Τελετουργίες από Π.Ε. ΔΡΑΜΑΣ, Δ. ΔΟΞΑΤΟΥ, ΔΟΞΑΤΟΥ

Έθιμα του λαϊκού εορτολογίου

Από τις 14 Νοεμβρίου ως τις 24 Δεκεμβρίου είναι η περίοδος της σαρακοστής. Υπάρχει προετοιμασία των πιστών με τη νηστεία των 40 ημερών, στολίζαμε το χριστουγεννιάτικο δέντρο από τον Άγιο Νικόλαο (6 Δεκεμβρίου) και μετά παίρναμε από το καλοκαίρι τον χοίρο και από τις 20 Δεκεμβρίου αρχίζαμε τη σφαγή· οι νοικοκυρές έφτιαχναν χριστόψωμα, κουλουράκια και γέμιζε το σπίτι με νόστιμες μυρωδιές.  Υπήρχε, βέβαια, αποχή από κάποιες τροφές, αλλά μπορούσαν να τρώνε ψάρι, λάδι εκτός τις ημέρες Τετάρτη και Παρασκευή. 

Το Δωδεκαήμερο πλαισιώνεται σε όλα τα μέρη με πλουσιότατη εθιμολογία η οποία προσδίδει ιδιαίτερο πανηγυρικό τόνο, όχι μόνο στις τρεις μεγάλες εορτές (Χριστούγεννα, Πρωτοχρονιά, Θεοφάνεια) αλλά και στις ενδιάμεσες ημέρες της συγκεκριμένης περιόδου.  Επίσης, αποτελούσε και μια περίοδο ανάπαυλας, ιδιαίτερα για τους γεωργούς, απαραίτητης ύστερα από την εντατική εργασία της σποράς που προηγήθηκε. Και οι καπνοπαραγωγοί προσπαθούσαν να τελειώσουν τα καπνά (το παστάλιασμα) για να περάσουν αυτές τις μέρες ξεκούραστα και ξένοιαστα. Την παραμονή των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς τα παιδιά καλαντίζουν και τους έδιναν φουντούκια αντί για χρήματα. Την παραμονή των Χριστουγέννων ο νοικοκύρης θυμιάζει όλους τους χώρους του σπιτιού και τα ζώα. Στρώνουν το τραπέζι και βάζουν από όλα τα φαγητά και τρώνε. Την πρώτη ημέρα κάθονται στο σπίτι και τη δεύτερη με τρίτη έκαναν επισκέψεις. Την παραμονή της Πρωτοχρονιάς έστρωναν το τραπέζι και έβαζαν την πίτα και συγκεκριμένα την κοτόπιτα, γλυκά, φρούτα, φαγητά και χρήματα. Ο νοικοκύρης τα θύμιαζε για να είναι ο καινούργιος χρόνος γεμάτος απ’ όλα. Παίρνει το μαχαίρι, κόβει την πίτα αφού κάνει σε αυτήν το σημάδι του σταυρού και δώσει ευχές στην οικογένεια. Ονοματίζει το πρώτο κομμάτι για τον Άγιο Βασίλειο, το δεύτερο για τη δουλειά του, το τρίτο για την Παναγία και το Χριστό, το τέταρτο για τον εαυτό και τα επόμενα για τη γυναίκα του, τα παιδιά του και για όσα άτομα συγγενικά απουσιάζουν. Σε όποιον πέσει το φλουρί, είναι ο τυχερός της χρονιάς και είτε το κρατάει είτε αγοράζει καρέ για την εκκλησία. Μετά τρώνε και ανταλλάσσουν τα δώρα. Δοκιμάζουν την τύχη τους στα χαρτιά με διάφορα παιχνίδια και όποιος έχανε έλεγαν πως κερδίζει στην αγάπη.

