Τελετουργίες από Π.Ε. ΔΡΑΜΑΣ, Δ. ΔΡΑΜΑΣ, ΚΑΛΟΥ ΑΓΡΟΥ
Β. Έθιμα λαϊκού Εορτολογίου
α. Η Σαρακοστή πριν από τα Χριστούγεννα
Τα Χριστούγεννα έχουμε το έθιμο σαράντα μέρες να νηστεύουμε από κρέας και κοινωνάμε την ημέρα των Χριστουγέννων. Και εκείνη την ημέρα τρώμε κρέας. Αυτή η νηστεία είναι χαρά. Επειδή είναι η γέννηση του Χριστού μέχρι τις 18 Δεκεμβρίου τρώγεται το ψάρι. Παραμονή Χριστουγέννων σφάζουμε το γουρούνι που το μεγαλώναμε έναν ολόκληρο χρόνο. Εκείνη την ημέρα κάναμε δύο κατσαρόλες τηγανιά το συκώτι, τα νεφρά και το υπόλοιπο το κρατούσαμε μετά τα Χριστούγεννα. Κάναμε καβουρμά το κρέας και το λίπος το λιώναμε, γεμίζαμε τενεκέδες και το βάζαμε στο ψωμί με ζάχαρη και το δίναμε στα παιδιά. Από αυτό κάναμε γλυκά, κουραμπιέδες, τα πάντα. Τα κόκκαλα χώρια τα ψήναμε στο καζάνι, τα βάζαμε στους τενεκέδες, τα σκεπάζαμε με λίπος και τα βγάζαμε στο φαΐ και τρώγαμε. Το κεφάλι το κάναμε πατσά την Πρωτοχρονιά, αφού το κρεμούσαμε έξω. Βάζαμε αλάτι στο μυαλό για να μην βρωμίσει.
Πηγαίναμε στα σπίτια, λέγαμε τα κάλαντα και μας έδιναν γλυκά και λεφτά.
«Καλήν ημέραν άρχοντες
κι αν είν’, κι αν είναι ο ορισμός σας,
Χριστού τη θεία γέννηση
να μπω να μπω στ’ αρχοντικό σας.
Χριστός γεννάται σήμερον
Εν Βη εν Βηθλεέμ τη πόλει
οι ουρανοί αγάλλονται
χαίρε χαίρε η φύσις όλη.
Εν τω σπηλαίω τίκτεται
εν φά εν φάτνη των αλόγων
ο Βασιλεύς των ουρανών
και ποι και ποιητής των όλων.
Σ’ αυτό το σπίτι που ‘ρθαμι
πέτρα πέτρα να μην ραγίσει
κι ο νοικοκύρης του σπιτιού
χίλια χίλια χρόνια να ζήσει.
Και του χρόνου.»
β. Το Δωδεκαήμερο (25 Δεκεμβρίου - 5 Ιανουαρίου)
Περιμέναμε την Πρωτοχρονιά. Φτιάχναμε βασιλόπιτα. Συνταγή : νερό, λάδι, αυγό, αλάτι, ξερή μαγιά και το ζύμωνα. Περίμενα μετά να φουσκώσει, το έπαιρνα, το έκανα σαν ψωμί μεγάλο, έβαζα τα λεφτά στη μέση, τρία κριθάρια και τρία καλαμπόκια. Ύστερα το ταψί το λάδωνα και έβαζα μέσα τη βασιλόπιτα. Μετά άναβα το φούρνο και το ‘βαζα να ψηθεί. Δεν περίμενα ούτε μία ώρα και ήταν έτοιμο. Το άπλωνα καλά-καλά και έκοβα το πρώτο κομμάτι για το τραπέζι, ύστερα για την Παναγία, ύστερα για το Χριστό, μετά για τον πατέρα, για τη μητέρα και τέλος τα παιδιά με τη σειρά και όποιος τύχαινε τα λεφτά ήταν τυχερός για εκείνη τη χρονιά.
Ανήμερα Πρωτοχρονιάς : Πλένουμε το κεφάλι του γουρουνιού για να φύγει το αίμα. Έπρεπε να βράσει μέχρι τις δώδεκα το βράδυ, ήταν αντέτ (συνήθειο). Το πρωί το κομματιάζαμε και ξαναβράζαμε το κρέας και το εφέρναμε στο τραπέζι του σπιτιού. Ο μπαμπάς έκοβε μετά το φαγητό τη βασιλόπιτα.
γ. Γιορτές του Φεβρουαρίου
Εμείς στο χωριό έχουμε τα λείψανα του Αγίου Χαραλάμπους. 10 Φεβρουαρίου κάνουμε γιορτή στην εκκλησία. Κάνουμε πίτες, πράγματα, έρχονται δέκα παπάδες, λειτουργούν μπαίνουν στην αίθουσα και τρώνε μαζί με τους χωριανούς. Αυτό το έχουμε σαν έθιμο κάθε χρόνο.
