Τελετουργίες από Π.Ε. ΞΑΝΘΗΣ, Δ. ΑΒΔΗΡΩΝ, ΣΕΛΕΡΟΥ

ΛΕΥΚΟΠΕΤΡΑ ΞΑΝΘΗΣ

Β. Έθιμα του λαϊκού εορτολογίου
Στο χωριό μας τηρούμε πολλά έθιμα για τις διάφορες γιορτές και αργίες. Για
παράδειγμα, η Σαρακοστή των Χριστουγέννων κρατάει 40 μέρες και αρχίζει στις
15 Νοεμβρίου. Είναι η περίοδος που όποιος πιστεύει, ετοιμάζεται πνευματικά και
σωματικά. Μέχρι τα Χριστούγεννα δεν πρέπει να τρώει κανείς κρέας, τυροκομικά,
αυγά και γαλακτοκομικά. Μπορεί όμως να φάει κάποιος ψάρι την ημέρα των
εισοδίων της Θεοτόκου κι ας είναι Τετάρτη ή Παρασκευή. Επίσης, αυτός που
νηστεύει, δεν πρέπει να κάνει αμαρτίες, αλλά να συμπεριφέρεται καλά. Είναι καλό
επιπλέον να εξομολογείται στον πνευματικό του ώστε να είναι έτοιμος να πάρει την
Θεία Κοινωνία την ημέρα των Χριστουγέννων. Στο δωδεκαήμερο αυτό των
γιορτών των Χριστουγέννων, της Πρωτοχρονιάς και των Θεοφανείων,
πραγματοποιούνται στο χωριό μας πολλά έθιμα και παραδόσεις. Την Παραμονή
των Χριστουγέννων τα μικρά παιδιά γυρνάνε από σπίτι σε σπίτι και λένε τα
κάλαντα για να μαζέψουν το χαρτζιίκι τους. Το ίδιο κάνει ο πολιτιστικός αλλά και ο
ποδοσφαιρικός σύλλογος του χωριού. Τα κάλαντα προέρχονται συνήθως από τον
Πόντο. Το πιο συνηθισμένο τραγούδι των Χριστουγέννων είναι το παρακάτω:
Χριστός γεννέθεν χαράν σον κόσμον
Χα καλή ώρα καλήσ' ημέρα
χα καλόν παιδίν οψέ γεννέθεν
οψέ γεννέθεν ουρανοστάθεν
Τον εγέννεσεν η Παναγία
Τον εγέννεσεν Αϊ Παρθένος
Εμύριστον ατό ο κόσμος όλεν
για μυριστάτο κη συ αφέντρα
Συ αφέντρα καλέ αφέντρα
έρθεν τα Χριστού τα παλλικάρε
κη θυμίζνε το νοικοκύρη
νοικοκύρην κη βασιλέαν
Δέβα σο ταρέζ κι έλα στην πόρταν
δως μας ούβα και λεφτουκάρε
Καλά Χριστούγεννα και
σ'έτη πολλά.
Και την Πρωτοχρονιά όμως, όλοι ταγουδούν τα παρακάτω κάλαντα:
Αρχή κάλαντα κι αρχή του χρόνου
πάντα κάλαντα πάντα του χρόνου
Αρχή μήλον εν κι αρχή κυδων' εν
κι αρχή
Εμύρισεν ατό ο κόσμον όλεν
για μυρίστ' ατό κι εσύ αφέντρα
έρθων καλά παιδίαν σην πόρταν

