Τελετουργίες από Π.Ε. ΔΡΑΜΑΣ, Δ. ΔΡΑΜΑΣ, ΧΩΡΙΣΤΗΣ

Β. Έθιμα του λαϊκού εορτολογίου

Σαράντα μέρες πριν τα Χριστούγεννα νηστεύουμε, γιατί θα είναι η γέννηση του Χριστού και ετοιμαζόμαστε να νηστεύουμε για να πάμε να κοινωνήσουμε.

Φτάνουμε μετά στη μέρα των Χριστουγέννων. Μαζευόμαστε στα σπίτια οι συγγενείς, είναι οικογενειακή γιορτή, μαζεύονται συνήθως στις μαμάδες πηγαίνουν τα παιδιά και γιορτάζουν τα Χριστούγεννα. Στρώνουν το τραπέζι με γαλοπούλα, με διάφορες σαλάτες, γλυκά, κρασιά και γιορτάζουν τη γέννηση του Χριστού. Περνάει και η μουσική, ο σύλλογος και λέει τα κάλαντα, όπως και τη Πρωτοχρονιά και το Πάσχα, από νωρίς γυρνάει όλο το χωριό και παίζουν τα κάλαντα. Μετά, φτάνουμε στην Πρωτοχρονιά, όπου το βράδυ της Πρωτοχρονιάς πάλι μαζεύεται η οικογένεια για να παίξει διάφορα τυχερά παιχνίδια για το καλό κατά το παραδοσιακό τρόπο. Μετά πάλι στρώνουμε τραπέζι γεμάτο φαγητά για να μας βρει ο καινούριος χρόνος χαρούμενους. Κατά την αλλαγή του χρόνου ακούγονται πυροβολισμοί έξω, σ’ όλες τις γειτονιές πυροβολούν κάποιοι. Κείνο το βραδ’ που μαζευόμαστε και τρώμε, γιορτάζουμε και γλεντάμε και χορεύουμε. Μετά κόβουμε βασιλόπιτα και σ’ όποιον τύχει το φλουρί, είν’ ο τυχερός της χρονιάς. Και την άλλη μέρα το πρωί, όποιος μας έρθει στο σπίτι μας, μας κάνει το ποδαρικό. Συνήθως είναι καλό να σε καν΄ ποδαρικό παιδί ή νέος άνθρωπος για να σε πάει καλά ο χρόνος και τον κερνάμε και το παιδί, αν είναι, το δίνουμε και λεφτά. Μετά απ’ τη Πρωτοχρονιά περνάνε μερικές μέρες κι έρχονται τα Άγια Θεοφάνια στις εξ Ιανουαρίου τα Άγια Θεοφάνια είναι που αγιάζονται τα νερά. Πριν αγιαστούν, όμως, τα νερά οι καλικάτζαροι είναι κάτω στη γη. Οι καλικάτζαροι έβγαιναν τα Χριστούγεννα , είναι κάτω στη γη και κόβουν το δέντρο και όταν έρχεται η ώρα για να φωτιστούν τα νερά, τότε φεύγουν κι οι καλικάτζαροι και το δέντρο ξανά γίνεται απ’ την αρχή. Εμάς, παλιά, η μάνα μας, μας έλουζε την παραμονή των Χριστουγέννων , πριν βγουν οι καλικάτζαροι και μετά ξανά τα Φώτα που αγιάζονταν τα νερά κι έφευγαν κι οι καλικάτζαροι. Την ημέρα των Φώτων, παλιά, ανέβαιναν με τα πόδια επάνω στη γκιόλα ο κόσμος μετά την εκκλησία κι ο παπάς έριχνε το σταυρό κει μέσα και τα παλληκάρια του χωριού έπεφταν μέσα και κι όποιος έπαιρνε το σταυρό, τον έπαιρνε και γύριζε στο χωριό και του έδιναν χρήματα, το μπαξίς, δηλαδή, το δώρο, φρούτα και χρήματα και τ‘ παιρνε αυτά για τον εαυτό του κι ήταν ο τυχερός της χρονιάς. Σήμερα, μετά την εκκλησία ο παπάς τη μέρα των Φώτων αγιάζει όλα τα σπίτια για να είναι όλο το χρόνο αγιασμένα. 

