Τελετουργίες από Π.Ε. ΔΡΑΜΑΣ, Δ. ΔΡΑΜΑΣ, ΧΩΡΙΣΤΗΣ
Β. Έθιμα του λαϊκού εορτολογίου
Σαράντα μέρες πριν από τα Χριστούγεννα νηστεύουμε γιατί τα Χριστούγεννα είναι μεγάλ΄η γιορτή και τα Χριστούγεννα κοινωνάμε. Ανήμερα τα Χριστούγεννα μαζευόμαστε στα σπίτια, συνήθως στο σπιτ’ της γιαγιάς και του παππού και τρώμε εκεί. Αφού τα Χριστούγεννα είναι οικογενειακή γιορτή. Εκείν’ τη μέρα τρώμε γαλοπούλα και έχει και άλλα πολλά φαγητά και πίνουμε κρασί.
Πρωί- πρωί και τα Χριστούγεννα και την Πρωτοχρονιά γυρνάει η μπάντα του χωριού όλο το χωριό και παίζ΄τα κάλαντα, έτσ΄ για το καλό. Το βράδυ της Πρωτοχρονιάς, την παραμονή δηλαδή, πριν αλλάξει ο χρόνος μαζεύεται πάλ’ η οικογένεια σ’ ένα σπίτι να παίξ’ χαρτιά, είναι έθιμο για το καλό του χρόνου και να πιουν ένα κρασί όλοι μαζί. Μόλις αλλάζει ο χρόνος φιλιούνται οι άνθρωποι μεταξύ τους κι εύχονται «καλή χρονιά». Κι άμα έχουν στο σπίτ’ καμιά καραμπίνα πυροβολούν έξω για το καλό του χρόνου.
Μετά κόβουμε τη βασιλόπιτα για να δούμε ποιος θα τυχ’ το φλουρί. Όποιος το τυχ’ σημαίνει ότι είναι ο τυχερός της χρονιάς. Μετά βάζουμε κάποιον να μας κάνει ποδαρικό. Συνήθως βάζουμε ένα μικρό παιδί για το θεωρούμε πιο γουρζίδικο και το δίνουμε και λεφτά για το καλό του χρόνου.
Μετά στις 6 Ιανουαρίου γιορτάζουμε τα Θεοφάνεια. Εκείν΄τη μέρα φωτίζονται και αγιάζονται τα νερά. Εμάς τότε μας έλουζαν παραμονή των Χριστουγέννων και ξανά μετά τα Φώτα. Δηλαδή την παραμονή πριν βγουν οι καλικάντζαροι και τα Φώτα που έφευγαν. Εκείνα τα χρόνια έριχνε ο παπάς τον σταυρό στην γκιόλα κι έπεφταν μέσα τα παλικάρια για να πιάσουν τον σταυρό. Αυτός που τον έπιανε ήταν και ο τυχερός της χρονιάς και μετά γύριζε τα σπίτια του χωριού και τον έδιναν λεφτά. Τώρα, ο παπάς γυρίζ’ όλα τα σπίτια του χωριού και τ’ αγιάζ’ και του δίνουμε κάτι για τον κόπο τ΄.
Επίσης, πριν από τα Χριστούγεννα στις 4 Δεκεμβρίου που γιορτάζει η Αγία Βαρβάρα φτιάνουμε την «Βαρβάρα». Είναι σαν σούπα, αλλά είναι γλυκιά στην γεύσ’. Μέσα βάζουμε σιτάρ’, σταφίδες καρύδια, κανέλα και ζάχαρη. Αυτό είναι καλό να το τρως γιατί είναι καλό για την υγεία.
Μετά σειρά έχουν τα καρναβάλια. Το χωριό μας έχ’ μεγάλη παράδοση για τις Απόκριες. Παλιά τα γιόρταζαμε αλλιώς τα καρναβάλια. Τώρα οι νέοι τα κάνουν αλλιώς. Την Κυριακή πριν από την Καθαρά Δευτέρα στήνουν εξέδρα στην πλατεία του χωριού και χορεύουν τα συγκροτήματα του χωριού. Καλάν και άλλα συγκροτήματα από άλλα χωριά και από ξένες χώρες που είναι κοντά μας. Από την Βουλγαρία, από την Σερβία, από την Γιουγκοσλαβία. Και τα παιδιά όλα κάνουν παρέα μεταξύ τους. Πριν από την Καθαρά Δευτέρα που γλεντάει ο κόσμος, γλεντάν και την Τσικνοπέμπτη. Βγαίνει ο κόσμος τα βράδια στα κέντρα πίνουν και χορεύουν.
Την Καθαρά Δευτέρα έχ’ πολύ νταβαντούρ’ στο χωριό. Σαν πανηγύρ’ είναι. Στολίζουν όλο το χωριό, πετάνε σερμπαντίνες και κομφετί. Το μεσημέρ’ περνάνε άρματα με καρναβάλια πάνω και ο κόσμος σεργιανάει. Το απόγευμα μετά απ’ όλα αυτά ο κόσμος πίνει, τρώει και χορεύει. Καλάνε και τραγουδιστές και ο κόσμος γλεντάει. Τα παιδιά πηγαίνουν στο σχολείο, που είναι ψηλά και φυσάει και πετάνε χαρταετό. Παλιά τον έφτιαναν μόνα τους τα παιδιά και τον χαίρονταν πιο πολύ, τώρα τους αγοράζουν. Πριν από την Καθαρά Δευτέρα γίνονται κάθε βράδυ γλέντια. Μια βραδιά είναι βραδιά κρασιού, μια άλλη φωνάζουν ρεμπέτικη κομπανία και το γλεντάει ο κόσμος, περνάνε καλά.
