Τοπικές ενδυμασίες από Π.Ε. ΡΟΔΟΠΗΣ, Δ. ΜΑΡΩΝΕΙΑΣ-ΣΑΠΩΝ, ΣΑΠΩΝ

ΚΕΝΑΝΙΔΟΥ ΣΟΝΙΑ

Α’ ΕΞΑΜΗΝΟ

ΑΡΙΘΜΟΣ ΜΗΤΡΩΟΥ: 255

ΠΕΡΙΟΧΗ ΟΠΟΥ ΕΓΙΝΕ 

Η ΕΠΙΤΟΠΙΑ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΗ 

ΕΡΕΥΝΑ: 

ΣΑΠΠΕΣ – Ν. ΡΟΔΟΠΗΣ

ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ – ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 1995

 

Β. Ένδυμα, υπόδεση, κόμμωση και καλλωπισμός

 

ΣΑΡΑΚΑΤΣΑΝΟΙ

Παλιά, πολύ παλιά, οι άντρες φορούσαν φουστανέλα. Μετά φορούσαν παντελόνια, τα μπουτούρια. Αυτά ήταν φουσκωτά επάνω και κάτω στενά. Φορούσαν ζωνάρι και κάπες που τις φτιάχνανε από τα γίδια, από τη τρίχα της γίδας. 

Οι γυναίκες φορούσαν φούστα, ζωνάρι, τσαμαντάνι (ήταν αυτό που κούμπωνε μπροστά σαν γιλέκο ας πούμε) και την μπόλκα. Μπόλκα λέγαν αυτό που φορούσαν από πάνω για να μην κρυώνουν. Αυτά ήταν χωριστά. Ήταν δηλαδή το τσαμαντάνι, έβαζαν πρώτα το τσαμαντάνι, τη φούστα από κάτω, εκείνη με τον πλισέ, φορούσαν επάνω το ζωνάρι, την μπόλκα από πάνω. Από μέσα φορούσαν ένα πουκάμισο (κατασάρκι) και είχε μακριά κεντημένα μανίκια. Και τελευταία φορούσαν την ποδιά. Α! οι νυφάδες φορούσαν κεντημένες ποδιές που τις έχουμε και σήμερα στη στολή, τις παναούλες. Και σε μερικές στολές έχει και το κουστέκι, την ασημένια ζώνη. 

 

ΥΠΟΔΗΜΑΤΑ

Οι άντρες φορούσαν τσαρούχια και οι γυναίκες γκούμες, κάτι λαστιχένια ήταν αυτά. Οι γυναίκες φορούσαν και κάλτσες, τις πατούνες. Αυτά ήταν σαν τερλίκια, αλλά έπιαναν λίγο πιο πάνω. Μέχρι τον αστράγαλο ήταν η κάλτσα από ‘κει και κάτω η πατούνα. 

 

ΚΑΛΥΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΚΕΦΑΛΙΟΥ ΚΑΙ ΚΟΜΜΩΣΗ

Στο κεφάλι οι γυναίκες φορούσαν το μπόχο, αυτό το μαύρο τσεμπέρι. Η νύφη φορούσε μπόχο, αλλά ήταν κεντημένος με φρέτζες, κάτι σαν κορδέλες. 

Τα μαλλιά τα κάνανε πλεξούδες και τα κάνανε οι παντρεμένες κόμπο. Φέρνανε μπροστά τις πλεξούδες, έπιαναν τη μία με την άλλη, τις κάνανε κόμπο, τις γυρνούσαν πίσω και τα δέναν. Οι δε ελεύθερες μαζεύανε τη μια πλεξούδα, από δω την πηγαίναν εκεί (από αριστερά -> δεξιά) και την άλλη από κει (από δεξιά -> αριστερά) και βάζανε μια κορδέλα για να φαίνεται ότι είναι ελεύθερες. Από την κορδέλα ξεχώριζαν οι ελεύθερες και απ’ τον κόμπο ξεχώριζαν οι παντρεμένες. Περιποίηση δεν είχαν. Που να τη βρούν πάνω στα βουνά;

(κατά την κ. Τσουλακάκη Παναγιώτα)

 

ΘΡΑΚΙΩΤΕΣ

Τα ρούχα των αντρών ήταν με σαγιάκ(ι). Αυτό ήταν χοντρό ύφασμα από μαλλί που έφαιναν οι γυναίκες στον αργαλειό και ύστερα για να σκληραίνει εκείνο το χτυπούσανε ή στο ποτάμι ή σε νερό μπόλικα. Φορούσαν παντελόνι, σακάκι και πουκάμισο άσπρο υφαντό. Απαραίτητο στους άντρες ήταν το γιλέκο και τη γιορτή και την καθημερινή. Ήταν σήμα ανδρικό, ότι ανδροφέρνει, ότι έγινε άντρας δεν είναι παιδί.

