Τελετουργίες από Π.Ε. ΔΡΑΜΑΣ, Δ. ΔΟΞΑΤΟΥ, ΔΟΞΑΤΟΥ
Β. Έθιμα του λαϊκού εορτολογίου
Η Σαρακοστή πριν τα Χριστούγεννα
Στην Σαρακοστή, άρχιζε νομίζω 15 Νοέμβρη, δεν κάναμε τίποτα ιδιαίτερο. Απλά Τετάρτη και Παρασκευή τρώγαμε λαδερά.
Το Δωδεκαήμερο 25 Δεκεμβρίου 6 Ιανουαρίου
Πιο πολύ αυτό τηρούσαμε. Ήταν οι 12 μέρες πριν την παραμονή Χριστουγέννων έως την παραμονή των Θεοφανείων. Αυτές οι μέρες ήταν η ουσία των γιορτών. Μέσα σε αυτές ήταν τα Χριστούγεννα, η γιορτή του Αϊ Βασίλη με την Πρωτοχρονιά και τα Θεοφάνεια.
Τα Χριστούγεννα ξέρεις ότι μαζευόμαστε όλοι και βάζω στον φούρνο μοσχαροκεφαλή. Για την παραμονή σφάζουμε το γουρούνι, βγάζαμε το λαρδί και το κεφάλι το χώναμε στο φούρνο. Τα έντερα συνήθως για σουτζούκια ήτανε. Οι γυναίκες κάναν τσουρέκια και κουλούρια για τα βαφτισιμούδια. Κάναν και χοιρινό με λάχανο και φυσικά σαρμάδες.
Την ημέρα των Χριστουγέννων πηγαίναμε εκκλησία 4:00 το πρωί μέχρι τις 6:00 και μετά μεταλαβαίναμε. Όταν γυρίζαμε σπίτι τρώγαμε πατσά ή χοιρινό με τραχανά Μετά όλη τη μέρα τρώγαμε και ευχόμασταν.
Την Πρωτοχρονιά πάλι αλλά, κάναμε κοτόπιτα ή κρεατόπιτα και έβαζα το φλουρί. Συνήθως εγώ, σαν αρχηγός την έκοβα και την σταύρωνα. Μαζευόμασταν πάλι παίζαμε χαρτιά και όταν πήγαινε 12:00 μεσάνυχτα κόβαμε την πίτα. όσοι έλειπαν και τύχαιναν το φλουρί (λίρα μετά τάληρο) τον παίρναμε τηλέφωνο να του το πούμε.
Τα ξημερώματα της Πρωτοχρονιάς για να μην μας κάνει άλλος ποδαρικό, έβγαινα ο ίδιος έξω και ξανά έμπαινα σπίτι, κρατώντας μία πέτρα στο χέρι και με αυτήν έκανα ένα σταυρό στο μέτωπο του καθένα, για να ναι γερός σαν πέτρα.
Άλλο πάλι, τα Θεοφάνεια πηγαίναμε στην πρωινή λειτουργία η μισή γινόταν μέσα στην εκκλησία, ενώ η άλλη γινόταν έξω σε μία δεξαμενή με νερό και έριχναν τον σταυρό μέσα. Περνάμε αγιασμένο νερό το πηγαίναμε σπίτι, πίναμε όλοι μία γουλιά, κρατούσαμε λίγο για ξεμάτιασμα και το υπόλοιπο το ρίχνουμε στα χωράφια μας για να το φυλάει ο θεός από το χαλάζι. Μετά ραντίζαμε το σπίτι με τον αγιασμό για να έχουμε καλή χρονιά.
Σε όλες αυτές τις γιορτές λέγαμε τα κάλαντα. Γυρνούσαμε με τα τρίγωνα από το πρωί μέχρι αργά το βράδυ να μαζέψουμε ότι μπορούσαμε. Λεφτά δεν δίναν ποτέ, μόνο φρούτα, καρύδια, αμύγδαλα, φουντούκια, ξυλοκέρατα και κάστανα. Την παραμονή των Θεοφανείων γυρνούσαμ΄ μ΄ ένα τσουβάλι στο χέρι δεμένο σε ένα μακρύ σχοινί, χτυπούσαμε τις πόρτες και πετούσαμε το τσουβάλι μες στο σπίτι και φεύγαμε. Το αφήναμε για να το γεμίσουν οι νοικοκυράδες ότι ήθελαν. Δεν έπρεπε να μας διουν όμως.