Μετά την Καθαρά Δευτέρα αρχίζει η Σαρακοστή του Πάσχα. Και πάλι έχουμε νηστεία, δεν τρώμε ούτε κρέατα ούτε γαλακτοκομικά. Αλλά στη Σαρακοστή μπορείς να φας ψάρι την Κυριακή των Βαΐων:
Βάγια Βάγια του Βαγιού
Τρώμε ψάρια και κολιό
Και την άλλη Κυριακή
τρώμε το παχύ τ’ αρνί.
Την Κυριακή των Βαϊων ο παπάς δίν’ δάφνη στην εκκλησία και την βάζεις στο εικονοστάσ’.
Μετά έρχεται η Μεγάλη Βδομάδα και πηγαίνουμε κάθε βράδυ στην εκκλησία.
Εκτός από την Τετάρτη που δεν έχει εκκλησία το βράδ’ αλλά έχει ευχέλαιο το απόγευμα και πας γιατί είναι καλό για την υγεία. Την Κόκκινη Πέμπτη το πρωί βάφουμε τ’ αβγά. Κανονικά τ’ αβγά τα βάφεις κόκκινα που συμβολίζει το αίμα του Χριστού, όχι όπως τώρα που τα βάφουν πράσινα και κίτρινα. Τ’ αβγά τα τσουγκρίζουμε μεταξύ μας το Σαββάτο το βράδυ της Ανάστασης. Μετά την λειτουργία το βράδυ της Πέμπτης οι γυναίκες ξενυχτάν στην εκκλησία για να στολίσουν τον Επιτάφιο. Την Μεγάλη Παρασκευή χτυπάει όλη τη μέρα πένθιμα η καμπάνα και ο κόσμος πηγαίνει και περνάει κάτω από τον Επιτάφιο γιατί είναι καλό για την υγεία.
Το Μεγάλο Σάββατο το βράδ’ πηγαίνουμε στην εκκλησία και βγαίν’ έξω ο παπάς και λέει το «Χριστός Ανέστη» και μοιράζει το «Άγιο Φως». Εδώ στο χωριό έχουμε ένα έθιμο. Το βράδυ της Ανάστασης να καίμε τον Ιούδα που πρόδωσε τον Χριστό. Μετά γυρνάμε σπίτ’ και πριν μπούμε μέσα σταυρώνουμε τρεις φορές την κάσα της εξώπορτας. Μετά μαζεύεται όλη η οικογένεια μαζί και τρώει μαγειρίτσα και τα κόκκινα τ’ αβγά.
Στις 23 Απριλίου που γιορτάζουμε τον Αη –Γιώργη μαζευόμαστε πάνω στο ξωκκλήσι και γίνεται γλέντ’. Ψήνουν και τρώνε, η μπάντα του χωριού παίζ’ μουσική και τα συγκροτήματα του συλλόγου χορεύουν. Αυτό είναι παλιά παράδοση από τότε που χτίστηκε το ξωκκλήσ’.
Φέρνει ο παπάς την εικόνα από την εκκλησία με την μουσική και μετά αρχίζει το γλέντ’. Παλιά γίνονταν ολόκληρη πανήγυρ’ και κρατούσε ως το βράδ’. Τότε ο κόσμος γλεντούσε σε τέτοιες γιορτές. Τώρα μέχρι το απόγευμα το διαλάνε.
Από την πρώτη Αυγούστου μέχρι τις δεκατέσσερις πηγαίνουμε κάθε απόγευμα στο εκκλησάκι του Αη –Γιώργη και διαβάζουμε τις παρακλήσεις. Και τον Δεκαπενταύγουστο που γιορτάζει η Παναγία πηγαίνουμε το πρωί στην Εκκλησία και γιορτάζουμε την Κοίμηση της Θεοτόκου. Από την πρώτη Αυγούστου μέχρι τις δεκαπέντε δεν γίνονται γάμοι.
Από το 1986 ο σύλλογος καθιέρωσε και κάνει κάθε χρόνο τις πολιτιστικές εκδηλώσεις. Γίνονται κάθε χρόνο, τέλη Αυγούστου με αρχές Σεπτεμβρίου. Μαζεύονται ο κόσμος πάνω στο γήπεδο, ψήνουν στις καντίνες και τρώνε. Όλα αυτά τα οργανώνουν οι χωριανοί. Αυτές οι εκδηλώσεις κρατάνε τρεις μέρες. Το ένα βράδυ παίζει μια ορχήστρα λαϊκά τραγούδια και ο κόσμος χορεύει και το γλεντάει μέχρι τα ξημερώματα. Τις άλλες μέρες χορεύουν τα συγκροτήματα του συλλόγου, με τις παραδοσιακές τους φορεσιές. Σ’ αυτές τις εκδηλώσεις παίζει μουσική η παραδοσιακή ορχήστρα του χωριού, η «Γαλάζια Περιστέρα».
Στις 30 Σεπτεμβρίου το χωριό πενθεί για τους άντρες που σκότωσαν οι Βούλγαροι το ’40. Τους είχαν μαζέψει όλους μαζί τάχα για να κάνουν απογραφή και σκότωσαν όλους τους άντρες και πολλά νέα παλικάρια. Κι έτσι κάθε χρόνο πηγαίνει το χωριό και ο παπάς και ρίχνουμε τρισάγιο για τις πεθαμένοι και τα παιδιά του σχολείου καταθέτουν στεφάνια. Τις φωτογραφίες όλων των αντρών που σκοτώθηκαν τις έχουν κολλήσει κάτω στην κοινότητα και πάνω στην γκιόλα, στο μέρος που σκοτώθηκαν δηλαδή έχουν γράψει σε μαρμάρινες πλάκες τα ονόματά τους
(Μποζηλια Μάρθα- Πέπελα Ανδριάνα)