Τελετουργίες από Π.Ε. ΞΑΝΘΗΣ, ΕΡΑΣΜΙΟΥ, Δ. ΤΟΠΕΙΡΟΥ

Β. Έθιμα του λαϊκού εορτολογίου

Σαρακοστή

«Εκείνα τα χρόνια όλοι οι άνθρωποι πίστευαν πολύ, άντρες και γυναίκες. Τις μέρες
της Σαρακοστής νηστεύαμε όλοι ακόμα και τα παιδιά. Δεν τρώγαμε κρέας και
γαλακτοκομικά. Εκτός από τις τροφές, αποφεύγαμε και τις άλλες αμαρτίες. Δεν
μαλώναμε, προσπαθούσαμε να είμαστε καλά, αγαπημένοι και μονιασμένοι. Δεν
κρατούσαμε κακία. Αν κάποιος μας έβλαπτε τον συγχωρούσαμε. Αλλά
προσπαθούσαμε και εμείς οι ίδιοι να δούμε τα λάθη μας, να τα καταλάβουμε και να
ζητήσουμε συγχώρεση από το Θεό. Γι' αυτό πηγαίναμε να εξoμολογηθούμε.
Όποτε δεν είχαμε πολλές δουλειές πηγαίναμε στην εκκλησία. Εκείνες τις μέρες έχει
πολλές γιορτές και κάνουν καθημερινά τον Εσπερινό και τη Θεία Λειτουργία».

(Κερζεβάνη Καλλιόπη, ετών 67)

Το Δωδεκαήμερο

Ένας θρύλος λέει, ότι τα καλικαντζαράκια ή αλλιώς δαιμόνια εμφανίζονται στη γη
το Δωδεκαήμερο. Εκείνες τις μέρες τα νερά είναι αβάπτιστα και γι' αυτό το λόγο
ανεβαίνουν στη γη. Για να κάνουν ζαβολιές να πειράξουν τους ανθρώπους. Είναι
κακάσχημα, κουτσά, στραβά, βρώμικα και μαλλιαρά πλασματάκια. Είναι πολλά και
είναι άκακα. Εμφανίζονται στη γη την Παραμονή των Χριστουγέννων και
συχνάζουν σε μύλους, γέφυρες, ποτάμια. Όταν τελειώσει το Δωδεκαήμερο
επιστρέφουν στον Κάτω Κόσμο. Οι άνθρωποι κατά τη διάρκεια των εορτών δεν
έβγαιναν έξω για να μην συναντήσουν κάποιον καλικάντζαρο. Για να τους
αποφύγουν κρεμούσαν ένα βρώμικο δερμάτινο παπούτσι στο τζάκι και θυμιάτιζαν
το σπίτι καθ' όλη τη διάρκεια του Δωδεκαήμερου.
«Λίγες μέρες πριν τα Χριστούγεννα κάναμε τις ετοιμασίες. Καθαρίζαμε τα σπίτια
και βάζαμε ότι καλό είχαμε. Κάθε Χριστούγεννα σφάζαμε γουρούν. Όσοι δεν είχαν
και ήταν φτωχοί έσφαζαν κότα. Κάναμε πολλά φαγητά λαχανοντολμάδες, γλυκά
χαλβά και πίτα. Το βράδυ της Παραμονής τρώγαμε όλοι μαζί. Στις πέντε το πρωί
χτυπούσε η καμπάνα, ντυνόμασταν και πηγαίναμε όλοι στην εκκλησία. Μετά την
εκκλησία άρχιζαν οι ετοιμασίες για το μεσημεριανό τραπέζι. Εκείνη τη μέρα
μαζευόμασταν όλη η οικογένεια, ξαδέρφια, θείες, παππούδες και τρώγαμε μαζί».
Θρακικά κάλαντα
Αρχιμηνιά και αρχιχρονιά κι αρχή του Γεναριού,
Άι Βασίλης έρχεται από την Καισαρεία,
Βαστά εικόνα και χαρτί
χαρτί και καλαμάρι
Το καλαμάρι έγραφε
και το χαρτί μιλούσε...