Το πρωί της επόμενης ημέρας είναι το ποδαρικό. Φίλος ή συγγενής (προπαντός παιδί) παραγγελόμενος από την προηγούμενη ημέρα, έρχεται στο σπίτι και κάνει ποδαρικό, μπαίνει με το δεξί πόδι, ρίχνει μια πέτρα και εύχεται υγεία και ευτυχία, να είναι οι ιδιοκτήτες γεροί σαν την πέτρα. Μετά πλησιάζει στη φωτιά η οικοδέσποινα, του δίνει αλάτι, το ρίχνει στη φωτιά και λέει : «όπως σκάει το αλάτι έτσι να σκάνε και τα αυγά να βγαίνουν τα κλωσσόπουλα» (καλομπερεκέτι).  Μετά του προσφέρουν γλυκά και χρήματα (μπαχτσίς).

Ακόμη τα βαφτιστικά πηγαίνουν το τσουρέκι και η νονά έχει έτοιμα τα δώρα τους.

1η Φεβρουαρίου τελούμε Θεία Λειτουργία και Αγιασμό στο εκκλησάκι των Αγίων Θεοδώρων γιατί υπάρχουν τα αμπέλια όπου ο Άγιος Τρύφωνας είναι ο προστάτης.

10 Φεβρουαρίου που είναι του Αγίου Χαραλάμπους τελούμε Θεία Λειτουργία και αρτοκλασία για να πάνε καλά οι δουλειές των επιπλοποιών (ο Άγιος Χαράλαμπος ήταν ιερέας και ξυλουργός).

Τις απόκριες, την Κυριακή της Τυρινής το απόγευμα γίνεται ο εσπερινός της συγχωρήσεως, μαζεύονται οι ενορίτες και αλληλοσυγχωρούνται. 

Την Σαρακοστή μέχρι το Πάσχα, κάθε Παρασκευή βράδυ είναι η ακολουθία των Χαιρετισμών, οι Προηγιασμένες κάθε Τετάρτη και Παρασκευή και τα Σάββατα είναι αφιερωμένα στις ψυχές.

Την Κυριακή των Βαΐων μοιράζουν βάγια στην εκκλησία τα οποία βάζουμε στο εικονοστάσι και όταν αρρωστήσει κανένας τον θυμιάζουμε μ’ αυτά.

Βάφουμε τα αυγά, το πρώτο είναι της Παναγίας. Το βάζουμε στο εικονοστάσι και το έχουμε για ώρες έκτακτης ανάγκης, όπως όταν ρίχνει χαλάζι· τότε το βγάζουμε έξω στην αυλή, ανάβουμε τη λαμπάδα της Αναστάσεως και προσευχόμαστε να σταματήσει και να μην κάνει ζημιές στα σπαρτά.

Την ημέρα της Ανάστασης (Πάσχα) από νωρίς μαζεύονται όλοι οι συγγενείς στο σπίτι. Οι άντρες ετοιμάζουν τον οβελία που είναι δικής τους παραγωγής, οι γυναίκες πηγαίνουν στην εκκλησία και όταν γυρίσουν στο σπίτι ετοιμάζουν σιγά σιγά το τραπέζι.  Τσουγκρίζουν αυγά και οποιανού δεν σπάσει, είναι ο τυχερός. 

Από το Πάσχα μέχρι την Πεντηκοστή υπάρχουν σημαντικές κινητές εορτές, το Ψυχοσάββατο όπου κάνουν μνημόσυνα, η Πεντηκοστή (50 μέρες μετά το Πάσχα) όπου ο παπάς κάνει «το γονάτισμα» στην εκκλησία. Το πρωί που πάνε οι γυναίκες στην εκκλησία, παίρνουν φύλλα καρυδιάς και γίνεται ειδική λειτουργία για τους νεκρούς και όταν διαβάζει ο παπάς, γονατίζουν όλοι στα καρυδόφυλλα τρεις φορές. Μετά αυτά τα φύλλα τα έβαζαν στα σεντούκια για να μην τρώει τα ρούχα η  βώτριδα.

