Τελετουργίες από Π.Ε. ΔΡΑΜΑΣ, Δ. ΠΡΟΣΟΤΣΑΝΗΣ, ΠΡΟΣΟΤΣΑΝΗΣ

Έθιμα λαϊκού εορτολογίου 

Πριν τα Χριστούγεννα όλοι νηστεύανε, την ημέρα δεν έτρωγαν τίποτα και μετά από βραδύς κοινωνούσανε και έψηναν μπριζόλες. Μετά τα Χριστούγεννα καθόμασταν όλοι στο μεγαλύτερο τραπέζι του σπιτιού. Είχαμε τη συνήθεια τη συνήθεια στην Προσοτσάνη να τρώμε τα Χριστούγεννα μπριζόλες, χοιρινές με κρασιά και σαλάτες. Όλοι γύριζαν τα Χριστούγεννα μεθυσμένοι, όλοι έπιναν κρασί αφού όλοι είχανε πολλά βαρέλια στο σπίτι τους. Στο τέλος του γεύματος τα Χριστούγεννα, έκλειναν με μια βούκα ψωμί και πίνοντας λίγο κρασί.

Μετά γιορτάζαμε τα Θεοφάνια, αλλά πριν τα Θεοφάνια την Πρωτοχρονιά. Την Πρωτοχρονιά έπαιζαν συνήθως χαρτιά και έφτιαχναν οι νοικοκυραίοι κουλούρια και κρεατόπιτα, όχι βασιλόπιτα όπως γίνεται σήμερα. Το φλουρί το έβαζαν από κάτω και την τρώγαμε για πίτα και όχι για κέικ. Φτιάχνουν και σερκεπαλέ που σήμερα το λέμε δίπλες.

Την παραμονή της Πρωτοχρονιάς, στις δώδεκα το βράδυ, εδώ ειδικά στην Προσοτσάνη κάναμε τη λεγόμενη καντήλκα. Παίρνουν ένα αυγό και το δένουν σ’ ένα σπάγκο. Έπειτα το γυρνάνε και όλοι έχουνε τα στόματα τους ανοιχτά. Το αυγό είναι βρασμένο. Όποιος κατόρθωνε να πιάσει με το στόμα του στον αέρα το αυγό, έπαιρνε χαρτζιλίκι. Αυτό πουθενά δε θα το συναντήσεις.

Στις δώδεκα το βράδυ επίσης μαζευόταν όλη η οικογένεια στο τραπέζι. Ο αρχηγός της οικογένειας έκοβε έξι κομμάτια ψωμί, αν ήταν όλα τα μέλη της οικογένειας έξι και υπήρχε στο κέντρο ένα ποτήρι κρασί που βουτούσανε μέσα το ψωμί. Πριν πάρει ο καθένας το κομμάτι του θυμιάζανε όλο το σπίτι και τη μάντρα και τα ζώα και μετά ο καθένας έπαιρνε το κομμάτι του πριν το φαγητό βουτημένα στο κρασί.

Ανήμερα Πρωτοχρονιάς έπαιρνε ο νοικοκύρης αλάτι και το έριχνε στη σόμπα ή στο τζάκι, στη φωτιά, λέγοντας τις εξής φράσεις «Όπως σκάζει το αλάτι , να σκάσουν οι εχθροί» ή «όπως σκάζει το αλάτι, να σκάσει και το πορτοφόλι του σπιτιού» ή επειδή είχαν καπνά «όπως σκάζει το αλάτι, να σκάσει και η συγκομιδή του καπνού».  

Έπειτα, στα σπίτια είχαν κρανιά που δένουν καραμέλες, λουκούμια και ήταν το αντίτιμο για τα παιδιά που θα έκαναν ποδαρικό πάνω στην κρανιά. Την Πρωτοχρονιά έπαιρναν νερό πρωτοχρονιάτικο πρωί-πρωί από τη βρύση που υπήρχε στη γειτονιά, αλλά πήγαιναν και άφηναν πάνω στη βρύση φουντούκια, καρύδια και άλλα. 

Στη γιορτή των Θεοφανίων ράντιζαν τα σπίτια για να φύγουν οι καλικάτζαροι. Μαυρίζουν τα πρόσωπα τους με μπογιά, κάνουν μια ψεύτικη καμήλα, γυρίζουν στους δρόμους και μαζεύουν λεφτά.

Κατά τη γιορτή του Αγίου Τρύφωνα, το Φεβρουάριο παίρνουν αγιασμό και τον ρίχνουν πάνω στα αμπέλια. Λένε ότι ο Άγιος Τρύφωνας σύμφωνα με την παράδοση έκοψε τη μύτη του με το δρεπάνι για κάποιο λόγο σχετικά με τον Χριστό και μετά την ξανακόλλησαν. Στις απόκριες γινόταν καρναβάλια και έφτιαχναν κάρα. 

Κατά το Πάσχα πηγαίνουν στις ακολουθίες, στους Χαιρετισμούς και στην περιφορά του Επιταφίου. Δεν ψήνουμε αρνιά αλλά όλοι κάνουμε τζιεροσαρμά. Τα αρνιά δεν τα κάνουμε στη σούβλα, αλλά στο ταψί με συκωταριά .Την Καθαρά Δευτέρα πηγαίνουμε πιάσουμε το φίδι . Την Πρωτομαγιά πηγαίνουμε στο σπήλαιο του Μακρά και στη Ζωοδόχο πηγή. 

 Το καλοκαίρι γίνεται το πανηγύρι του Προφήτη Ηλία. Στη γιορτή της Παναγίας πηγαίνουμε οικογενειακά πάνω στο Παγγαίο. Το φθινόπωρο έχουμε τα Εισόδια της Θεοτόκου και τη γιορτή του Αγίου Δημητρίου όπου υπάρχει και μοναστήρι και γίνεται μεγάλο πανηγύρι.

Πληροφορίες παρμένες από

 Μπογιατζόγλου Χρυσούλα 

Μπογιατζόγλου Βασίλειος