(Παναγιώτης Ζάχαρης ετών 78 αγρότης)
γ. Γιορτές του Φεβρουαρίου
Μία Φεβρουαρίου, είχαμε και έχουμε τον Άγιο Τρύφωνα. Με τα κάρα πηγαίναμε στο εκκλησάκι έξω από την Μπόριανη. Λέγανε ότι όποιος δουλεύει εκείνη την μέρα θα πάθαινε κάτι. Έτσι και έγινε. Ο Γιαννακ΄ς ο Γεωργιάδ΄ς ανέβηκε να κλαδέψει και έπεσε από τη σκάλα. Έχουμε και τον Άη-Χαράλαμπο και όποιος είχε άρρωστο στο σπίτι, πήγαινε τα ρούχα του μπροστά στην εικόνα και γινόταν καλά.
(Ασπασία Ζάχαρη ετών 75 αγρότισσα)
δ. Απόκριες
Το μεσημέρι πίσω από το οικόπεδο του κιουτσούκ΄ είχε μία μεγάλη αλάνα, μαζευόμασταν εκεί και ντυνόμασταν καρνάβαλοι. Οι γυναίκες ντύνονταν άντροι ή γριές, μπάμποδες και οι άντρες γίνονταν γυναίκοι. Όλοι μαζί χορεύαμε και τραγουδούσαμε στα σοκάκια. Άλλες φορές ντυνόμασταν τρομακτικά, βαφόμασταν με μαύρη βαφή Camel ανοίγαμε το βράδυ αργά πόρτες και τρόμαζαμε τον κόσμο. Τα νεαρά παλικάρια και τα κορίτσια γυρνούσαν στον δρόμο και όποιον έβρισκαν τον έβαφαν με φούμο. Την Καθαρή Δευτέρα μαζευόμασταν στην Αγία Κυριακή στο λοφάκι, εκεί πετούσαμε χαρταετό και τρώγαμε νηστίσιμα. Τον χαρταετό τον ετοιμάζαμε μία εβδομάδα πριν, με ξυλάκια σπάγκο και εφημερίδες. Οι νέοι κάναν και κουρκουλέτο, αυτοσχέδιος χαρταετός, τρέχαν γρήγορα και το έσερναν για να πετάξει. Αυτά που τρώγαμ΄ ήταν χαλβάς, ελιές, ταραμάς, τραγούδι, χορός, τίποτα δεν μας ένοιαζε.
ε. Κινητές Εορτές.
Σαρακοστή Πάσχα, Πάσχα, μετά το Πάσχα ως την Πεντηκοστή.
Των Αγίων Θεοδώρων πηγαίναμε όλοι πρωί στο εκκλησάκι έξω από το χωριό. Επειδή έπεφτε πρώτο Σάββατο μετά την αποκριά, και ήταν ένα απ΄τα ψυχοσάββατα, κάναμε κόλλυβα για τον παππού μ' και τα μοιράζαμ΄στην εκκλησία΄.
Του Αγίου Γεωργίου επειδή είχαμε τον μπαμπάμ΄ και τ΄αγγόνια μ΄ που γιόρταζαν, δεχόμασταν κόσμο και κάναμε βεγγέρες, ερχόταν όλοι να ευχηθούν και κάναμε φαγοπότι μέχρι αργά.
Του Λαζάρου το μόνο που κάναμε σαν παιδιά ήταν να γυρνάμε από σπίτι σε σπίτι και να τραγουδάμε τον Λάζαρο. Στολίζαμε και ένα πανέρ' με χαμόμηλο για το καλό.
Το Άγιο Πάσχα: Η μεγαλύτερη από τις γιορτές. Πρώτα είχαμε την Κυριακή των Βαΐων, μαζεύαμε δάφνες και τις πηγαίναμε στην εκκλησία. Όταν τελείωνε η λειτουργία στο φευγιό παίρναμε Βάγια και τα φυλάγαμε στο εικόνισμα. Μετά είχαμε τη Μεγάλη Εβδομάδα, όλες τις μέρες νηστεία και καλή καρδιά.
Θυμάμαι τα κοριτσάκια του χωριού την Μεγάλη Πέμπτη και μαζεύαν πασχαλιές να της πάνε στην εκκλησία για τον επιτάφιο. Το βράδυ της Μεγάλης Πέμπτης όταν τελείωνε η λειτουργία οι μεγάλες γυναίκες που ξενυχτούσαν τον Χριστό στόλιζαν τον επιτάφιο. Κάναμε ματσάκια τα δέναν με κλωστές και ήταν έτοιμος τη Μεγάλη Παρασκευή το πρωί. Την Μεγάλη Παρασκευή πάντα, πηγαίναμε το πρωί να αφήσουμε λουλούδια από τον κήπο μας και το απόγευμα όταν πηγαίναμε να χαιρετίσουμε τον επιτάφιο παίρναμε από ένα λουλούδι και το βάζαμε στο εικονοστάσι του σπιτιού. Αυτό το λούλουδο το είχαμε για πονοκέφαλο, το καίγαμε και θυμιατιζόμασταν. Στον επιτάφιο περνούσαμε από κάτω τρεις φορές για να ΄μαστε γεροί.
