Τελετουργίες από Π.Ε. ΔΡΑΜΑΣ, ΜΙΚΡΟΠΟΛΕΩΣ, Δ. ΠΡΟΣΟΤΣΑΝΗΣ

 Έθιμα του λαϊκού εορτολογίου

α. Η σαρακοστή πριν από τα Χριστούγεννα

«Ξεκινούσαμε στις 14 του Νοεμβρίου, την ημέρα του Φιλίππου δηλαδή και μέχρι τα Χριστούγεννα νηστεύαμε. Τρώγαμε δηλαδή αυτή τη δέκατη τέταρτη μέρα του μήνα ότι ηθέλαμε και μετά αρχίζαμε τη νηστεία. Λεγόταν χαρμόσυνη γιατί επιτρεπόταν και το ψάρι». 

β. Το Δωδεκαήμερο (25/12 -5/1)

« Το Δωδεκαήμερο αυτό το λέγαμε «Καθαρό δωδεκαήμερο». Την ημέρα των Χριστουγέννων βάζαμε τα καλά μας και πηγαίναμε στην εκκλησία να κοινωνήσουμε. Ύστερα πηγαίναμε στο σπίτι στον παππού. Η γιαγιά μαγείρευε από το βράδυ πίτες και ψητά για να γιορτάσουμε όλη η οικογένεια μαζί την γέννηση του Κυρίου. Τρώγαμε και πίναμε ωε το βράδυ. Μέχρι την παραμονή της Πρωτοχρονιάς οι μέρες ήταν ήσυχες, απλές καθημερινές. Την παραμονή, σαν παιδιά εμείς βγαίναμε στις γειτονιές όλου του χωριού να πούμε τα κάλαντα. Εμείς οι ντόπιοι ελέγαμε έτσι τα κάλαντα. Οι πρόσφυγες τα έψελναν το βράδυ. Την Πρωτοχρονιά το βράδυ της Πρωτοχρονιάς εδώ είχαν τη σούρα γλένταγαν και τραγουδούσαν. Το ποδαρικό το έκανε πάντα ο αρχηγός της οικογένειας με ένα κλαδί ελιάς. Έπρεπε επίσης οπωσδήποτε να κάνουμε την καντίλκα. Καντίλκα σημαίνει καπνίζω.  Ήταν το «μυστικό δείπνο» που έπρεπε να κάνουμε το βράδυ της Πρωτοχρονιάς. Το τραπέζι έπρεπε να είναι γεμάτο, ανάβαμε κι ένα κερί γιατί έπρεπε να καπνιστούμε. Οι γυναίκες  φτιάχναμε πίτα, την κάναμε σε μπαλάκι και βάζαμε κάπου μέσα το φλουρί για να το βρει ο τυχερός της οικογένειας. Την ώρα που κόβαμε τα μπαλάκια ο μεγαλύτερος σε ηλικία θυμιάτιζε όλο το σπίτι ακόμα και το στάβλο. Έπειτα μοιράζονταν τα μπαλάκια. Την Πρωτοχρονιά κανείς δεν έβγαινε από το σπίτι. Δε θέλαμε να κάνουμε ποδαρικό σε άλλους γιατί άμα δεν τους πήγαινε καλά ο χρόνος μετά θα μας έριχναν το φταίξιμο (γέλια). Μόνο οι Θρακιώτες έπρεπε να πηγαίνουν στις νονές τους και να κάνουν ποδαρικό. Έτσι ήταν το έθιμό τους. Εμείς μέναμε σπίτι και τρώγαμε όλοι μαζί. Στις δύο του Γενάρη έπρεπε οπωσδήποτε να πηγαίνουμε με φρούτα στους παππούδες και στους κουμπάρους μας που ήταν τότε τα ανώτερα πρόσωπα. Συνηθιζόταν ο πρώτος άνθρωπος που θα πήγαινε σε κάποιο ξένο σπίτι να του δίνουν οι νοικοκύρηδες αλάτι για να το ρίξει στη σόμπα και να σκάσουν οι εχθροί. Έπειτα τον κερνούσαν ότι ζητούσε. Αν ήταν παιδί του έδιναν κέρματα. Στις πέντε του Γενάρη κάναμε όλοι νηστεία, ήταν ημέρα νηστείας. Γιατί την άλλη ημέρα των Φώτων θα πηγαίναμε στην εκκλησία να πάρουμε αγιασμό κι έπρεπε να είμαστε καθαροί. Το δωδεκαήμερο αυτό ήταν που έβγαιναν και οι καλικάντζαροι όπως λένε. Έξι του Γενάρη εξαφανίζονταν». 