Άψον το κερίσ κι έλα σην πόρταν
Χα μηλόπα χα τζιρόπα χα ξερά κοκκιμελόπα
Χρόνια πολλά
Μετά τις 12 τα μεσάνυχτα όσοι επιθυμούν, βγαίνουν έξω για να διασκεδάσουν
(Χριστουγεννιάτικο ρεβεγιόν). Όλα τα σπίτια είναι στολισμένα με το
Χριστουγεννιάτικο δέντρο ή το καράβι.
Το ίδιο και η πλατεία του χωριού. Όλες οι οικογένειες ανταλλάσουν δώρα. Κάποιοι
σφάζουν γουρούνια και άλλοι γαλοπούλες. Οι νοικοκυρές ετοιμάζουν ιδιαίτερα
φαγητά και γλυκά όπως χριστόψωμα, μελομακάρονα, κουραμπιέδες και άλλα
πολλά. Όσον αφορά την Πρωτοχρονιά και πάλι τα παιδιά λένε τα κάλαντα και
κυρίως το τραγούδι που αναφέρθηκε παραπάνω. Όλοι περιμένουν την αλλαγή του
χρόνου. Μετά τις 12 όταν πια μπει ο καινούριος χρόνος ο ουρανός γεμίζει
πυροτεχνήματα και οι κυνηγοί βγάζουν τα όπλα και πυροβολούν στον αέρα.
Επιπλέον, κάποιοι πηγαίναν από νωρίς στα καφενεία για τα καθιερωμένα τυχερά
παιχνίδια (πόκερ 21). Όσοι έχουν τζάκια κρεμούν στην άκρη τις κάλτσες των
παιδιών για να έρθει ο Άι Βασίλης να τους αφήσει το δώρο τους. Οι γιορτές
τελειώνουν στα Θεοφάνεια. Μετά τη λειτουργία και τον Αγιασμό, ο ιερέας μαζί με
τους πιστούς πηγαίνουν στη γέφυρα του χωριού και ρίχνει το Σταυρό στο ποτάμι.
Έτσι γίνεται ο Αγιασμός των υδάτων. Ορισμένα παιδιά αψηφούν το κρύο και
πέφτουν στα παγωμένα νερά για να πιάσουν το Σταυρό. Κατόπιν, αυτός που
πιάνει πρώτος το Σταυρό, μαζί με τα άλλα παιδιά, γυρνάει από σπίτι σε σπίτι για
να προσκυνήσουν όλοι οι χωριανοί το Σταυρό. Μια άλλη γιορτή που γιορτάζουμε
είναι αυτή της πρώτης Φεβρουαρίου. Είναι η γιορτή του Αγίου Τρύφωνα. Οι
αμπελουργοί παίρνουν αγιασμό και με αυτόν ραντίζουν τους αμπελώνες, τους
κήπους και τα δέντρα γιατί ο Άγιος Τρύφωνας είναι ο προστάτης τους. Την
επόμενη ακριβώς μέρα, στις δύο Φεβρουαρίου δηλαδή γιορτάζουμε την Υπαπαντή
του Χριστού. Ο Ιωσήφ και η Μαρία πήγαν το μικρό Χριστό στο Ναό. Οι γεωργοί
αυτή τη μέρα κάνουν προβλέψεις για τον καιρό. Στις 10 Φεβρουαρίου γιορτάζει ο
Άγιος Χαράλαμπος, ο οποίος είναι ο προστάτης της Πανούκλας και των λοιμωδών
ασθενειών. Στις 11 Φεβρουαρίου είναι του Αγίου Βλασίου. Είναι ο Άγιος που
προστατεύει τα ζώα από λύκους και τσακάλια (άγρια ζώα). Τέλος, στις 17
Φεβρουαρίου είναι η γιορτή των Αγίων Θεοδώρων, ο Άγιος Θεόδωρος ο Τήρων
και ο Άγιος Θεόδωρος ο στρατηλάτης.

(Κρυστάλλης Αντώνιος)