Ακόμα, στη σαρακοστή πριν τα Χριστούγεννα που νηστεύουμε κάναμε και τη “Βαρβάρα”  που είναι νηστίσιμα και καλή για την υγεία. Στις 4 Δεκεμβρίου είν’ η μέρα της Αγίας Βαρβάρας γιορτάζ’ όλ’ η Δράμα. Από βραδύς βράζουμε τη “Βαρβάρα” και το πρωί ανήμερα της Αγίας Βαρβάρας, παν σε τρία σπίτια, μοιράζουν “ Βαρβάρα”, αυτό είναι για την υγεία. Τη βράζουν μέσα στα σπίτια και είναι : για την υγεία .Τη βράζουν μέσα στο σπίτι και είναι για την υγεία καλό και για τις παιδικές αρρώστιες. Αυτό  είναι ένα ρόφημα που βάζουν μέσα σιτάρι ,σταφίδες , καρύδια, κανέλα και ζάχαρη, το βράζεις και γίνεται ένας πηκτός χυλός.

Τα καρναβάλια γινόταν εδώ στο χωριό μας παλιά, όποιοι είχαν γαϊδούρια ανέβαιναν επάνω τα καρναβάλια και γύριζαν στο σχολείο. Πήγαιναν και τα παιδιά από πίσω κι έτρεχαν να δουν τα καρναβάλια. Κι έστηναν ένα χορό απάν’ στο σχολείο και μαζευόταν όλο το χωριό και γλεντούσαν την Καθαρά Δευτέρα. Τώρα οι σύγχρονοι τα κάνουν αλλιώς. Βγαίνουν με τη μουσική έρχονται και ξένα συγκροτήματα και γιορτάζουν την Καθαρά Δευτέρα μέσα στο χωριό. Ντύνονται, όμως, στο χωριό μέσα τα κορίτσια με τις παραδοσιακές στολές, με τις κεκτημένες ποδιές και με τα άσπρα μαντίλια στο κεφάλ’ και παίζ’ η μουσική και χορεύουν. 

Από κει μετά μαζεύονται τα βράδια, πηγαίνουν και γλεντάν’ σ’ ένα μαγαζί και αυτό το γλέντι το καν’ ο σύλλογος. Όλ’ την εβδομάδα γίνονται εκδηλώσεις από το πρωί ως το βράδ’. Μια βραδιά στ’ αναγνωστήριο πηγαίνουν, μια βραδιά στο καφενεία πηγαίνουν, μια βραδιά σε σπίτια πηγαίνουν. Ντύνονται καρναβάλια, βάζουν και μάσκες κι αρχινάν και χορεύουν. Κάθε βραδιά γίνεται κι ένας χορός. Μια βραδιά γίνεται η βραδιά για την νεολαία, χορός για τη νεολαία. Την άλλ’ τη βραδιά γίνεται χορός για τις γυναίκες, μόνο για τις γυναίκες. Μια βραδιά γίνεται ρεμπέτικη βραδιά, η άλλη βραδιά γίνεται του τσίπουρου. Έρχονται κι απ’ άλλα χωριά οι ζουρνάδες και γυρίζουν μες το χωριό και ντύνονται καρναβάλια και γυρίζουν σ’ όλο το χωριό και ξεσηκώνουν και τους άλλους χωριανούς και βγαίνουν έξω οι χωριανοί μας και χορεύουν. Όλ’ την εβδομάδα εδώ στο χωριό μας έχουμε γλέντια. Το αποκορύφωμα είναι η Καθαρά Δευτέρα που γίνεται η παρέλαση από τα καρναβάλια με διάφορα άρματα. Έρχονται και από τα γύρω χωριά της περιοχής μας και συμμετέχουν και αυτά. Και χορεύουν κάτω στη πλατεία και διασκεδάζει όλος ο κόσμος, έχει και δωρεάν κρασί και γίνονται εκδηλώσεις κι εκθέσεις. 