Οι γυναίκες φορούσαν τσούκνες σαν φουστάνι, αλλά κοντό και σαν κλος έρχεται, φαρδύ ένα πράγμα. Φορούσαν τσουκμάνια, ποδιά όλα πλεχτά και πουκάμισο. 

 

ΥΠΟΔΗΜΑΤΑ

Οι γυναίκες φορούσαν σκαρπίνια.

Οι άντρες παπούτσια φορούσαν τα γεμινιά, σαν παντόφλες σφιχτές και το σήκωναν με ένα κόκκαλο, έφταναν σχεδόν στον αστράγαλο. Άλλα ήταν τα τουλούμπατζιδ(ι)κα, πιο σκληρά παπούτσια. Τα γεμινιά ήταν τα καθημερινά, τα τουλούμπατζίδ(ι)κα ήταν τα επίσημα. Οι γεωργοί στα χωράφια φορούσαν τα τσαρούχια. 

Κάλτσες φορούσαν χοντρές, πλεκτές. Οι γυναίκες μέχρι το βράδυ κάθονταν και έπλεκαν και τις γυναικείες κάλτσες και τις αντρικές.

 

ΚΑΛΛΩΠΙΣΜΟΣ

Δεν περιποιούνταν πολύ αλλά όταν πήγαιναν στο χορό, στα πανηγύρια έκαναν φκιασίδια από διάφορα, από το αυγό, το πικρομύγδαλο, κάτι σαν κρέμα. Και βάζαν κόκκινη μπογιά στα μάγουλα και στα χείλη. Ανάλογα την κοινωνική τους θέση και της δουλειά που έκανε ο άντρας τους είχαν και χρυσά σκουλαρίκια και βραχιόλια. Εκείνοι που είχαν, είχαν, εκείνοι που δεν είχαν, ψωμί δεν είχαν να φάνε. 

(κατά τον κ. Λιπορδέζη Γεώργιο)

 

ΠΟΝΤΙΟΙ

Τη γυναικεία τη στολή τη λέγαν φιστάν. Την παλιά την ποντιακή στολή τη λέγαμ’ ζουπούνα. Τούπλες ήταν αυτά που φορούσαν μπροστά στο στήθος και βάζαν τα πεντάλιρα (σαν κόσμημα, σαν κολιές). Τάπλα ήταν αυτό που φορούσαν στο κεφάλι με τα φλουριά (τα φιριλία). Το κομπινεζόν της γυναίκας το λέμε καμίσ(ι).

Οι άντρες φορούσαν ζούφκα. Έτσι λέγαμε την αντρική τη βράκα, το σαλβάρι, που λένε οι Τούρκοι.

 

ΥΠΟΔΗΜΑΤΑ

Οι άντρες φορούσαν μαύρες ψηλές μπότες που τις λέγαμ’ τσαγκία. Τα καλά παπούτσια με τακούνι που φορούσαν οι γυναίκες τα λέμε κουντούρες. 

 

ΚΑΛΥΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΚΕΦΑΛΙΟΥ ΚΑΙ ΚΟΜΜΩΣΗ

Το τσεμπέρι που φορούσαν οι γυναίκες το λέγανε λετσέκι ή τσίτι, επειδή ήταν ψιλή, σαν τσιτάκι το ύφασμα.

Τα μαλλιά τους συνήθως οι παντρεμένες τα κάνανε κότσο και οι άλλες πλεξούδες. Τσέμε λέμε την πλεξούδα. Παλιά επειδή είχαν όλες μακριά μαλλιά ήταν της μόδας ο κότσος.

ΚΑΛΛΩΠΙΣΜΟΣ

Περιποιόντουσαν πολύ. Όχι όμως με κρέμες και μπογιές στα μούτρα. Πρόσεχαν’ τα μαλλιά τους και τα ρούχα τους. οι παλιοί πιο ακριβά ρούχα φορούσαν απ’ ότι σήμερα. Το βελούδο, τις δαντέλες και τα κεντήματα τα είχαν οπωσδήποτε. Ο πατέρας μου βελούδινο κουστούμ είχε πάνω στο Καλατζίντερε και 7 πουκάμισα από ακριβό ύφασμα. 

Τώρα αυτές οι στολές οι ψιλές, στολές είναι; Η ποντιακή στολή παλιά γινόταν από μετάξι, πολύχρωμη με χρυσά. Αν δείς παλιές φωτογραφίες που ήταν οι γυναίκες ντυμένες όλο χρυσά ήτανε. Οι Καλικότισες τώρα που ήταν εδώ δεν ήταν, δεν ήξεραν οι γυναίκες. Εκείνα τα ρούχα για να τα φτιάξεις μήνες χρειαζόντουσαν. Οι πρόσφυγες είχαν καλά ντυσίματα στον Πόντο και ότι μπόρεσαν έφεραν και εδώ.

(κατά τον κ. Ευκαρπίδη Παναγιώτη και την κ. Ευκαρπίδου Άρτεμη)