγιασμό από την κολυμπήθρα που υπήρχε ενώ όσοι δεν νήστεψαν έπιναν νερό από τις πηγές αφού θεωρούνταν και αυτό αγιασμένο. Κατόπιν όλοι μαζί με τα πόδια, το παιδί με την παντιέρα, οι φίλοι του, ο κόσμος και ο παπάς ψέλνοντας κατέβαιναν στη Χρυσή αμμουδιά και έριχνε από το λιμανάκι ο παπάς το σταυρό μέσα στη θάλασσα, όπου βουτούσαν τα αγόρια για να πιάσουν. Γύριζαν στο χωριό με τα πόδια και πήγαιναν στην εκκλησία.
Μετά τα παιδιά που βούτηξαν στη θάλασσα για τον σταυρό, με το δίσκο και το σταυρό, γυρνούσαν σ’ όλα τα σπίτια, χαιρετούσε ο κόσμος και τους έριχνε στο δίσκο χρήματα. Σ’ όλο το δρόμο έψελναν τον «Ιορδάνη».

Γιορτές Φεβρουαρίου
Στη 1 Φεβρουαρίου είναι του Αγίου Τρύφωνα. Η παράδοση λέει ότι ο Τρύφωνας ήταν ένας που πήγαινε στο αμπέλι του και στο δρόμο είδε την Παναγιά να πηγαίνει να «σαραντίσει» στην εκκλησία το παιδί της. Αυτός τότε κορόιδεψε Αυτήν και το παιδί και τότε η Παναγιά έστειλε κάποιον να πει στη γυναίκα του Τρύφωνα ότι ο άντρας της πληγώθηκε. Η γυναίκα του αναστατώθηκε, πήγε τον βρήκε και του διηγήθηκε τι έγινε. Τότε ο Τρύφωνας είπε: «πώς να πληγωθώ; Αφού κλαδεύω έτσι(κάνει σωστή κίνηση) και όχι έτσι(κάνει το δρεπάνι προς τα πάνω) και κόβεται. Γι’ αυτό την 1η Φεβρουαρίου κανείς δεν κάνει γεωργική δουλεία στην Παναγία και μάλιστα παίρνει αγιασμό από την εκκλησία και ραντίζει τα δέντρα και τα χωράφια. Αυτό το ράντισμα είναι καλό για το σκουλήκι.

Άγιος Συμεών
Ο Άγιος Συμεών γιορτάζεται 3 Φεβρουαρίου και 1 Σεπτεμβρίου και είναι ο φόβος και ο τρόμος των εγκύων γυναικών. Κλείνονται και τότε και τώρα στο σπίτι και δεν έβγαιναν καθόλου έξω. Μάλιστα δεν πρέπει να απαντήσει σε ερώτηση του τύπου «τι κάνεις» γιατί πιστεύουν ότι θα βγει σημάδι στο μωρό. Λένε ότι ρώτησαν κάποια έγκυο ‘τι κάνεις;’ Και εκείνη απάντησε «κεφτεδάκια» κι έπιασε εκείνη την ώρα το μέτωπο της και το παιδί βγήκε με ένα σημάδι καφέ στο μέτωπο. Υπάρχουν και άλλα πολλά παραδείγματα που επιβεβαιώνουν οι ίδιες οι μητέρες. Το βράδυ του Αγίου Συμεών η έγκυος έπρεπε να πάει στο κοτέτσι με ένα κανατάκι νερό, να βάλει τα χέρια στη πλάτη και να τα ξεπλύνει με νερό λέγοντας ταυτόχρονα: «ό,τι έκανα σήμερα και ό,τι δεν έκανα πίσω μου να μείνουν».