Και με την Καθαρά Δευτέρα μπαίνουμε στη Σαρακοστή του Πάσχα. Έχουμε σαράντα μέρες για το Πάσχα κι όποιος χριστιανός θέλ’ να κάν’ νηστεία, δεν τρώει σαράντα μέρες κρέας και γαλακτοκομικά. Στη σαρακοστή το ψάρι το τρως την Κυριακή των Βαΐων:

Βάγια βάγια του βαγιού

 τρώμε ψάρια και κολιό

 και την άλλη Κυριακή

 τρώμε το παχύ τ’ αρνί. 

Την Κυριακή των Βαΐων πηγαίνουμε στην εκκλησία και ο παπάς μας δίν’ δάφνη. Τη μεγάλ’ εβδομάδα πηγαίνουμε κάθε βράδυ στην εκκλησία εξου την Τετάρτη που το απόγευμα νωρίς έχ’ ευχέλαιο στην εκκλησία. Το Μεγάλο Σάββατο βγαίνει έξω ο παπάς απ’ την εκκλησία και λέει «Χριστός Ανέστη» και μας δίν’ το άγιο Φως. Κι έχουμε ένα έθιμο στο χωριό μας, καίμε τον Ιούδα. Κάνουν έναν άνθρωπο κρεμασμένο και μόλις λέει ο παπάς το «Χριστός Ανέστη», του βάζουν φωτιά και καίγονται. Μετά έρχονται στο σπίτ’ και πριν μπουν μέσα σταυρών’ ο νοικοκύρης με τη λαμπάδα τ’ τρεις φορές την κάσα της εξώπορτας και μπαίνουν στο σπίτ’ και τρών’ μαγειρίτσα και γλεντάν’ ως το πρωί. Την άλλη μέρα, την Κυριακή του Πάσχα χτυπάει λίγο αργά η καμπάνα, γίνεται η δεύτερη ανάσταση κι είναι πολύ ωραία τα Ευαγγέλια που λέει ο παπάς τότε.

Στις 23 Απριλίου γινόταν η πανήγυρη επάνω στον Αϊ Γιώργη. Γιόρταζε το εκκλησακ’ αυτό που είναι ξωκλήσ’ και κει απάν’ από τα αρχαία χρόνια έθαβαν τους σπουδαίους άνδρες της αρχαίας Χωριστής. Υπήρχε απ’ τα αρχαία ένας μαύρος ναός του Αγίου Γεωργίου και οι Χωριστιανοί έκαναν πανηγύρ’ στη γιορτή τ’. Αυτό το ξωκλήσ’, το σημερνό, δηλαδή, το ‘χτισαν το 1925 κι από τότες μαζευόταν οι χωριανοί κι ερχόταν κι απ’ τα γύρω τα χωριά κι από τη Δράμα και γίνονταν η πανήγυρη του χωριού. Εκεί πουλούσαν πραματευτοί διάφορα πράγματα. Γινόταν ο χορός , ανέβαιναν τα παιδιά του σχολείου, χόρευαν κι από ‘κει πήγαινε κι ο κόσμος. Όποιος ήθελε να χορέψ’, έπιανε στο χορό και χόρευε και γιόρταζαν ως το βράδυ. Έψηναν κι έπιναν και όλο χόρευαν. Την ανέβαζαν την εικόνα, φυσικά, επάνω στο εκκλησάκ’ από την εκκλησία με την μουσική και ’κει στήνονταν ο χορός, ο γιορταστικός. Από τότε συνεχίζ’ και γιορτάζ’ κάθε χρόνο του Αγίου Γεωργίου. Αλλά τώρα αυτά τα χρόνια δεν γίνονται πανηγύρια, απλώς μόνο ανεβαίν’ ο κόσμος με τη μουσική και φεύγει ο καθένας, πάει στο σπίτι του.