«Εδώ στη Μικρόπολη του Αη Γιαννιού γινόταν ένα καρναβάλι. Γιορτάζαμε την Μπάμπο. Μόλις σχολνούσε η εκκλησία ντύνονταν όλοι μασκαρεμένοι κι έτρεχαν να μαζέψουν λεφτά για την εκκλησιά. Δε ντύνονταν φοβερά. Απλά μεταμφιέζονταν. Άλλος σε γριά, άλλος σε τσολιά. Ότι του φώτιζε του καθενός για να κάνει αστείο. Την ίδια μέρα καθιέρωσαν κι ένα έθιμο. Οι άντρες ντύνονταν νύφες στις γειτονιές και κάνανε αναπαράσταση έναν παραδοσιακό γάμο. Οι τσολιάδες έτρεχαν να πάρουν την νύφη. Υπήρχε κι ένας, ο κουδουνάς, που έπρεπε να την ειδοποιεί και καθώς πήγαιναν να την παραλαύουν, τραγουδούσαν: «Μας κλέψαν την Αννούλα, Αννούλα μας γλυκιά». Και γλέντι…. Να δεις γλέντι μέχρι το βράδυ στο πάνω σχολείο. Θυμάμαι τι Γιάγκο. Χόρευε πάντα πρώτος την Κασαπιά και πετούσε κάνοντας φιγούρες». 

«Στις 8 του Γενάρη ήταν η μέρα της Μαμής. Η μαμή ήταν τιμώμενο πρόσωπο εδώ στο χωριό. Όσες τις είχε ξεγεννήσει την κερνούσαν όλα τα καλά του κόσμου. Η μαμή άνοιγε το σπίτι της για να μαζεύονται όλες οι γυναίκες του χωριού. Ήταν μέρα μόνο για γυναίκες, Ετοίμαζε η μαμή φαγητά, έκανε καλαμπούρια και υποδεχόταν τις γυναίκες. Οι γυναίκες ύστερα όλες μαζί γλεντούσαμε, χορεύαμε και τραγουδούσαμε. Οι άντρες έρχονταν καμιά φορά κρυφά κι έπιναν. Αν κανείς φανερωνόταν, τον παίρναμε στο κατώπι…»

γ. Γιορτές του Φεβρουαρίου

«Την πρώτη μέρα του Φεβρουαρίου ήταν του Αγίου Τρύφωνα που ήταν αμπελουργός. Τον είχανε λοιπόν προστάτη όσοι είχαν αμπέλια και κάνανε αγιασμό στα σπαρμένα τους. Μετά στήνανε στα χωράφια αντίσκηνα και καλούσαν όλο το χωριό να γιορτάσει πίνοντας κρασί απ’ τα αμπέλια.

δ. Αποκριές

«Την εποχή που είχαμε αποκριές, πρώτα πρώτα πηγαίναμε στους μεγάλους του χωριού για να συγχωρεθούμε και φτιάχναμε μετάνοιες. Ήταν η μέρα της στερνής. Μετά φτιάχναμε τη μπουμπούνα. Δε ντυνόμασταν. Εδώ μασκαρευόμασταν μόνο του Αη Γιαννιού. Η μπουμπούνα ήταν μια πολύ μεγάλη φωτιά που ανάβαμε και πηδούσαμε από πάνω. Πρώτα μαζεύονταν τα παλληκάρια και πηδούσαν απ’ τη φωτιά πάνω. Στους μαχαλάδες όλοι γλεντούσαν κι εμείς σαν παιδιά παίζαμε. Εκείνη τη μέρα φτιάχναμε και χατσά δηλαδή χαλβά. Καθαρά Δευτέρα άρχιζε η αυστηρή νηστεία «το τριήμερο» δηλαδή Δευτέρες, Τρίτες και Τετάρτες δεν τρώγαμε ούτε ψωμί. 