Απόκριες
Μετά την Κυριακή του τελώνη και του Φαρισαίου άνοιγε το Τριώδιο και άρχιζαν τα «καρναβάλια». Παρέες ντύνονταν με διάφορα ρούχα με τρόπο που να μην τους αναγνωρίζει κανείς. Κάλυπταν το πρόσωπο τους και τα χέρια. Κρατούσαν ένα μπαστούνι και κάθε βράδυ γυρνούσαν σε φιλικά τους σπίτια, μεταμφιεσμένοι. Στο δρόμο φοβέριζαν και πείραζαν όποιον έβρισκαν. Σε κάθε σπίτι έστηναν χορό, τραγουδούσαν και πείραζαν τους σπιτικούς. ¨όταν κουράζονταν και αποκάλυπταν τα πρόσωπα τους, η νοικοκυρά τους κερνούσε γλυκά, ξηρούς καρπούς και πίτες. Όλα αυτά γίνονταν κάθε βράδυ μέχρι την καθαρά Δευτέρα. Κατ’ εξοχήν αποκριάτικο τραγούδι ήταν ο ‘Χρυσός Αητός’. Την Κυριακή της Τυροφάγου τίναζαν τα τουλούμια. Άλλα τραγούδια που ακούγονται είναι ‘τ’ αυλάκια’, η ‘Γιάννηνα’, ‘Αχ δασκάλα μ’. Ειδικά το ‘στ’ αυλάκια’ ακούγεται πολύ αυτές τις μέρες και μάλιστα από πολλούς με αλλαγμένους στίχους με ακατάλληλο περιεχόμενο. Μόνο αν ζει κάποιος στη Παναγιά μπορεί να καταλάβει το κλίμα και τον διονυσιακό χαρακτήρα του καρναβαλιού.

Καθαρή Δευτέρα
Την Καθαρή Δευτέρα γίνονταν τα τελευταία μασκαρέματα. Αυτή την μέρα άρχιζε η νηστεία και όλοι έτρωγαν νηστίσιμα φαγητά όπως φασόλια, τουρσί, ελιές, χαλβά και θαλασσινά. Η νηστεία κρατούσε μέχρι το Πάσχα, για 40 μέρες απαγορευόταν το κρέας και τα ψάρια. Αφού τελείωναν οι δουλειές έβγαιναν στους δρόμους για να δουν τα τελευταία γλέντια. Μετά το 1973 παρακολουθούσαν όλοι το καρναβάλι της Παναγιάς με παρέλαση αρμάτων, έθιμο που επικρατεί μέχρι και σήμερα. Οι κάτοικοι της Παναγίας δούλευαν και δουλεύουν ένα μήνα από πριν την Αποκριά με κέφι για να φτιάξουν τα άρματα. Η παρέλαση ξεκινάει από την εκκλησία και καταλήγει στην πλατεία του χωριού. Μετά την παρέλαση ακολουθούν γλέντια στην πλατεία και τις ταβέρνες ενώ ο λαογραφικός σύλλογος ‘Βάκχος’ της Παναγίας προσφέρει δωρεάν κρασί σε όλους. Το γλέντι κρατάει μέχρι αργά το βράδυ.

Ψυχοσάββατο
Επικρατεί η άποψη ότι οι ψυχές με το Τριώδιο έβγαιναν έξω, κυκλοφορούσαν γύρω μας και χάνονταν ξανά του Αγίου Πνεύματος. Έτσι οι γυναίκες τα δύο ψυχοσάββατα της Σαρακοστής έβραζαν σιτάρι, τα κόλλυβα, το έβαζαν σε πιάτο, το σκέπαζαν με αλεύρι ψημένο και από πάνω ένα στρώμα ζάχαρη. Πάνω στη ζάχαρη έφτιαχναν ένα σταυρό με σταφίδες ή ρόδια. Αυτό το πήγαιναν στην εκκλησία, το άδειαζαν σε πανέρια, τα διάβαζε ο παπάς και τα μοίραζαν στον κόσμο.