Τη Δευτέρα είναι του Αγίου Πνεύματος, το τρίτο πρόσωπο της Αγίας Τριάδας και η μέρα των γραμμάτων. Γι’ αυτό δεν δουλεύουν αυτή τη μέρα οι δάσκαλοι, οι καθηγητές, οι τραπεζικοί υπάλληλοι και άλλες δημόσιες υπηρεσίες.

Υπάρχουν, βέβαια, και ακίνητες εορτές.  Χαρακτηριστική είναι η 25η Μαρτίου που γιορτάζουμε τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου και την εθνική γιορτή που κάνουν τα παιδιά παρέλαση.

2 Μαΐου είναι μεγάλη γιορτή για το χωριό γιατί γιορτάζει η εκκλησία. Ακολουθεί μεγάλο πανηγύρι με παραδοσιακή μουσική όπως ζουρνάδες και νταούλια.  Χορεύουν στο προαύλιο της εκκλησίας και μοιράζουν διάφορα εδέσματα όπως, μπομπάρι, τζιέρσαμα, σαρμαδάκια, πίτες και τσίπουρο.

24 Ιουνίου είναι το γενέθλιο του Αγίου Ιωάννη. Εκείνη την ημέρα καίνε τα στεφάνια που έκαναν την Πρωτομαγιά και όσοι μπορούν πηδούν σταυρωτά πάνω από τις φωτιές.

1η Ιουλίου είναι οι Άγιοι Ανάργυροι, Κοσμάς και Δαμιανός, οι οποίοι ήταν γιατροί και γι’ αυτό εκείνη την ημέρα οι μητέρες παίρνουν τα μικρά παιδιά και τα πηγαίνουν στην εκκλησία για να τα κοινωνήσουν.

6 Αυγούστου είναι η Μεταμόρφωση του Χριστού και γιορτάζουν οι αμπελουργοί.  Κόβουν τα πρώτα σταφύλια και τα πάνε στην εκκλησία σε ένα πανέρι, τα ευλογεί ο παπάς και ύστερα τα μοιράζουν στον κόσμο.

15 Αυγούστου είναι η Κοίμησις της Θεοτόκου.

Από 1η έως 14 Αυγούστου οι περισσότεροι νηστεύουν και τον Δεκαπενταύγουστο κοινωνούν. Έχει πάρα πολύ κόσμο στην εκκλησία γιατί είναι περίοδος που όλοι παίρνουν άδεια και ακόμα και οι ξενιτεμένοι έρχονται για λίγες μέρες στην πατρίδα τους. Είναι ένα δεύτερο Πάσχα της Χριστιανοσύνης όπου όλοι τρώνε, πίνουν και γλεντούν.

27 Αυγούστου είναι του Αγίου Φανουρίου, κάνουν πίτες και τις λένε φανουρόπιτες, σαν νηστίσιμο κέικ. Τις πηγαίνουν στην εκκλησία, τις αφήνουν μπροστά στο ιερό και σ’ ένα χαρτί είναι τα ονόματα της οικογένειας που τα διαβάζει ο παπάς.

14 Σεπτεμβρίου είναι η Ύψωσις του Τιμίου Σταυρού.  Αυτή τη μέρα δεν τρώνε ούτε λάδι. Στην εκκλησία που πάνε, κοντά στα άλλα εικονίσματα είναι και ο Τίμιος Σταυρός. Ο επίτροπος δίνει στον καθένα βασιλικό και λουλούδια τα οποία είναι σ’ ένα πανέρι. Μ’ αυτά τα λουλούδια πιάνουν μαγιά και ζυμώνουν ψωμί.

(ΥΠΑΡΧΟΥΝ 3 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΣΤΙΣ ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΣΕΛΙΔΕΣ)

1. Ιπποδρομίες Δοξάτου,  2 Μαΐου
2. Τα νικητήρια άλογα στο προαύλιο της εκκλησίας για την απονομή των βραβείων.
3. Παραδοσιακός χορός στο προαύλιο της εκκλησίας την ημέρα της πανήγυρης, 2  Μαΐου.