ε. Κινητές εορτές

Σαρακοστή Πάσχα, Πάσχα, μετά το Πάσχα ως την Πεντηκοστή

«Η Σαρακοστή ξεκινούσε την Καθαρά Δευτέρα. Τη Μεγάλη Εβδομάδα που ήταν και η κυριότερη σε όλη την νηστεία πηγαίναμε κάθε μέρα στην εκκλησία, ο καθένας στον μαχαλά του. Τη Μεγάλη Πέμπτη, την Κόκκινη Πέμπτη όπως τη λέγαμε βάφαμε τα αυγά και φτιάχναμε τσουρέκια. Κάθε νοικοκυρά έπρεπε να είχε κρεμασμένο στο μπαλκόνι της ένα κόκκινο πανί που συμβόλιζε το αίμα του Χριστού που σταυρώθηκε. Το βράδυ όλες οι κοπελιές παίρναμε λουλούδια απ’ τους μπαχτσέδες μας και πηγαίναμε να στολίσουμε τον Επιτάφιο. Όλο το βράδυ ξενυχτούσαμε ψέλνοντας για τον σταυρωμένο Ιησού. Τη Μεγάλη Παρασκευή οι δύο εκκλησίες έψελναν τα εγκώμια, έκαναν την περιφορά των επιταφίων στον Κάτω και Πάνω μαχαλά κι ύστερα ανταμώναμε στο μνημείο των Ηρώων.

[φωτογραφία]

Το Μεγάλο Σάββατο φτιάχναμε μαγειρίτσα κι έπειτα πηγαίναμε στην Ανάσταση, πάλι ο καθένας στην ενορία του. Η νοικοκυρά ετοίμαζε ψητό στο φούρνο και μετά την Ανάσταση έτρωγε όλη η οικογένεια μαζί και τσούγκριζαν τα αυγά. Την Κυριακή του Πάσχα όλες οι οικογένειες έψηναν και γλεντούσαν.

Μετά είχαμε τη γιορτή του Αγίου Γεωργίου, του προστάτη μας. Όλοι ανεβαίναμε στο εξωκλήσι του. Εάν ερχόταν ο Αη Γιώργης πριν το Πάσχα τότε γιορτάζονταν τη δεύτερη μέρα του Πάσχα. Αλλιώς είκοσι τρεις του Απριλίου. Ανεβαίναμε στο ξωκλήσι και μετά γλεντούσαμε με όργανα και χορούς. Κι ακόμη μέχρι σήμερα. Αργότερα με το σύλλογο, τα παιδιά παρουσίαζαν παραδοσιακούς χορούς. Πηγαίναμε με τα τσουρέκια στον Αη Γιώργη. Πάντα για να του τα προσφέρουμε.

Σαράντα μέρες μετά το Πάσχα ήταν ο χαιρετισμός κι ο κόσμος πήγαινε στην εκκλησία. Την παραμονή της Πεντηκοστής ήταν πάντα Ψυχοσάββατο, γι’ αυτό και  μοιράζαμε σιτάρι στα μνήματα. Τιμούσαμε τους νεκρούς. Έπειτα τη με΄ρα της Πεντηκοστής πηγαίναμε πάλι στην εκκλησία για λειτουργία.

στ. ακίνητες γιορτές της άνοιξης δεν υπήρχαν Μόνο η ημέρα του Θεού και του Αγίου Γεωργίου που αναφέρθηκαν. 

ζ. Γιορτές του καλοκαιριού

Στη Μικρόπολη της Δράμας η κυριότερη γιορτή του καλοκαιριού είναι αυτή των Αγίων Αναργύρων που γιορτάζονται μ’ ένα τριήμερο πανηγύρι στην περιοχή των πλατανιών. Ο κόσμος μαζεύεται και διασκεδάζει παρακολουθώντας παραδοσιακούς χορούς. Φυσικά υπάρχει πάντα άφθονο φαγητό και κρασί για όλο το χωριό και τους επισκέπτες του.

[φωτογραφία -  πανηγύρι Αγίων Αναργύρων στα Πλατάνια]

Την 1η Ιουλίου πραγματοποιείται λειτουργία στο εξωκλήσι των Αγίων. 

η. Γιορτές του φθινοπώρου ως τη γιορτή του αγίου Φιλίππου

Το φθινόπωρο, οι Μικροπολιώτες γιορτάζουν την ημέρα της Ύψωσης του Τιμίου Σταυρού καθώς γιορτάζει η εκκλησία της κάτω συνοικίας την ημέρα αυτή, 14 Σεπτεμβρίου. Επιπλέον, έχουν τη γιορτή του τσίπουρου και του κάστανου τον Οκτώβριο στο δάσος της Καστανιάς, στην Παναγιά την Καστανούσα.