Οι γιορτές της Αποκριάς στην πόλη της Ξάνθης αρχίζουν 20 μέρες πριν τη
Σαρακοστή. Γίνονται διάφορες εκδηλώσεις, γλέντια, χοροί και έθιμα του τόπου. Ο
πολιτιστικός σύλλογος του χωριού μας, παίρνει μέρος σε αυτές τις εκδηλώσεις το
τελευταίο Σαββατοκύριακο της Αποκριάς με ποντιακούς χορούς και παρέλαση
στην Ξάνθη. Στο χωριό, κυρίως μεγάλες γυναίκες, μασκαρεύονται και πηγαίνουν
από σπίτι σε σπίτι κάνοντας διάφορα αστεία και προσπαθώντας να μην τις
αναγνωρίσουν οι κάτοικοι. Η τελευταία βραδιά τελειώνει με πυροτεχνήματα. Την
Καθαρά Δευτέρα υπάρχει το έθιμο να μουτζουρώνει ο ένας τον άλλον. Αυτή η
δραστηριότητα αρέσει πολύ στα παιδιά. Αυτήν τη μέρα πολλές οικογένειες πετάν
χαρταετό. Όσον αφορά το Πάσχα, η νηστεία της Μεγάλης Σαρακοστής αρχίζει από
τη Μεγάλη Δευτέρα. Οι περισσότεροι ηλικιωμένοι προσπαθούν να κρατήσουν όλη
τη νηστεία. Οι νέοι κρατούν νηστεία μόνο τη Μεγάλη Εβδομάδα. Την Μεγάλη Πέμπτη οι νοικοκυρές βάφουν τα αυγά. Πολλές φορές μαζεύονται όλες μαζί σε ένα σπίτι και βοηθούν η μία την άλλη στο βάψιμο των αυγών. Την Μεγάλη Παρασκευή το πρωί οι κάτοικοι στολίζουν τον επιτάφιο και το βράδυ τον γυρνούν σε όλο το χωριό. Το Μεγάλο Σάββατο όλοι με λαμπάδες στο χέρι πηγαίνουν στην Ανάσταση για να ακούσουν το "Χριστός Ανέστη" και να πάρουν το Άγιο Φως ώστε να το μεταφέρουν στο καντήλι του σπιτιού τους. Λίγοι είναι αυτοί που κάθονται μέχρι το τέλος της λειτουργίας, οι περισσότεροι επιστρέφουν στα σπίτια τους για να φάνε τη
μαγειρίτσα.
Την Κυριακή του Πάσχα οι νονές/ νονοί δίνουν στο βαφτιστικό τους το τσουρέκι με
το κόκκινο αυγό. Πολλοί σουβλίζουν αρνιά. Την Παρασκευή του Πάσχα είναι της
Ζωοδόχου Πηγής και γιορτάζει το εξωκλήσι του χωριού που είναι στους πρόποδες
του βουνού. Με αφορμή αυτό το γεγονός γίνεται ένα μικρό πανηγύρι το οποίο
περιλαμβάνονται οι χοροί και το φαγητό. Την Κυριακή του Θωμά διαλέγουν πολλοί
να κάνουν βάπτιση ή γάμο. Σαράντα μέρες μετά το Πάσχα είναι της Αναλήψεως, η
ανάληψη του Χριστού στους ουρανούς. Πενήντα μέρες μετά είναι η Πεντηκοστή, η
μέρα που το Άγιο Πνεύμα πήγε στους Αποστόλους. Άλλη μεγάλη γιορτή της
Άνοιξης είναι η Πρωτομαγιά. Δεν είναι θρησκευτική γιορτή. Η Πρωτομαγιά είναι μια
πολύ παλιά γιορτή. Έθιμα της Πρωτομαγιάς είναι το πρωτομαγιάτικο στεφάνι, που
φτιάχνεται από διάφορα λουλούδια και καρπούς και κρεμιέται στην πόρτα των
σπιτιών. Στα χρόνια μας η Πρωτομαγιά είναι επίσημη αργία προς τιμήν εργατών
που έχασαν τη ζωή τους και λέγεται εργατική Πρωτομαγιά. Το καλοκαίρι στις 20
Ιουλίου είναι του Προφήτη Ηλία και γιορτάζει το παρεκκλήσι μας που είναι
χτισμένο στην κορυφή του λόφου έξω από το χωριό. Την Παραμονή ανεβαίνουν οι
κάτοικοι του χωριού μας αλλά και κάτοικοι άλλων χωριών στο παρεκκλήσι και
πραγματοποιείται ο μεγάλος εσπερινός. Μετά το τέλος του εσπερινού αρχίζουν οι
εκδηλώσεις με ποντιακούς χορούς από το σύλλογό μας "οι σταυραετοί του
Πόντου". Το γλέντι συνεχίζει μέχρι τις πρωινές ώρες.

(Αμβροσιάδης Παναγιώτης)

Τον Αύγουστο και συγκεκριμένα στις δεκαπέντε, γιορτάζουμε την "Κοίμηση της
Θεοτόκου" Είναι η γιορτή της Παναγίας το ιερό πρόσωπο που ο λαός τιμά
περισσότερο από κάθε άλλο. Στο χωριό θεωρείται μεγάλη γιορτή. Πολλές
οικογένειες μαζεύονται και τρώνε μαζί στο σπίτι.