Άγιοι Θεόδωροι
Των Αγίων Θεοδώρων ήταν το πρώτο Σάββατο μετά την Καθαρή Δευτέρα. Τότε οι γυναίκες πήγαιναν πάλι κόλλυβα στην εκκλησία και μετά τα μοίραζαν κυρίως στα ανύπαντρα κορίτσια. Οι κοπέλες πίστευαν ότι με τα κόλλυβα των Αγίων Θεοδώρων στο μαξιλάρι τους θα ονειρεύονταν αυτόν που πρόκειται να παντρευτούν. Οι κοπέλες έβαζαν επί τρεις νύχτες κάτω από το μαξιλάρι τους τα κόλλυβα και έλεγαν: Άγιε Θόδωρε καλές, άγιε και θαυματουργέ εσύ που στα βουνά γυρνάς και τις τύχες συναντάς, αν δεις και τη δική μου, να τη διπλοχαιρετάς. Αν κάθεται να σηκωθεί κ’ αν στέκει να μαραίνει κι όποιο είναι το τυχερό μου, να ‘ρθει απόψε στ’ όνειρο μου. 

Πάσχα
Σάββατο του Λαζάρου
Πρωί του Σαββάτου οι νοικοκυρές έκαναν γενικό καθαρισμό του σπιτιού. Αυτή τη μέρα τα παιδιά έβγαιναν με ένα μικρό καλάθι στα κάλαντα. Πήγαιναν σε διάφορα σπίτια και έλεγαν τα κάλαντα και τους έδιναν χρήματα και αυγά. Όσοι ασχολούνταν με την μελισσοκομία έφτιαχναν κεριά που θα άναβαν όλη την Μ. εβδομάδα στην εκκλησία.

Κυριακή των Βαΐων
Δεν έχουμε κανένα λατρευτικό έθιμο παρά μόνο ότι συνηθίζουν να τρώνε ψάρια αυτή την μέρα.

Μ. Δευτέρα
Γινόταν το πλύσιμο των ρούχων, των ατόμων και του σπιτιού. Τα ασπρόρουχα μιας και δεν είχαν πλυντήριο τα έπλεναν στο πλυσταριό ή την αυλή. Το βράδυ πήγαιναν στην εκκλησία.

Μ. Τρίτη-Μ. Τετάρτη
Αυτές τις μέρες τακτοποιούσαν τα ρούχα που έπλυναν Έπειτα έκαναν τα πατροπαράδοτα πασχαλινά κουλουράκια, τα οποία έψηναν σε μεγάλες λαμαρίνες, στις οποίες έστρωναν λαδόχαρτο. Το βράδυ πήγαιναν στην εκκλησία.

Μ. Πέμπτη
Το πρωί της Μ. Πέμπτης έβαζαν ένα κόκκινο πανί στο μπαλκόνι ή το παράθυρο του σπιτιού. Έπειτα οι νοικοκυρές πήγαιναν στο κοτέτσι και έπαιρναν το πρώτο αυγό που το έλεγαν «μεγαλοπευκιάτικο». Αυτό το έβαφαν πρώτο και το έβαζαν στο εικονοστάσι. Το άφηναν εκεί όλο το χρόνο για το καλό του σπιτιού. Το παλιό αυγό το έριχναν στο κήπο γιατί δεν έπρεπε πατηθεί ή να πεταχτεί. Την μπογιά των αυγών την κρατούσαν 40 μέρες μετά το Πάσχα. ΤΟ βράδυ πήγαιναν στην εκκλησία και ξενυχτούσαν.