Το Σάββατο είχαμε μόνο εκκλησία και την Ανάσταση. Το βράδυ της Ανάστασης πηγαίναμε σπίτι κουβαλώντας το κερί με το Άγιο Φως, κάναμε σταυρό στο ανώφλι με την κάπνα και μετά γυρνούσαμε σε κάθε δωμάτιο με το Άγιο Φως. Ακολουθούσε φαγοπότι με μαγειρίτσα και ψητό.
Το πρωί της Κυριακής δε, ξυπνούσα από τις 4:00, βάζαμε με το θειό΄ς δύο σούβλες, μία για αρνάκ΄ μια για κοκορέτσι. Η γιαγιά σ΄ έκανε μπομπάρ και τζιγεροσαρμά και έβγαζε τα αυγά στο τραπέζι της αυλής για να τσουγκράμε. Εγώ πάντα τις πέρδικες έπαιρνα, (αυγά με φύλλο τσουκνίδας ή τριανταφυλλιάς τυλιγμένα σε διάφανες κάλτσες). Όταν μαζευόμασταν για τραπέζι μπαίναν και κάτι παιδιά με νταούλια και κλαρίνα έτσι για το καλό.
Της Ζωοδόχου Πηγής έπεφτε πάντα Παρασκευή την πρώτη μετά το Πάσχα. Έχουμε εκκλησάκι στα Κύργια σε ένα λόφο και ανεβαίναμε εκεί. Είχε πανηγύρι.
Της αναλήψεως: 40 μέρες μετά το Πάσχα τότε επειδή γλυκαίνει ο καιρός, γυρνάνε όλοι και κάνουν βόλτες στο χωριό.
(Ασπασία Ζάχαρη ετών 75 αγρότισσα).
στ. Ακίνητες γιορτές.
Είχαμε του Μάρκου του Ευαγγελιστή 25 Απριλίου. Την Πρωταπριλιά με την καζούρα την γνωστή και τα ψέματα. Είχαμε και την Πρωτομαγιά. Παλιά όλο το χωριό πήγαινε με τα κάρα στο Μπουνάρμπασ΄. Βάζανε ότι ποτά είχαν στο ποτάμι για να ΄ναι κρύα και ψάρευαν τις καραβίδες και τις έβραζαν σε γκαζοντενεκέδες τα κάρβουνα. Τραγουδούσαμε, χορεύαμε και όταν ήταν να γυρίσουμε κάναμε Στεφάνια είτε για το σπίτι ή για τα κεφάλια των αλόγων.
Του Αγίου Αθανασίου γιορτάζαμε την ανακομιδή των λειψάνων του Αγίου, που είναι και Προστάτης μας ( κάνει το σταυρό της). Δύο Μαΐου είναι η γιορτή και κάνουμε πανηγύρι.
(Παναγιώτης Ζαχαρής ετών 78 αγρότης)
ζ. Γιορτές του καλοκαιριού
Του Αγίου Πνεύματος τέλειωνε η Πεντηκοστή και ήταν γιορτή για τα παιδιά και επίσημη αργία. 29 Ιουνίου των Αγίων Αποστόλων, 20 Ιουλίου του Προφήτη Ηλία, 26 Ιουλίου Αγίας Παρασκευής.
Τότε πηγαίναμε σε ένα μικρό εκκλησάκι και ανάβαμε καντήλι για να μας προστατέψει η Αγία τα μάτια μ΄ς.
Του Αγίου Παντελεήμονα 27 Ιουλίου και μετά είχαμε την κοίμηση της Θεοτόκου. Εγώ γιόρταζα και πηγαίναμε πάλι στο Μπουνάρμπας΄. Στις 29 Αυγούστου του Προδρόμου δεν τρώγαμε κόκκινα φρούτα γιατί συμβόλιζε το αίμα του.
(Παναγιώτης Ζαχαρής ετών 78 αγρότης)
η. Γιορτές του Φθινοπώρου ως την εορτή του Αγίου Φιλίππου
Του Τιμίου Σταυρού παίρναμε βασιλικό από την εκκλησία και το φύλαγαμε στο εικονοστάσι και όταν αποξηραινόταν το καίγαμε για πονοκέφαλο ή για βάσκαμα.
Του Αγίου Δημητρίου 26 Οκτώβρη κόβαμε ρόδια, τα φυλάγαμε στις αποθήκες για την Πρωτοχρονιά.
Των Αγίων Αναργύρων παίρναμε αγιασμό από την εκκλησία και το φύλαγαμε για αρρώστιες.
Του Αγίου Φιλίππου 14 Νοέμβρη πάντα πηγαίναμε στην εκκλησία για να φυλάει ο Άγιος τα χωράφια μας.
(Μαρίκα Ζάχαρη ετών 79 αγρότισσα)