Σ' αυτό το σπίτι που ήρθαμε
πέτρα να μην ραγίσει
κι ο νοικοκύρης του σπιτιού
πολλά χρόνια να ζήσει.
Για βάλε το χεράκι σου
στην αργυρή σου τσέπη
κι αν έχεις γρόσια δώσε μας,
φλουριά μην τα λυπάσαι
κι αν έχεις και γλυκό
κέρνα τα παλικάρια.
Αν κάποιος ήταν τσιγκούνης άκουγε τα εξής σχόλια:
Εσένα πρέπει αφέντη μου
τορβάς και δεκανίκι
να σε τραβάνε τα σκυλιά
και πέντε δέκα λύκοι
Την κόρη σου την όμορφη
βάλτηνε στο ζεμπίλι
και κρέμασέ τηνε ψηλά
να μην την τρώνε οι ψύλλοι.
Πρωτοχρονιά
Το έθιμο της βασιλόπιτας
Ανάμεσα στα γλυκίσματα και τα φαγητά αυτό που ξεχωρίζει αυτήν την μεγάλη
μέρα του χρόνου είναι η βασιλόπιτα. Όλοι την περιμένουν με λαχτάρα, μικροί και
μεγάλοι, γιατί πιστεύουν πως αν είναι τυχεροί και βρουν το χρυσό ή το ασημένιο
νόμισμα μέσα στο κομμάτι τους θα είναι καλότυχοι για όλο το χρόνο και όλα θα
τους πηγαίνουν ευνοϊκά.
«Εμείς στο σπίτι μας δεν κάναμε τσουρέκι για βασιλόπιτα αλλά γαλατόπιτα. Την
έκανα εγώ με τη μάνα μου συνήθως. Μαζί ανοίγαμε το φύλλο. Δεν βάζαμε μόνο
ένα νόμισμα για φλουρί βάζαμε τρία. Ένα για το σπίτι, ένα για τα πρόβατα και ένα
για τα χωράφια. Όποιος τύχαινε το φλουρί λέγαμε χαριτολογώντας ότι είναι
υπεύθυνος για ότι συμβεί τον καινούριο χρόνο κι αν κάτι δεν πήγαινε καλα ρίχναμε
τις ευθύνες σε αυτόν».
Το έθιμο του ροδιού
«Το πρωί της Πρωτοχρονιάς η οικογένεια πήγαινε στην εκκλησία και ο νοικοκύρης
του σπιτιού είχε στην τσέπη του ένα ρόδι που το έπαιρνε μαζί του. Όταν
γυρνούσαν στο σπίτι, χτυπούσε το κουδούνι της εξώπορτας (δεν άνοιγε ο ίδιος με
το κλειδί) για να είναι ο πρώτος που θα μπει στο σπίτι για να κάνει το καλό
ποδαρικό με το ρόδι στο χέρι. Έμπαινε μέσα με το δεξί και έσπαγε το ρόδι πίσω
από την εξώπορτα για να πεταχτούν οι ρώγες παντού και έλεγε: με υγεία, ευτυχία
και χαρά το νέο έτος κι όσες ρώγες έχει το ρόδι τόσα χρήματα να έχει η τσέπη μας
όλη τη χρονιά". Όσο γερές και όμορφες ήταν οι ρώγες τόσο χαρούμενες και
ευτυχισμένες θα ήταν οι μέρες που έφερνε το νέο έτος».

Παραμονή Φώτων
Τα Φώτα είναι η τρίτη και τελευταία μέρα του Δωδεκαημέρου. Την παραμονή
γυρίζουν τα παιδιά από σπίτι σε σπίτι και λένε τα κάλαντα:
Σήμερα τα Φώτα και οι φωτισμοί
και χαρές μεγάλες και αγιασμοί
Κάτω στον Ιορδάνη τον ποταμό
κάθεται η Κυρά μας η Παναγιά.
Σπάργανα βαστάει κερί κρατεί
και τον Άι Γιάννη παρακαλεί:
- Άγιε Γιάννη Αφέντη και Βαπτιστή
δύνασαι βαπτίσεις Θεού παιδί
- Δύναμαι και θέλω και προσκυνώ
και τον Κύριό μου παρακαλώ
Ν'ανέβω πάνω στον ουρανό
Να μαζέψω ρόδα και λίβανο
-Άγιε Γιάννη Αφέντη και Βαπτιστή
έλα να βαπτίσεις Θεού παιδί
Ν' αγιαστούν οι κάμποι και τα νερά
Ν' αγιαστεί κι ο αφέντης
με την κυρά.
Την παραμονή των Φώτων ο παπάς του χωριού γυρίζει στα σπίτια και με ένα
κλαράκι βασιλικό αγιάζει όλα τα δωμάτια.
Θεοφάνεια
«Την ημέρα των Θεοφανείων πηγαίναμε στην εκκλησία και μετά την εκκλησία
πηγαίναμε στη θάλασσα. Μαζεύονταν όλοι οι κάτοικοι του χωριού. Όταν ο παπάς
έψαλλε το "εν Ιορδάνη βαπτισομένου σου Κύριε" πετούσε τον σταυρό στη
θάλασσα. Τότε βουτούσαν και οι βουτηχτάδες για να τον πιάσουν. Όποιος τον
έπιανε πρώτος τον θεωρούσαν τυχερό και ευλογημένο. Το έθιμο γίνεται μέχρι
σήμερα στο χωριό».
(Κερζεβάνη Καλλιόπη, ετών 67)
Το Έθιμο των Αγίων Θεοδώρων
Οι νέοι του χωριού την ημέρα της γιορτής των Αγίων Θεοδώρων μαζεύονται όλοι
μαζί αργά το βράδυ και κλέβουν κάποια αντικείμενα όπως λουλούδια, ρούχα,
γεωργικά εργαλεία κλπ από τις αυλές των ελεύθερων κοριτσιών και τα αφήνουν
στην πλατεία του οικισμού. Την επόμενη μέρα το πρωί τα κορίτσια από τα σπίτια
των οποίων κλάπηκαν τα αντικείμενα, πηγαίνουν στην πλατεία προκειμένου να τα
πάρουν πίσω. Η μέρα αυτή λόγω του εθίμου αποκαλείται του κλεφτο-Θόδωρα. Το
έθιμο διατηρείται ως σήμερα.
Πάσχα