Μ. Παρασκευή
Πρωί-πρωί της Παρασκευής οι γυναίκες αφού έφευγαν από την εκκλησία πήγαιναν στους κήπους και έφερναν λουλούδια για τον επιτάφιο. Στην εκκλησία πήγαιναν και «αβάρτσα», ένα φυτό που μοσχοβολάει και μοιάζει με τη μολόχα και ο παπάς τη μοιράζει στους πιστούς μετά την πρωινή λειτουργία. Έπειτα στόλιζαν τον επιτάφιο. Αυτή τη μέρα απαγορευόταν να φάνε ακόμα και λάδι. Επίσης μετά την εκκλησία οι νονές πήγαιναν στα βαφτιστήρια τους το καθιερωμένο τσουρέκι, δηλαδή την «κουλούρα», την λαμπάδα και κάποιο δώρο. Η «κουλούρα» ήταν τυλιγμένη σε άσπρη πετσέτα και η μαμά του παιδιού έπρεπε να βάλει στην πετσέτα καφέ, ζάχαρη, ρύζι, κόκκινα αυγά και κάποιο δώρο. Κουλούρα και δώρα έστελναν και οι νύφες στις μαμάδες τους και στις πεθερές, αν δεν έμεναν στο ίδιο σπίτι. Το απόγευμα πήγαιναν στην εκκλησία και περνούσαν σταυρωτά κάτω από τον επιτάφιο. Επίσης έγραφαν το όνομα των χαμένων προσώπων τους για να μνημονευτούν στη βραδινή λειτουργία από τον παπά. Έτσι έφτανε το βράδυ όπου όλοι πηγαίνουν στην εκκλησία και έπαιρναν μέρος στην περιφορά του επιταφίου. Τέλος αυτή τη μέρα απαγορευόταν κάποιος να καρφώσει ή να λουστεί ή να κάνει σοβαρή δουλειά.

Μ. Σάββατο
Στην πρωινή λειτουργία του Μ. Σαββάτου, ημέρας για την κοινωνία, ο παπάς σκόρπιζε στην εκκλησία «βάγια» δάφνης την οποία χρησιμοποιούσαν στα φαγητά και στο ξεμάτιασμα. Το βράδυ στην «πρώτη Ανάσταση» έπαιρναν μαζί τους κουλουράκι και κόκκινο αυγό για να κάνουν «Χριστός Ανέστη». Έπαιρναν φως από τη λαμπάδα του παπά και το πήγαιναν σπίτι. Άναβαν το καντηλάκι, το οποίο δεν έπρεπε να σβήσει 40 μέρες. Μόλις γύριζαν από την εκκλησία έτρωγαν στο σπίτι τη μαγειρίτσα, σούπα φτιαγμένη από εντόσθια και συκωτάκια.

Κυριακή του Πάσχα
Το πρωί της Κυριακής περιέφεραν στο χωριό πάνω σε γαϊδουράκι το ομοίωμα του Ιούδα του Ισκαριώτη. Αυτό το έφτιαχναν με χόρτο, μέσα στο οποίο έβαζαν μπαρούτι και το έντυναν με ανδρικά ρούχα. Μετά την περιφορά, το πήγαιναν στην αυλή της εκκλησίας και το κρεμούσαν κάπου. Όταν έβγαιναν οι πιστοί και ο παπάς έξω και την ώρα που άρχιζαν να ψέλνουν το «Χριστός Ανέστη» έκαιγαν τον Ιούδα, ο οποίος έκανε θόρυβο από τα μπαρούτια που είχε μέσα. Το μεσημέρι έτρωγαν γεμιστό κατσικάκι με πατάτες στο φούρνο.

Εορτές της άνοιξης

Παραμονή Μάρτη
Αυτή τη μέρα έβαζαν στο χέρι των παιδιών τους ένα βραχιόλι, μια κλωστή σαν κορδόνι από κόκκινο και άσπρο χρώμα. Αυτό το έβαζαν για να μην τους μαυρίσει ο ήλιος που έρχεται με την άνοιξη. Μόλις έβγαινε ο μήνας ή την έκαιγαν στο τζάκι ή την έβαζαν κάτω από μια πέτρα στο χώμα. Μετά από 3 μέρες σήκωναν την πέτρα και ανάλογα με τα ζωύφια που ήταν από κάτω, από αυτήν μάντευαν το επάγγελμα του μέλλοντα συζύγου τα κορίτσια πχ αν έβρισκαν ψαλίδα θα έπαιρναν ράφτη, κατσαρίδα-οδηγό, σκουλήκι μαύρο-δάσκαλο.

