Τελετουργίες από Π.Ε. ΔΡΑΜΑΣ, Δ. ΠΑΡΑΝΕΣΤΙΟΥ, ΠΑΡΑΝΕΣΤΙΟΥ
Έθιμα του Λαϊκού Εορτολογίου
α. Η Σαρακοστή πριν απ’ τα Χριστούγεννα
« Οι γιορτινές προετοιμασίες του χειμερινού κύκλου ξεκινούσαν τον Δεκέμβρη, στη γιορτή της Αγίας Βαρβάρας. Οι νοικοκυρές έφτιαχναν μελόπιτες και βαρβάρα με σιτάρι καλαμπόκι και φασόλια και τα μοίραζαν σε γείτονες και παιδιά. Τις μελόπιτες τις ετοίμαζε κάποιος ηλικιωμένος από την οικογένεια με μέλι, σιτάρι, καρύδια και αλεύρι που συνήθως πρόσφεραν οι γείτονες. Σύμφωνα με το έθιμο με το μέλι της πίτας σχημάτιζαν σταυρό στην πόρτα του σπιτιού. Στις 15 Δεκεμβρίου γιορτάζαμε τα «Αλώα» επειδή ήμασταν αγροτική περιοχή για την ευόδωση των καρπών της γης, ένα έθιμο που σήμερα δεν υπάρχει. Επίσης, για τα Χριστούγεννα πολλές νοικοκυρές παρασκεύαζαν πίτες από καλαμποκάλευρο, αλευροχαλβά, κατμέρια και τον «πουρμά» ένα σιροπιαστό γλυκό που θυμίζει το σαραγλί. Έθιμα που επίσης σήμερα οι γυναίκες του χωριού μας από την Τραπεζούντα, από την οποία κατάγονται οι περισσότεροι στο χωριό μας είναι να ζυμώνουν κουλούρια για το σπίτι και τα ζώα. Επίσης ζύμωναν τα Χριστόψωμα τα οποία περιείχαν καρύδια και όταν ψήνονταν τα περίχυναν με μέλι. Πάνω στο χριστόψωμο κεντούσαν με αμύγδαλα τη γέννηση του Χριστού. Στόλιζαν ένα τραπέζι δίπλα στο χριστουγεννιάτικο δέντρο με διάφορα γιορτινά καλούδια και ένα εικόνισμα αφιερωμένο στην Παναγία, «το τραπέζι της Παναγίας». Άλλα διαδεδομένα χριστουγεννιάτικα και παραδοσιακά γλυκά ήταν το «κετέ», «ιτσλί» και «κατμέρια», ενώ τα βασικά γιορτινά εδέσματα ήταν το «κεσκέκι», το «σουμπορεγί» και το «τζεβιζλί τσορέκ». Διαδεδομένο υλικό για τις πίτες ήταν το χασισόλαδο και οι χασισόσποροι τους οποίους επεξεργαζόμασταν όπως τους κόκκους καφέ. Καβουρντίζαμε τους σπόρους σε ένα τηγάνι χωρίς λάδι ώσπου να πάρουν μαύρο χρώμα και να βγάλουν το λάδι τους. Επίσης αν και δεν ήταν τυπικό παραδοσιακό γλυκό του τόπου μας κάναμε τους κουραμπιέδες, τους οποίους μάθαμε να κάνουμε απ’ τις γυναίκες τους χωριού και φτιάχναμε έπειτα πολύ συχνά» (Κυριακίδου Ανδρονίκη)
β. το Δωδεκαήμερο (25 Δεκεμβρίου – 5 Ιανουαρίου)
« Την νύχτα της 25ης Δεκεμβρίου παραμονή των Χριστουγέννων, «εθύμιζαν» τα χριστουγεννιάτικα κάλαντα με λύρα και με νταούλζουρνά. Γύριζαν όλα τα σπίτια του χωριού παρέα με τους μωμόγερους, αψηφώντας το τσουχτερό κρύο και με ακραίους πυροβολισμούς και ψάλλοντας τα κάλαντα θύμιζαν τη γέννηση του θεανθρώπου. Οι «καλαντάδες» εκτός από τη συνοδεία της λύρας, φρόντιζαν να φέρνουν μαζί τους και ένα στολισμένο καράβι φτιαγμένο από χαρτόνι