«Από τη Μεγάλη Δευτέρα τα ανύπαντρα κορίτσια νήστευαν τις τρεις πρώτες μέρες
γιατί πίστευαν ότι "νηστικής καρδιάς έπιανε η ευχή" και ήλπιζαν ότι έτσι θα βρουν
γαμπρό. Την τελευταία βραδιά για να ονειρευτούν τον άντρα που θα
παντρευόντουσαν έβαζαν κάτω από το μαξιλάρι τους αλμυροκούλουρα. Όλη την
εβδομάδα οι μόνες δουλειές που κάναμε ήταν το καθάρισμα στο σπίτι, το
μαγείρεμα, το βράσιμο των αβγών και το ζύμωμα. Την Μεγάλη Τετάρτη φτιάχναμε
τα τσουρέκια και την Πέμπτη βάφαμε τα αβγά με κόκκινη μπογιά. Ένας μύθος
έλεγε ότι όταν ο Χριστός αναστήθηκε, πολλοί δεν το πίστεψαν και μία γυναίκα που
κρατούσε αβγά σε ένα καλάθι και είπε: είναι σαν να μου λέτε ότι τα άσπρα αβγά
άλλαξαν χρώμα. Γι' αυτό έμεινε και τα βάφουμε κόκκινα. Την μπογιά την
κρατούσαμε για σαράντα μέρες. Αν είχαμε αβγό από μαύρη κότα, το βάφαμε
πρώτο και το βάζαμε στο εικονοστάσι. Την Μεγάλη Παρασκευή δεν τρώγανε
τίποτα όλη μέρα. Το βράδυ πηγαίναμε στην εκκλησία και γυρνούσαμε τον
Επιτάφιο. Πολλές νοικοκυρές την ώρα που περνούσε ο Επιτάφιος έβγαζαν στην
πόρτα ένα πιάτο με φυτρωμένους σπόρους και το έπαιρναν μέσα τα ξημερώματα.
Το Σάββατο αρχίζαμε την προετοιμασία για την Ανάσταση. Το βράδυ πηγαίναμε
στην εκκλησία και αφού ο παπάς έλεγε το "Χριστός Ανέστη" παίρναμε το Άγιο
Φως. όταν γυρίζαμε στο σπίτι σταυρώναμε την πόρτα και ανάβαμε τη καυτίλα. Την
άλλη μέρα σφάζαμε και ψήναμε το αρνί. Η σφαγή του συμβολίζει τη θυσία του
Χριστού. Τρώγαμε με χορούς και τραγούδια».
Στις 29 Αυγούστου, του Τιμίου Προδρόμου, το Εράσμιο αποτελεί επίκεντρο του
δήμου καθώς γιορτάζει η εκκλησία του χωριού. Συγκεκριμένα, στις 27, 28 και 29
του μήνα πραγματοποιείται το λεγόμενο πανηγύρι. Τις ημέρες εκείνες ο
συνοικισμός έχει τη τιμητική του και τον διακατέχει ένα γιορτινό κλίμα. Κάθε χρόνο
το χωριό κατακλύζεται από πλήθος κόσμου καθώς θεωρείται ότι στο Εράσμιο
γίνεται το μεγαλύτερο πανηγύρι του δήμου. Βέβαια οι εκδηλώσεις ξεκινούν πιο
νωρίς, από τις 25 Αυγούστου και αποκαλούνται «Εράσμια». Οι επισκέπτες
μπορούν να παρακολουθήσουν κάθε λογής εκδήλωση. Ειδικότερα,
πραγματοποιούνται θεατρικές παραστάσεις για μικρούς και μεγάλους, συναυλίες
με διάφορα μουσικά σχήματα, παραδοσιακοί χοροί από το σύλλογο γυναικών του
χωριού, εκθέσεις ζωγραφικής όπου έχουν συμμετάσχει τα παιδιά του χωριού,
ποδηλατοδρομίες και πολλά άλλα. Τέλος, αξίζει να αναφερθεί ότι ανήμερα της
γιορτής τελείται εορταστικός εσπερινός όπου παρακολουθείται από όλους τους
κατοίκους του χωριού.