Του Ευαγγελισμού
Πριν από πολλά χρόνια τα ξημερώματα της 25ης Μαρτίου, ακούγονταν τραγούδια του ΄21 στο χωριό από τα παιδιά του δημοτικού που γυρνούσαν με τους δασκάλους τους. Σήμερα ακούγονται από τα μεγάφωνα της κοινότητας. Το καθιερωμένο φαγητό αυτής της μέρας ήταν ψάρια ή μπακαλιάρος.

Άγιοι Σαράντα
Αυτή την ημέρα οι κάτοικοι της Παναγίας την εκτιμούσαν ιδιαίτερα. Μάλιστα έκαναν αυστηρή νηστεία ακόμα και το λάδι. Συνήθως έφτιαχναν τηγανίτες και μοίραζαν σαράντα κομμάτια, έσπερναν 40 σπόρους, έτρωγαν οικογενειακώς 40 ελιές ή 40 στραγάλια ή 40 σταφίδες.

Πεντηκοστή
Το πρωί τούτης της γιορτής πήγαιναν στην εκκλησία με φύλλα καρυδιάς και ένα καθαρό μαντήλι έστρωναν μπροστά τους κάτω στο πάτωμα της εκκλησία τα φύλλα και πάνω σ’ αυτά έβαζαν ανοιχτό μαντήλι για να γονατίζουν κατάλληλες στιγμές που απαιτείται από την Θεία λειτουργία. Μάλιστα έβαζαν και ένα φύλλο πάνω σε πονεμένο σημείο του σώματος πιστεύοντας ότι έτσι θα γίνει καλά Μετά από την εκκλησία τα φύλλα που γονάτιζαν τα ξέραιναν και τα έβαζαν στα μπαούλα για σκώρο.

Γιορτές του καλοκαιριού

Κλήδονας
Την παραμονή του Κλήδονα μια ελεύθερη κοπέλα έβαζε σ’ ένα τσουκάλι νερό από τρεις βρύσες χωρίς να μιλήσει. Τα υπόλοιπα παιδιά έβαζαν μέσα διάφορα αντικείμενα. Τα παιδιά ήταν αγόρια και κορίτσια και έπρεπε να είναι ελεύθερα. Μετά το σκέπαζαν με ένα κόκκινο μαντήλι, το κλείδωναν με αλυσίδα και έβαζαν πάνω ένα λουλούδι του Αϊ-Γιάννη του Κλήδονα, ένα χρυσάνθεμο το έβαζαν σ’ ένα υπόγειο και την άλλη μέρα το απόγευμα ένα μοναχοπαίδι αγόρι ή κορίτσι ξεκλείδωνε τον Κλήδονα, έβγαζε την αλυσίδα και με το κόκκινο πανί του έδεναν τα μάτια. Πριν τον ανοίξει έλεγαν:
Ανοίξατε τον Κλήδονα
να βγει η χαριτωμένη
να βγει η κόρα από τον οντά
σα νύφη στολισμένη.
Έβγαζε τα αντικείμενα και τα έδινε στον κάτοχο μαζί με ένα χαρτάκι από το ημερολόγιο, που αναγράφονταν στίχοι αγάπης. Αυτούς τους φώναζαν δυνατά και γελούσαν με αυτά που άκουγαν. Μετά τα ελεύθερα κορίτσια έπαιρναν λίγο νερό από το τσουκάλι στο στόμα τους και γυρνούσαν στο χωριό. Το πρώτο ανδρικό όνομα που θα ακουγόταν, τέτοιο όνομα θα είχε και αυτός που θα παντρευόταν. Μετά το έφτυναν.

1η Αυγούστου
Παραμονή της 1ης Αυγούστου δηλαδή αργά το βράδυ της 31 Ιουλίου οι μεγάλοι άναβαν τρεις φωτιές στη γειτονιά τους και μετά έβαζαν ένα σύκο, ένα καρύδι και σταφύλι. Πηδούσαν πάνω από κάθε φωτιά και έλεγαν:
Αύγουστος παραύγουστος
με σύκα με καρύδια
και κόκκινα σταφύλια