και λεπτό σανίδι για να εντυπωσιάσουν νοικοκυραίους. Συνήθως φώτιζαν τα καραβάκια τους με κεριά ενώ κάθε ομάδα προσπαθούσε να φτιάξει το πιο όμορφο και φανταχτερά στολισμένο για τον ανταγωνισμό. Προτού ψάλλουν ένας της παρέας έλεγε μελόφωνα τον πολυχρονισμό, αρχίζοντας από την αρχηγό της οικογένειας και τελειώνοντας και στο πιο μικρό παιδί και σε αυτούς τους ξενιτεμένους. Οι νοικοκυρές χαρούμενες και γελαστές πρόσφεραν άφθονα καρύδια, μήλα, τσίρα και ούβας σε όλους. Ο αρχηγός της οικογένειας με την κανάτα γεμάτη κρασί στο χέρι, κερνούσε κρασί. Μετά το κρασοπότι, η σχολική επιτροπή από τους γεροντότερους του χωριού εισέπραττε ότι πρόσφεραν σε αυτήν υπέρ του σχολείου χρήματα, νήμα κανναβένιο, καλαμπόκι, φασόλια, κάνναβη, ακατέργαστο κ.ά. Τα ποντιακά κάλαντα των Χριστουγέννων που είναι και τα πιο διαδεδομένα περιέχουν όλη τη ζωή του Θεανθρώπου, από τη στιγμή της Γέννησής του μέχρι τη στιγμή της Σύλληψής του, χωρίς όμως να προχωρούν και στη σταύρωση, γεγονός που θα ερχόταν σε αντίθεση με το χαρμόσυνο γεγονός των Χριστουγέννων. Τα ποντιακά κάλαντα των Χριστουγέννων είναι τα εξής:
«Χριστός γεννέθεν χα΄ραν σον κόσμον
Χα! Καλή ώρα, ακλή σ’ μέρα
Χα! Καλόν παιδίν οψέ γεννέθεν
Οψέ γεννέθεν ουρανοστάθεν
Τον εγέννεσεν η Παγία
Τον εν΄στεσεν αε παρθένος
Εκαβάλκεψεν ατόν οι χιλ Εβραίοι
Χιλ Εβραίοι και μύρι Εβραίοι
Χιλ Εβραίοι και μύρι Εβραίοι
Α δ ακροντικά κι α σην καρδίαν
Αίμα έσταξεν χολήν κι εφάνθεν
Ούμπαν έσταξεν και μύρος έτον
Μύρος έτον και μυρωδία
Εμυρίστεν ατό ο κόσμος όλον
Για μυρίστ ατό κι εσύ αφένταμ
Συ αφένταμ καλε΄μ αφένταμ
Έρθαν τη Χριστού τα παλικάρια
Και θυμίζνε τον νοικοκύρην
Νοικοκύρην και βασιλέαν
Δέβα σον ταρέζ κι έλα στην πόρταν
Δος μας ούβας και λαφτοκάρα
Κι ανίοιεις μας χαράν στην πόρτα ς
Καλά Χριστούγεννα και έτη πολλά»
Μετάφραση: «Χριστός γεννήθηκε, χαρά στον κόσμο, καλή ώρα, καλή σου μέρα. Να καλό παιδί χτες γεννήθηκε (*2) ουρανοστάθηκε. Τον γέννησε η Παναγία, τον ανέστησε η Αγία Παρθένος.
Καβάλησε χρυσό πουλάρι και κατέβηκε στο σταυροδρόμι. Τον άρπαξαν οι χίλιοι Εβραίοι , οι χίλιοι Εβραίοι και μύριοι Εβραίοι.
Απ’ τα’ άκρα κι απ’ την καρδιά αίμα έσταξε θυμός δεν φάνηκε όπου έσταξε ήτανε μύρο, ήταν μύρο και ευωδία. Το μύρισε ο κόσμος όλος, μύρισέ το και εσύ αφέντη.
Εσύ αφέντη, καλέ μου αφέντη. Ήρθαν του Χριστού τα παλικάρια και ψάλλουν στον νοικοκύρη, νοικοκύρη μου και βασιλιά πήγαινε στο ράφι και έλα στην πόρτα δωσ’ μας χουρμάδες και φουντούκια κι αν μας ανοίξεις, χαρά στην πόρτα σου.
Καλά Χριστούγεννα και έτη πολλά. (Κυριακίδου Ανδρονίκη)