δ. Απόκριες
Τότες κάναμε γλυκό σαραϊλί και γκανταΐφ και τρώγαμε. Σφάζαμε και μια κότα, την κάναμε σούπα και με τέσσερις οικογένειες μαζί την τρώγαμε και φυσικά έφερναν και οι άλλες οικογένειες.
Βράζαμε αυγά μετά το φαγητό. Τρώγαμε από ένα αυγό και λέγαμε με το αυγό θα κλείσουμε, με το αυγό θα το ανοίξουμε το στόμα μας. Κάναμε πενήντα μέρες νηστεία για το Πάσχα.
Κρεμούσαμε ένα αυγό με σχοινί από βαμβάκι. Το κρεμούσαμε στο καρφί και καθόμασταν αντικριστά και προσπαθούσαμε να το πιάσουμε με το στόμα μας· άλλος το ‘πιανε με το στόμα, τ’ άφηνε, το ‘πιανε άλλος. Όταν έσπαζε τ’ αυγό σε κάποιον το ‘τρωγε.
Τότες ντυνόμασταν κι εμείς καρναβάλια και πηγαίναμε στα δικά μας σπίτια δηλαδή όχι στους ξένους και μας κερνούσαν, αλλά δεν ανοιγόμασταν να πούμε ποιος είμαστε.
Καθαρά Δευτέρα : Δεν τρώγαμε κρέας, νηστεύαμε. Αγοράζαμε λαγάνες, χαλβά, ελιές, νταραμά, καλαμαράκια και τρώγαμε. Τους χαρταετούς τους έφτιαχνε ο μπαμπάς των παιδιών· αργότερα μόλις μάθαιναν έκαναν μόνα τους και τους πετούσαν στο γήπεδο μακριά από τα σύρματα.
ε. Κινητές εορτές
Σαρακοστή Πάσχα, Πάσχα, μετά το Πάσχα ως την Πεντηκοστή
Τη Σαρακοστή νηστεύαμε πενήντα μέρες. Κάθε Παρασκευή γινότανε οι Χαιρετισμοί της Παναγίας, πηγαίναμε στην εκκλησία. Την πρώτη Παρασκευή είναι του Αγίου Θεοδώρου. Μια γυναίκα κάνει κόλλυβα, μόνο σιτάρι και τα μοιράζει στα ελεύθερα κορίτσια. Τρεις νύχτες θα το βάζεις κάτω από το μαξιλάρι σου για να σου φανερώσει ο Άγιος ποιον άντρα θα παντρευτείς.
Τώρα τη Μεγάλη Εβδομάδα πάμε κάθε πρωί και βράδυ στη λειτουργία. Τη Μεγάλη Πέμπτη μετά τη λειτουργία στολίζουμε τον Επιτάφιο με τα λουλούδια που έχουν φέρει όλες οι γυναίκες του χωριού. Τα κορίτσια που θα στολίσουν τον Επιτάφιο πρέπει να είναι ελεύθερα και ξυπόλητα. Όλη τη νύχτα γίνεται αυτό και υπάρχουν κι άλλες γυναίκες που μοιρολογούν τον Χριστό. Την Μεγάλη Παρασκευή γίνεται η αποκαθήλωση του Χριστού και βάζουν το νεκρό σώμα του στον Επιτάφιο. Το βράδυ της Μεγάλης Παρασκευής γυρίζουμε μαζί με τον Επιτάφιο με κεριά στα χέρια τις τέσσερις γωνίες του χωριού για να φύγουν τα διαβόλια. Το Μεγάλο Σάββατο γίνεται η Ανάσταση του Κυρίου με δόξα και τιμές. Ο παπάς καλεί όλους τους χωριανούς να παραμείνουν στη λειτουργία για να συγχωρεθούν οι αμαρτίες. Η εκκλησία λειτουργεί μέχρι τις 3:00 τα ξημερώματα. Κοινωνούν όσοι έχουν νηστέψει. Μετά, στο τέλος ο παπάς μοιράζει από ένα αυγό στον καθένα και μία εικόνα της Ανάστασης. Το πρώτο αυγό που πρέπει να τσουγκρίσεις είναι το αυγό που έβαλες την Κοκκινοπέμπτη κάτω από την εικόνα της Παναγίας. Εκείνη την ημέρα βάφεις δώδεκα αυγά και τα βάζεις σε μια πετσέτα κάτω από την εικόνα της Παναγίας. Επειδή ο παπάς λέει Δώδεκα Ευαγγέλια, στο τέλος τα παίρνεις.