15 Αυγούστου
Για αυτή τη μεγάλη γιορτή στην οποία γιόρταζε το χωριό και η εκκλησία μας ακολουθούσαν νηστεία από την 1η Αυγούστου. Την ημέρα της γιορτής γινόταν πανηγύρι όπως και σήμερα. Γίνεται δηλαδή περιφορά της εικόνας της Κοιμήσεως της Θεοτόκου σε όλο το χωριό με συνοδεία πένθιμης μουσικής. Η περιφορά σε όλο το χωριό γίνεται όπως στον επιτάφιο. Ακολουθούν εκτός από τον ιερέα τους ψάλτες και οι τοπικές αρχές και οι άλλοι ιερείς αλλά κυρίως τεράστιο πλήθος κόσμου.
Μετά την λειτουργία οι πιστοί με πιατάκια πηγαίνουν στην αυλή της εκκλησίας για να πάρουν λίγο «κουλμπάνι». Εκεί υπάρχουν 3-4 μεγάλα καζάνια όπου έχουν μαγειρευτεί κρέας με πατάτες ή ρύζι ή κρεμμύδια ή κριθαράκι. Τα τρόφιμα τα πηγαίνουν οι χωριανοί και ο παπάς τα ευλογεί. Σε όλο το χωριό αυτές τις μέρες υπάρχουν πανηγυράδες με πάγκους και διάφορα αντικείμενα.

Αγίου Φανουρίου
Στις 27 Αυγούστου που είναι του Αγίου Φανουρίου έκαναν φανουρόπιτα. Το απόγευμα την πήγαιναν στον εσπερινό για να διαβαστεί η πίτα. Μετά την μοίραζαν κομμάτια σε ελεύθερα κορίτσια τα οποία την έβαζαν το βράδυ κάτω από το μαξιλάρι τους έλεγαν:
Αη Φανούριε καλέ
άγιε και θαυματουργέ
εκεί στα βουνά που γυρνάς
και τις τύχες συναντάς
αν δεις τη δικιά μου
στειλ’ την στο όνειρό μου.
Τα κορίτσια περίμεναν να δουν ένα σημαδιακό όνειρο που εξηγώντας το να φαίνεται το όνομα και κυρίως το επάγγελμα αυτού.

Αϊ Γιάννης
Πρόκειται για τον αποκεφαλισμό του Αγίου Ιωάννη που τιμούμε στις 29 Αυγούστου. Αυτή τη μέρα νήστευαν αυστηρά ακόμα και το λάδι και δεν έκοβαν τίποτα στρογγυλό όπως ψωμί, κρεμμύδι, καρπούζι κ.α. Αυτό το έκαναν γιατί έλεγαν ότι ήταν σα να έκοβαν οι ίδιοι το κεφάλι του Αγίου Ιωάννη. Δεν έτρωγαν ούτε μαύρο σταφύλι για να μη βγάλουν «μαύρες»(κάτι σαν μαύρες ελιές). Η νηστεία που έκαναν ήταν καλή και για τον πυρετό.

Γιορτές του φθινοπώρου
Στις φθινοπωρινές γιορτές δεν έχουμε ιδιαίτερα έθιμα γιατί οι άνθρωποι στην Παναγία ασχολούνταν με το καθάρισμα των ελαιόδεντρων και την συλλογή της σοδειάς και τους καρπούς της ελιάς.

Ύψωση του Τιμίου Σταυρού
Η ύψωση του Τιμίου σταυρού γιορτάζεται στις 14 Σεπτεμβρίου. Αυτή την μέρα εκτός από την νηστεία έπαιρναν βασιλικό από την εκκλησία, τον ξέραιναν και τον έβαζαν στο εικονοστάσι και το κρατούσαν για αγιασμό και ξεμάτιασμα. Σημαντικό ρόλο έπαιζε ο βασιλικός στο προζύμι. Όταν έφτιαχναν ψωμί το άφηναν να φουσκώσει και έβαζαν πάνω ένα κομμάτι βασιλικό γιατί πίστευαν ότι με την επέμβαση της θείας χάρης από τον ευλογημένο βασιλικό θα φουσκώσει.