Τοπικές ενδυμασίες από Π.Ε. ΡΟΔΟΠΗΣ, Δ. ΜΑΡΩΝΕΙΑΣ-ΣΑΠΩΝ, ΞΥΛΑΓΑΝΗΣ

ΤΡΑΓΑΚΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ

Α’ ΕΞΑΜΗΝΟ

Α.Μ.: 219

ΣΧΟΛΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ – ΕΘΝΟΛΟΓΙΑΣ

ΤΟΠΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΞΥΛΑΓΑΝΗ ΡΟΔΟΠΗΣ

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 1995

Β. Ένδυμα, υπόδεση, κόμμωση και καλλωπισμός

«Στο χωριό μας, στην Ξυλαγανή, είμαστε τρείς ράτσες: Θρακιώτ’, Μπλεϊκιωτ’ και Ντουγαναλιώτ’. Οι Θρακιώτ’ φορούσαν όπως φοράμε σήμερα τα ηυρωπαϊκά. Όμως οι Ντουγαναλιώτ’ και οι Μπλεϊκιώτ φορούσαν οι γυναίκες «τσουκμάνια», οι άνδροι «πουτούρια». Οι άνδρες οι Μπλεϊκιώτ’ φορούσαν «προυπόδια» τα έλεγαν, κατ’ άσπρα μάλλινα πανιά και τσαρούχια. Τώρα όμως γίναμ’ όλοι ένα, όλοι φοραμ’ ευρωπαϊκά.»

Χρυσούλα Μήλιου

Γυναικείο ένδυμα

«Η φορεσιά η γυναικεία αποτελούνταν από ένα φόρεμα μαύρο το οποίο ήταν φτιαγμένο από υφαντό ύφασμα μαύρο και το λεγαν «τσούκνα». Η τσούκνα όπως την ονομάσαμε, μπροστά είχε τετράγωνο καρέ και κάτω απ’ το καρέ είχε κέντημα και στο κενό το μέρος, το τετράγωνο, στο άνοιγμα, εκεί βάζανε ένα άσπρο κομμάτι που ήταν υφαντό με σχεδιάκια. Αυτό το λέγανε «γκάρουσκα». Της τσούκνας το κέντημα λεγόταν «κόρφος». Επίσης είχαν και το πουκάμισο, άσπρο, κι’ αυτό υφαντό, που το φορούσαν από μέσα, με μανίκια κεντητά. Είχε και η τσούκνα κέντημα κάτω, ένα ξεχωριστό πανί βαμβακερό αυτό λεγόταν ποδόγυρος. Επίσης είχε και από πάνω ένα κέντημα, αυτό λεγόταν «τρέσα» και ανάμεσα στη τρέσα και στο ποδόγυρο, απάνω στη τσούκνα ήτανε κομματάκια ύφασμα από διάφορα χρώματα, μεταξωτά τα οποία ένα με τ’ άλλο είχαν ανάμεσα κάτι που τα λέγαν «στέλια» ή «βαλάδες». Φορούσαν και ζωνάρι και αυτό ήταν στον αργαλειό φτιαγμένο με διάφορα χρώματα πολύχρωμα και η ποδιά που ήταν κεντημέν’ στο χέρι με πολύ όμορφα σχέδια που το κάθε σχέδιο είχε και τ’ όνομά του. Αυτό, δηλαδή η ποδιά λεγόταν και «πριστίλκα». Τα σχέδια ήταν το «μάτι», ήταν οι «ρόκες» και τέτοια. Μετά ήταν το γιλέκο κι’ αυτό με μαύρο ύφασμα, πάλι υφαντό στον αργαλειό και είχε γαρνιρίσματα και αυτό, τα «γαϊτάνια», κίτρινα και είχαμε φτιαγμένα διάφορα σχέδια γύρω-γύρω. Τη μαντήλα που φορούσαμ’ στο κεφάλ’, αυτή την έλεγαν «λαχούρ». Το καθημερινό ήταν με κρόσια όπως τ’ αγόραζαν. Όταν ήθελαν να το κάνουν πιο γιορτινό, έβαζαν χάντρες και τις δούλευαν και γίνονταν έτσι κάπως σαν δεμένες.

Υπόδεση

Τα παπούτσια ήταν και αυτά απλά, χαμηλά, μαύρα. Στο χωράφ’ συνήθιζαμ’ να βάζουμ’ και τσαρούχια. 

Κόμμωση

Τα μαλλιά ήταν μακρυά και πλεξούδες πλεγμένα και λίγο στο τέλος άφηναν ξέπλεγο. Πλέγοντας βάζανε από τις κλωστές του κεντήματος πάλι, μαλλινάκια, τις οποίες έφτιαχναν και ορισμένες φούντες κάτω κάτω. 

Καλλωπισμός

Φορούσαμε σκουλαρίκια. Στο λαιμό φορούσαν κάτι φλουριά μικρά και κάτι «ντούμπλες». Τις ντούμπλες αυτές δεν τις είχ’ καθένας να τις φορέσ’, δανείζονταν τα κορίτσια όμως όταν είχαν καμιά που είχε και έβαζαν σε καμιά τελετή, σε κανένα γάμο και στο χορό όταν ήταν γιορτές.

Ανδρικό ένδυμα

Η ανδρική φορεσιά αποτελούνταν από ένα πουκάμισο άσπρο με άσπρο κέντημα στο μανίκ’ και λίγο κάτω μαζεμένο σαν μανσέτα. Αυτό γινόταν ένα ψιλό γαϊτανάκ’ πάλι με κλωστή άσπρη· αυτά ήταν τα καλά, που έβγαιναν έξω. Το παντελόνι το λέγαμε «πουτούρι», ήταν φαρδύ, όπως οι κρητικοί που φοράνε, κάπως έτσ’ ήταν τα ρούχα μας. 

Ζωνάρ’ φορούσαν φαρδύ, στον αργαλειό κι’ αυτό με δυό χρώματα: κόκκινο σκούρο και κόκκινο ανοιχτό· αυτά τα χρώματα είχε, είχε και λίγο προς το θαλασσί· αυτά τα χρώματα είχε το ζωνάρ΄, ή δύο ή τρία· ήταν φαρδύ και το βάζαν κάπως διπλωμένο. Το καπέλο ήταν σαν σκουφάκι, το οποίο το ονομάζαμε «γκούμπλα»· ήτανε και η τραγιάσκα. Και το γιλέκο ήταν πολύ κεντημένο κι’ αυτό, όχι όμως όπως τα γυναικεία, με γαϊτάνια και τέτοια που το χρώμα τους ήταν ίδιο με το ύφασμα· μπλέ ήταν το γιλέκο, μπλε γαϊτάνια είχε, μαύρο ήταν, μαύρα γαϊτάνια είχε. Όπως και το «πουτούρι» ήταν κάτω-κάτω γαϊτανωμένο μ’ αυτό το μαύρο το γαϊτάν’ κι’ είχε και τσέπες κοφτές που ήταν γαρνιρισμένες μ’ αυτό το γαϊτάν’. Αυτό ήταν, δεν είχε πολλά πράγματα.» 

Πετρούλα Ιγνατάκη