Την Κυριακή του Πάσχα ψήνουμε αρνί και τρώμε όλοι μαζί οικογένεια. Αυγά τσουγκρίζουμε, κάνουμε κουλούρια, τυρόπιτες. Μετά το Πάσχα περιμένουμε να έρθει η Ζωοδόχου Πηγή. Εμείς πηγαίνουμε στην Τζόρλα. Είναι ένα εκκλησάκι της Παναγίας. Εκεί ανάβουμε τις λαμπάδες της Ανάστασης. Μετά γλεντούσαμε στο γρασίδι με γραμμόφωνα, χορεύαμε μέχρι να μας πιάσει η νύχτα.
Ένα άλλο, παιδί μ, είναι μετά την Ανάσταση του Λαζάρου η Παναγία βγάζει έξω τους πεθαμένους. Αυτήν την εντολή την έδωσε η Παναγία, ότι πενήντα μέρες θα είναι ελεύθεροι. Εκείνη η ημέρα (τα πενήντα του Πάσχα) λένε ότι είναι σημαδιακή. Γινόταν πολλά κακά. Λένε ότι στα χωράφια ρίχνει χαλάζι. Τα πλοία βυθίζονται όπως βυθίστηκε της πεθεράς μου το καράβι στα Άδανα και πνίγηκε μαζί με το παιδί της και την αδερφή της. Κάνουμε κόλλυβα στα πενήντα του Πάσχα και τους κλείνουμε μέσα· ούτε στα χωράφια κάνει να δουλέψεις.
στ. Ακίνητες Εορτές της Άνοιξης
Γιορτές της άνοιξης εμείς γιορτάζουμε μόνο τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου. Πάμε στην εκκλησία και μετά τα παιδιά κάνουνε παρέλαση και λένε ποιήματα. Ύστερα μαζευόμασταν όλη η οικογένεια και κάναμε ψάρι μπακαλιάρο και σκορδαλιά, επειδή ήταν μέρα νηστείας. Στις άλλες γιορτές πηγαίναμε στην εκκλησία για την ψυχή μας και το βράδυ, αν είχανε γιορτή, στους συγγενείς μας για να γιορτάσουμε μαζί τους.
ζ. Γιορτές καλοκαιριού
Το Δεκαπενταύγουστο νηστεύαμε. Πηγαίναμε πάνω στο Παγγαίο, κοινωνούσαμε και μετά κάναμε και σούβλα και γινότανε πανηγύρι. Προσκυνούσαμε και κάναμε το τάμα μας για να πάει καλά το μάζεμα στα βαμβάκια και να έχουμε υγεία, παιδί μ.
Κοίμησις της Θεοτόκου : 23 - 24 Αυγούστου
Στην Κοίμηση της Θεοτόκου γιορτάζει η εκκλησία μας, παιδί μ. Κάναμε πανηγύρι τότες. Μαγειρεύαμε σπίτι καλά φαγητά και απ’ την εκκλησία καλούσαμε άτομα για να φάμε όλοι μαζί. Την παραμονή πηγαίναμε στην εκκλησία, το απόγευμα κάναμε περιφορά τις εικόνες στο χωριό και μετά είχε γλέντι στα καφενεία και πηγαίναμε εκεί και διασκεδάζαμε. Χορεύαμε παραδοσιακούς χορούς μέχρι αργά το πρωί. Την άλλη μέρα ανήμερα της Παναγίας ψήναμε και κάναμε σούβλες στο πάρκο του χωριού και τρώγαμε όλοι μαζί, για να γιορτάσουμε τα εννιάμερα της Θεοτόκου. Τότες σβήναν όλα παιδί μ, έχθρες, μίση, κακία. Τώρα όλα άλλαξαν, άλλα χρόνια τότες.
η. Γιορτές του Φθινοπώρου ως την εορτή του Αγίου Φιλίππου
Το φθινόπωρο, παιδί μ, εμείς δεν γιορτάζαμε γιατί τότες άρχιζε η ετοιμασία των χωραφιών. Έπρεπε να τα ξαλαφρώσουμε. Μαζεύαμε τα βαμβάκια και τα παντζάρια, οργώναμε τα χωράφια και τ’ αφήναμε να ξεκουραστούν, για να μην αρρωστήσουν. Στο σπίτι είχαμε δουλειές, γνέθαμε το βαμβάκι, κάναμε ρούχα. Αν είχε κάποια γιορτή συγγενής ή φίλος πηγαίναμε για να δώσουμε ευχές, αλλιώς όλοι μαζί καθόμασταν μόνο στο πανηγύρι. Το φθινόπωρο ήταν εποχή ξεκούρασης παιδί μ.