Πριν το Δεκαπενταύγουστο, δεκατέσσερις μέρες, διαβάζουμε τις παρακλήσεις κάθε απόγευμα στην εκκλησία και κάθε Τετάρτη στο εκκλησάκι του Αγίου Γεωργίου. Τον Δεκαπενταύγουστο, την ημέρα της Παναγίας γιορτάζουμε την κοίμηση της Θεοτόκου και πηγαίνουμε στην εκκλησία. 

Από το 1986 ο Σύλλογος μας άρχισε τις πολιτιστικές εκδηλώσεις του Αυγούστου. Γίνονται τρεις μέρες εκδηλώσεις. Ανεβαίνουν εκεί πάνω στο στάδιο έχ’ ένα ειδικό μέρος. Γιορτάζουν τρεις μέρες επάνω στ’ αλώνια, έτσι λέγεται αυτό το μέρος. Γιόρταζαν εκεί τις εκδηλώσεις, μαζεύετ’ ο κόσμος κάθε βράδ’ παίζ’ μουσική, η ορχήστρα της Χωριστής «Γαλάζια Περιστέρα», άλλες ορχήστρες και τραγουδιστές που έρχονται στο χωριό και χορεύουν τα συγκροτήματα με τις στολές τις τοπικές, βγαίν’ ο κόσμος τραγουδάν όλ’ μαζί, χορεύουν και γλεντάν. Αυτό κρατάει τρεις μέρες. Η μουσική παίζ’ τραγούδια παραδοσιακά και ψήνουν εκεί, έχει τραπέζια, κάθονται αντρόγυνα, οικογένειες και τρων και πίνουν και γλεντάν.

Το ’41 ήρθαν οι Βούλγαρ’ και μας είπαν να πάμε επάνω σε μια γκιόλα τα γυναικόπαιδα για να γίν’ απογραφή. Επειδή ορισμεν’ άντρες είχαν κρυφτεί και τους φάνηκαν λίγοι μας έδιωξαν. Την αλλ’ την ημέρα είπαν πάλι να βγουν όλοι δε θα γιν’ τίποτα. Πάλι όμως πήγαν λίγοι. Την τρίτ’ ημέρα ανεβήκαμε περισσότεροι και καθόμασταν γύρω-γύρω στη γκιόλα. Εκεί που καθόμασταν είχαν τα κανόνια στημένα και περίμεναν διαταγή από αεροπλάνα που πετούσαν να δώσουν το σύνθημα να σκοτώσουν τους άντρες. Έδιωξαν τα γυναικόπαιδα και κράτησαν τους άντρες εκεί. Δεν προλάβαμε καλά-καλά να πάμε στα σπίτια μας κι άρχισαν τα κανόνια να πέφτουν και τριακόσια τόσα άτομα τα σκότωσαν μέσα στη γκιόλα, στο χωριό μας, στη Χωριστή. Από ‘κει ύστερα έπεσε το πένθος μες το χωριό, οι στενοχώριες μεγάλες. Όταν έφυγαν οι Βούλγαροι, τότε ελευθερώθηκε το χωριό μας. Κι από τότε κάθε χρόνο το Σεπτέμβριο, 30 Σεπτεμβρίου γίνεται το μνημόσυνο γι’ αυτούς που σκότωσαν οι Βούλγαροι. Ανέβαιν’ όλος ο κόσμος  μετά την εκκλησία με τη μουσική, πήγαιν’ ο παπάς και οι συγγενείς και όλο το χωριό και ρίχνουν ένα τρισάγιο για τους σκοτωμένους.

(ΜΠΟΖΗΛΙΑ ΑΔΔΡΙΑΝΑ, ΜΑΡΘΑ ΜΠΟΖΗΛΙΑΣ ΧΡΗΣΤΟΣ)